Kazimierz Brzeziński

Kazimierz Antoni Brzeziński (ur. 1 grudnia 1895 w Michałowie, zm. 11 sierpnia 1965 w Otwocku) – ziemianin, działacz polityczny Stronnictwa Narodowego w powiecie grójeckim i województwie warszawskim, uczestnik konspiracji niepodległościowej.

Życiorys

Urodził się 1 grudnia 1895 w majątku Michałów k. Warki, w rodzinie ziemiańskiej, syn Kazimierza Andrzeja i Felicji Pauliny z Dall-Trozzów (zm. 1922). Przebiegu nauki na razie nie udało się ustalić. Wiadomo tylko, że naukę elementarną otrzymał w domu rodzinnym, potem uczył się w Warszawie, w bliżej nieznanej szkole średniej. Od końca lipca 1920 do 29 września 1921 był pełnomocnikiem Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa (OKOP) w gminie Nowa Wieś oraz przewodniczącym gminnego OKOP. Mieszkał wówczas w majątku Laski k. Warki. W 1928 bezskutecznie ubiegał się o mandat posła z Listy Katolicko-Narodowej, z okręgu 12 (Błonie, Grodzisk, Skierniewice, Rawa Mazowiecka, Grójec). Z tej samej listy i okręgu wybrany został posłem na Sejm III kadencji. Dwa dni po otwarciu Sejmu (11 grudnia 1930) zrezygnował z mandatu na rzecz Tadeusza Bieleckiego, prezesa Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego.

Jego dwór w Lechanicach (podobnie jak i inne w Grójeckiem, ok. 150) był miejscem ożywionego życia towarzyskiego, głównie okolicznych ziemian i duchowieństwa. Wówczas to poznał Stanisława Wyszyńskiego (zm. 15 lutego 1970), w latach 1918–1948 organistę w kościele we Wrociszewie oraz jego syna, Stefana (1901–1981), przyszłego kardynała i prymasa Polski, którego starał się pomóc wykształcić.

W latach trzydziestych był prezesem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Narodowego w Grójcu i czynnym członkiem zarządu wojewódzkiego. Podczas okupacji niemieckiej pracą Stronnictwa Narodowego w Grójeckiem kierował Bolesław Łukowski (1882–1945), dyrektor Grójeckiego Syndykatu Rolniczego Sp. z o.o. Po klęsce wrześniowej Brzeziński podjął działalność konspiracyjną; 20 października 1939 wybrany został wiceprezesem konspiracyjnego Zarządu Okręgu Stronnictwa Narodowego („Kwadrat”), Warszawa „Ziemska”, a od jesieni 1942 – prezesem, dlatego przyjął ps. „Prezes”. Funkcję tę pełnił do 1945 roku. Zasięg jego okręgu nie pokrywał się z przedwojennym województwem warszawskim. Obejmował on teraz znaczną część Okręgu SN Podlasie i północną część województwa warszawskiego. Prawdopodobnie w drugiej połowie 1941 Brzezińskiego powołano do Komisji Gospodarczej Komendy Obwodu Armii Krajowej w Grójcu. Był to organ cywilny, współdziałający ze Służbą Kwatermistrzostwa Obwodu.

13 kwietnia 1945, a wiec po wypędzeniu Niemców z Grójeckiego i Warszawy, Brzeziński został zatrzymany i osadzony w obozie przejściowym w Rembertowie, skąd więzionych deportowano do ZSRR. Po rozbiciu więzienia (20/21 maja 1945) skierowano go do obozu NKWD pod Poznaniem. W wyniku starań kardynała Augusta Hlonda (1881–1948) więźniów przekazano władzom polskim, do więzienia w Rawiczu, skąd zwolniono go w końcu grudnia 1945. Od stycznia 1946 mieszkał w Warszawie, przy Alejach Jerozolimskich 79 i pracował jako urzędnik. Jego majątek w Lechanicach (257,02 ha) koło Warki został znacjonalizowany.

