Józef Ruszkowski

Józef Ruszkowski (ur. 6 stycznia 1917, zm. 2000), nazwisko okupacyjne Wiśniewski, ps. „Florian” – żołnierz września 1939, Narodowej Organizacji Wojskowej, a potem Armii Krajowej. W Iatach 1948–1980 pracownik naukowy.

Biografia

Urodził się 6 stycznia 1917 w Kościeniewiczach, powiat Biała Podlaska, jako syn Henryka i Stanisławy z Brodackich. Po ukończeniu Publicznej Szkoły Powszechnej w rodzinnej miejscowości (1924–1929), gimnazjum w Białej Podlaskiej (1929–1936), unitarnego kursu w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, zdał egzamin do Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu, którą ukończył w stopniu podporucznika w 1939; przydzielony został do 17 pułku artylerii lekkiej w Gnieźnie. W wojnie obronnej wziął udział jako oficer zwiadowczy 9 baterii 17 pułku pułku artylerii lekkiej, 17 dywizji piechoty wchodzącej w skład Armii „Poznań”. Po ciężkich bojach w rejonie Łęczyca - Uniejów - Sochaczew ok. 18 września 1939 przebił się z częścią baterii do oblężonej Warszawy i tu od 22 września był oficerem łącznikowym płk. Antoniego Wojtanowicza, dowódcy 25 pułku artylerii lekkiej. Po kapitulacji stolicy dostał się do niewoli i osadzony został w oflagach (Offizierslager), najpierw w Nienburgu nad Wezerą, potem w Itzehoe koło Hamburga, skąd trzy razy próbował ucieczki. Udało mu się to w nocy z 4 na 5 stycznia 1941. Schronienia udzieliła mu Warka, rodzinne miasto Mariana Luberta, towarzysza z obozu.

W czasie okupacji, od 1 lutego 1941 pracował pod nazwiskiem Wiśniewski, w miejscowej Fabryce Okuć Budowlanych Bracia Lubert. 1 marca 1941 wstąpił do Narodowej Organizacji Wojskowej, przybrał ps. „Florian” i mianowany został por. artylerii i dowódcą plutonu w placówce - Warka. Prowadził wykłady na dwu kursach dla podoficerów w Warce (15 października 1941 – 28 lutego 1942) oraz na dwóch kursach podchorążych zorganizowanych w 1942 przez Komendę Powiatową Narodowej Organizacji Wojskowej w Warce i Dańkowie. W styczniu 1942 mianowany został powiatowym komendantem Narodowej Organizacji Wojskowej w powiecie grójeckim.

W końcu roku 1942 (wrzesień-grudzień) oddziały NOW w Grójeckiem podporządkowały się Komendzie Obwodu Armii Krajowej w Grójcu. W sierpniu 1942 „Florian” mianowany został komendantem Ośrodka IV AK (Warka) i był nim do 19 stycznia 1945. W 1944 w Fabryce Okuć Budowlanych uruchomił naprawę broni Armii Krajowej oraz produkcję próbnej serii angielskiego pistoletu automatycznego marki „Sten”. W planie „Burza” został wyznaczony na dowódcę kompanii odtwarzanego 18 pp. Po wysiedleniu mieszkańców Warki czasowo zamieszkał w Grójcu.

Swoją działalność okupacyjną ujawnił przed Komisją Urzędu Bezpieczeństwa w lutym 1947, aby bronić aresztowanego byłego policjanta, Wacława Kowalewskiego.

Wkrótce po wyzwoleniu Grójeckiego spod okupacji hitlerowskiej wraz z żoną przeniósł się do Zalesia koło podwarszawskiego Piaseczna. W 1946 podjął studia I stopnia w Wyższej Szkole Inżynieryjnej im. Wawelberga i Rotwanda, a następnie II stopnia w Politechnice Warszawskiej na Wydziale Mechanizacji Rolnictwa. W 1955 uzyskał dyplom mgra inż. mechanika.

W 1948 rozpoczął pracę w Stacji Doświadczalnej Ciągników i Maszyn Rolniczych przy ówczesnej Katedrze Maszynoznawstwa Rolniczego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, przekształconej następnie w Instytut Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa. Początkowo pracował na stanowisku konstruktora, w latach 1951–1955 kierownika sekcji w Dziale Badań Maszyn Rolniczych i od 1955 do 1980 – na stanowisku kierownika pracowni mechanizacji gospodarki obornikiem w Zakładzie Technicznych Urządzeń Hodowlanych. W 1955 został mianowany adiunktem. Ponadto od 1963 do 1987 współpracował na 1/2 etatu z Instytutem Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Podejmował też prace zlecone w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Warszawie; od 1970 do 1975 był biegłym sądowym w Wydziale Cywilnym Sądu Wojewódzkiego w Warszawie.

