Leonard Pękalski

Leonard Pękalski (ur. 25 października 1896 w Grójcu, zm. 2 września 1944 w Warszawie) – polski malarz, ilustrator, nauczyciel akademicki.

Życiorys

Urodził się 25 października 1896 w Grójcu w rodzinie Aleksandra - szewca i Anny z Mankiewiczów. jako trzeci syn z ośmiorga dzieci. Ukończył rosyjską szkołę trzyklasową w Grójcu. Dalej kształcił się sam, a także korzystał z pomocy swego starszego przyjaciela, Czesława Olszewskiego. Za jego radą dużo rysował, a w 1912 przedstawił swe prace opiekunowi artystów, mecenasowi Leonowi Papieskiemu. Ten ocenił pozytywnie przedstawione rysunki, skierował go do Edwarda Trojanowskiego i zapłacił za pierwszy rok nauki w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (1913). W 1915 otrzymał stypendium Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, a w roku następnym stypendium im. M. Tyszkiewicza, które umożliwiły mu kontynuowanie nauki. W tym czasie, razem z Tomaszem Nocznickim był współzałożycielem i członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej w Grójcu. Służył w Wojsku Polskim (podporucznik rezerwy). Uczestniczył w wojnie 1920 r. w formacji kawaleryjskiej.

Był członkiem założonego w Toruniu 16 grudnia 1920 przez Juliana Fałata stowarzyszenia pod nazwą „Konfraternia Artystów”. Razem z Felicjanem Szczęsnym Kowarskim (1890-1948) w latach 1921-1922 pracował w Zakładzie Graficznym „Sztuka” w Toruniu. Kiedy Kowarski otrzymał katedrę w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w 1924 został jego asystentem i pełnił tę funkcję do 30 września 1928. Obok pracy na ASP w latach 1927–1930 rekonstruował i wykonywał nowe malowidła i polichromie na Zamku Wawelskim: w sypialni króla Zygmunta Starego, Izbie Poselskiej, Sali Turniejowej; w 1929 wykonał fryzy w salach Pod Zodiakiem, Pod Planetami, Bitwy pod Orszą. W roku 1925 został współzałożycielem i członkiem grupy artystycznej „Jednoróg”. W latach 1925-1929 odbył podróże artystyczne do Francji (1925), Włoch (1928) i Anglii. 1 października 1928 został asystentem, a w styczniu 1932 profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. 19 grudnia 1934 otrzymał nominację na stanowisko profesora nadzwyczajnego malarstwa dekoracyjnego w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Związał się z grupą artystyczną „Pryzmat”, której patronował Felicjan Szczęsny Kowarski. W 1928 wykonał polichromie na dwóch kamienicach w Rynku Starego Miasta w Warszawie, w 1932 fryz w szatni Zamku Królewskiego, w 1937 kompozycję sgraffitową na budynku Arsenału, w latach 1933-1934 plafon Pod Orłami na Wawelu. Razem ze swym asystentem Adamem Kossowskim wykonał kwatery ołtarza w kaplicy statku pasażerskiego „Batory”. W latach 1930-1939 uczestniczył w 30 wystawach krajowych oraz poza krajem, w Paryżu (1937) i Nowym Jorku (1939). Uprawiał techniki olejne, gwasze i rysunki. Malował kompozycje figuralne, portrety, martwe natury, sceny batalistyczne, krajobrazy. Najbardziej znane obrazy to: Noc listopadowa, Obrona Arsenału w 1830 r. (1938), Podchorążowie na moście Sobieskiego w Agricoli (1939). Z zamiłowaniem malował okolice Krasiczyna, Grójca i Mokotowa. W 1937 otrzymał nagrodę Prezydenta Warszawy, a w Paryżu złoty medal za udział w wystawie Sztuka i Technika w Życiu Współczesnym.

Tworzył również w latach okupacji niemieckiej. Razem z Janem Sokołowskim wykonali prace konserwatorskie przy obrazie Ukrzyżowanie Piotra Chadziewicza znajdującym się w kościele parafialnym w Grójcu. Dla tego kościoła wykonał niezrealizowany projekt polichromii. Prace konserwatorskie wykonywał też w pałacach w Wilanowie i Radzyniu Podlaskim. „Jak większość dawnych profesorów Akademii, kontynuował prywatne nauczanie studentów w swej własnej pracowni, organizował też wystawy sztuki współczesnej w galeriach handlowych czy antykwariatach, gdzie wówczas skupiało się życie artystyczne" (W. Skrodzki).

Uczestniczył w działalności konspiracyjnej na terenie Warszawy. Jako oficer Armii Krajowej był instruktorem na tajnych Zastępczych Kursach Szkoły Podchorążych Piechoty. Został zamordowany przez Niemców w czasie Powstania Warszawskiego 2 września 1944 na Sadybie, pochowany jest na Cmentarzu Czerniakowskim, przy ul. Powsińskiej.

Losy dorobku artystycznego

W muzeach i zbiorach prywatnych przechowywanych jest ok. 700 pozycji katalogowych, największy zbiór posiada Biblioteka Narodowa. Według informacji „Słowa Ludu” (1976, nr 112: 18 V), sygnowanej (ew.) w 1976 rodzina Pękalskiego, zgodnie z jego życzeniem, przekazała Urzędowi Miasta i Gminy w Grójcu kilkadziesiąt obrazów ze spuścizny malarza. Zdeponowane one zostały w biurze Rejonowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej mieszczącego się wtedy w gmachu Ratusza. Po opuszczeniu go przez Rejonowe Przedsiębiorstwo, odrestaurowaniu budynku i przystosowaniu do potrzeb placówki kulturalnej, w Ratuszu planowano otworzyć regionalne muzeum. Muzeum nie utworzono, a obrazy Pękalskiego uległy rozproszeniu; los ich nie jest znany do dziś.

Bibliografia

• Henryk Świderski, Pękalski Leonard, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 75–77 – na podstawie źródeł:
• Polski Słownik Biograficzny, t. 25, s. 731-732 (Andrzej K. Olszewski);
• T. Dobrowolski, Nowoczesne malarstwo polskie, Wrocław 1964, t. 3, s. 320–321;
• Leonard Pękalski 1896–1944. Wystawa pośmiertna. Związek Polskich Artystów Plastyków. Okręg Warszawski, marzec-kwiecień 1969. Katalog;
• T. Dobrowolski, Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat, Wrocław 1989, s. 319, 338-339, 347;
• Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1994, s. 628;
• W. Skrodzki, Polska sztuka religijna 1900–1945, Warszawa 1989, s. 95, 101-104.