23 sierpnia 1945 Komitet Legalizacyjny Stronnictwa Narodowego złożył wniosek o legalizację Stronnictwa, który nie został uwzględniony; mimo to Stronnictwo nie zaprzestało działalności. Według dokumentu sądowego, w lutym 1946 Brzeziński przyjął propozycję członka Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego, Leona Dziubeckiego („Profesor”) i stanął na czele Zarządu Okręgu SN Warszawa „Ziemska”, za co do 15 października 1945 otrzymywał zasiłek w kwocie 1500 zł miesięcznie. Funkcję tę pełnił do 3 lutego 1947. Używał wówczas pseudonimu „Janusz”. Działalność jego polegała na kontaktowaniu się z członkami nielegalnego Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego: Tadeuszem Micińskim „Prus” (kierownik organizacyjny), Leonem Dziubeckim, Zbigniewem Romerem „Zbyszek” (organizator Stronnictwa Narodowego w powiatach), Strzyżowską (kierownik działu kobiet w Zarządzie Głównym SN), Marią Strojnowską „Maria” oraz z członkami Zarządu Okręgu, np. z Zygmuntem Gajewskim (skarbnik). Wziął udział w dwóch zebraniach konspiracyjnych Zarządu Okręgu: 15 października i w drugiej połowie grudnia 1946 r. 3 lutego 1947 został aresztowany, a 15 września 1947 Wojskowy Sąd Rejonowy na podstawie art. 86 § 2 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego za działanie zmierzające do „usunięcia przemocą Rządu i zagarnięcia jego władzy”, skazał go na 6 lat więzienia. Na mocy art. 46 § 1 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego orzekł też utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres jednego roku, na mocy art. 56 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego zaliczono mu areszt tymczasowy (3 lutego-15 września 1947) a na podstawie ustawy o amnestii z 22 lutego 1947 wyrok złagodzono do połowy, tj. do 3 lat. Więzienie w Rawiczu prawdopodobnie opuścił nieco wcześniej w wyniku interwencji księdza prymasa, Stefana Wyszyńskiego.

Dalsze jego losy nie są na razie bliżej znane. Wiemy, że chory na gruźlicę, opuszczony przez żonę, rozgoryczony, zamieszkał u sióstr zakonnych w Otwocku. Od kiedy, nie udało się ustalić.

W 1928 ożenił się z Anną Marią Piasecką (22 marca 1901–2 marca 1970), z którą miał córkę, Annę Marię (1929–1989); 24 października 1951 w Szczecinie wyszła ona za mąż za malarza, Zdzisława Józefa Bika.

Brzeziński zmarł 11 sierpnia 1965 w Otwocku i tam został pochowany. 8 grudnia 1992 Sąd Wojewódzki w Warszawie, na wniosek Józefa Ruszkowskiego, na podstawie art. 1, ustęp 1 Ustawy z 23 lutego 1991 wyrok z 1948 r. unieważnił, „albowiem czyn przypisany związany był z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego” (sygn. akt VIII Ko 2119/92/UN).

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Brzeziński Kazimierz Antoni, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziesiąty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2001, s. 2-4 - na podstawie źródeł:
• Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie. Akta procesowe oraz wyrok, sygn. Sr 1124/47; Sąd Wojewódzki w Warszawie: akta unieważnienia wyroku. sygn. VIII Ko 2119/92/UN;
• Tadeusz S. Jaroszewski, Waldemar Baraniewski, Po pałacach i dworach Mazowsza. Przewodnik, Warszawa 1995, t. 1, poz. 69;
• Jerzy Janusz Terej, Rzeczywistość i polityka. Ze studiów nad dziejami najnowszymi Narodowej Demokracji, Warszawa 1971, s. 160, 285;
• CB [Czesław Brzoza], Brzeziński Kazimierz, [w:] Kto był kim w drugiej Rzeczypospolitej. Red. naukowy prof. Jacek Majchrowski, przy współudziale Grzegorza Mazura i Kamila Stepana, Warszawa 1994, s. 290;
• Anna Kornatek, Lechanice – Jego miłość, „Echo Warki” 1999, nr 13, s. 10-11.