Prof. Czesław Kanafojski w 1965 r. recenzując dorobek naukowy Ruszkowskiego napisał, iż „Specjalizował się w maszynach do nawożenia obornikiem. W tej dziedzinie ma duże osiągnięcia konstrukcyjne, m.in. opracował projekty techniczne dwóch roztrząsaczy obornika (RT-1 i RT-2h), które były produkowane seryjnie i eksploatowane zagranicą. Ponadto adaptował je do wysiewu wapna, zadawania pasz i homogenizacji organicznych nawozów płynnych”.

W latach 1948–1980 zarejestrował 4 projekty wynalazcze (1950–1974), opublikował obszerną broszurę Wykłady dla telewizyjnego kursu rolniczego z zakresu mechanizacji rolnictwa (Warszawa 1965) oraz prawie 40 artykułów w czasopismach: „Biuletyn Informacyjny Instytutu Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa” (1962–1966); „Deutsche Agrartechnik” (1954, nr 7); „Maszyny Rolnicze” (1958, nr 2; 1965, nr 9); „Mechanizacja i Elektryfikacja Rolnictwa” (1953, nr 2); „Mechanizacja Rolnictwa” (1961, nr 6; 1963–1966, 1969); „Nowe Rolnictwo” (1964, nr 23); „Przegląd Mechaniczny” (1959, nr 7); „Roczniki Nauk Rolniczych” (1952–1953). Był współautorem dwóch prac opublikowanych przez Instytut Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa: Wynalazki i wzory użytkowe. Zbiór pracowniczych projektów wynalazczych zgłoszonych w latach 1950–1974 (Warszawa 1974), Wynalazki, wzory użytkowe. Projekty racjonalizatorskie. Zbiór pracowniczych projektów wynalazczych zgłoszonych w latach 1974–1975 (Warszawa 1975).

W 1965 Instytut Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa wszczął postępowanie w sprawie nadania Ruszkowskiemu tytułu samodzielnego pracownika naukowo-badawczego. Mimo pozytywnej oceny „dorobku naukowo-badawczego oraz kwalifikacji moralnych i postawy społecznej” dokonanej przez dwóch recenzentów, tytułu nie nadano mu.

Po przejściu na emeryturę (w 1981) podjął aktywną pracę społeczną na terenie Warki, którą rozpoczął w 1947 zakładając tu miejskie koło Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Przy pomocy kombatantów tej organizacji pomagał byłym członkom Armii Krajowej. Starał się m.in. o inwalidzkie renty wojenne, renty wdowie, o doraźną pomoc potrzebującym. Z jego inicjatywy odsłonięto obelisk poświęcony żołnierzom września (3 września 1989) oraz tablicę upamiętniającą walkę z okupantem prowadzoną przez Ośrodek IV Armii Krajowej w Warce (1989), na cmentarzu ufundowano pomnik ofiar mordu NKWD w Katyniu, Miednoje i Charkowie (19 września 1990), upamiętniono miejsca, w których Niemcy rozstrzelali mieszkańców Warki, wznowiono postępowanie procesowe zmierzające do unieważnienia wyroków wojskowych sądów PRL wymierzanych członkom Armii Krajowej. W 1992 napisał i wydał powielone w 200 egzemplarzach wspomnienie Armia Krajowa na Ziemi Wareckiej; w 1995 ukazało się kolejne powielone wspomnienie „Plan Burza” w Ośrodku IV Obwodu Grójec-„Głuszec” (120 egzemplarzy).

Za udział w walce o niepodległość i pracę zawodową odznaczony został licznymi odznakami, medalami i orderami: Odznaką Grunwaldzką (1970), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 (1972), Krzyżem Walecznych (1972), Zasłużony Pracownik Rolnictwa (1974), Medalem za Udział w Wojnie Obronnej 1939 r. (1982), Krzyżem Partyzanckim (1983), Krzyżem Armii Krajowej (1995).

W 1944 ożenił się z Aleksandrą Krawczyk (ur. 1924), z którą miał dwie córki: Annę - Beasley (ur. 1950) i Renatę - Dobrzyńską (ur. 1954).

Zmarł w 2000 roku.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Ruszkowski Józef, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt szósty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1997, s. 86–89 - na podstawie źródeł:
• Dokumenty w posiadaniu Józefa Ruszkowskiego. Tu m.in. notka biograficzna oraz recenzje dorobku naukowego;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 83, 111, 112, 170, 171, 284.