Henryk Jarnatowski

Henryk Janusz Jarnatowski (ur. 18 lipca 1892, zm. 21 maja 1945) – współwłaściciel majątku Jasieniec k. Grójca (w roku 1945 - 429,94 ha).

Bibliografia

Urodził się w patriotycznej rodzinie 18 lipca 1892, wg skróconego odpisu aktu małżeństwa z 1924 r. - w folwarku Ordynacji Obrzyck, Augstusburgu k. Szamotuł, wg skróconego odpisu aktu zgonu - w Obrzycku-Zamek. Był synem Józefa i Marii z Kurnatowskich, miał 4 braci i 4 siostry. Według niezweryfikowanej tradycji rodzinnej pradziadek Henryka, Stanisław, brał udział w powstaniu listopadowym, ojciec zaś, Józef, uczestniczył w antypruskiej działalności, za co obaj byli represjonowani. Henryk Jarnatowski studiował rolnictwo w Poznaniu, półtoraroczną (kwiecień 1912-październik 1913) praktykę rolniczą odbył w majątku Dom. Bardo, k. Wrześni, należącym wówczas do J. Czapskiego. Podczas I wojny światowej wcielony został do wojska pruskiego, następnie prawdopodobnie wziął udział w powstaniu wielkopolskim, potem jako podchorąży służył w 16 pułku ułanów w Bydgoszczy, a wreszcie walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Po jej zakończeniu administrował majątkiem Warszewice na Kujawach, należącym do siostry matki, Hulewiczowej, od 1927 - majątkiem Jasieniec, należącym od 1901 r. do pozostającego w stanie bezżennym wuja Marii z Kurnatowskich Jarnatowskiej, Zygmunta Seweryna Domańskiego (1858–1933). Tuż przed śmiercią, jego majątek (w 1932) stał się współwłasnością siostrzenicy Domańskiego, Anny Stanisławy Leskiej (1889–1967), córki Stanisława Józefa (1845–1921), z wykształcenia chemika i biologa, od 1897 dyrektora działającego w latach 1875–1939 Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 66 i Henryka Jarnatowskiego, którzy pobrali się 30 września 1924 r. Według przekazu Jana Wągrodzkiego, autora pozostającej w rękopisie Kroniki Jasieńca, prawdopodobnie w odpowiedzi na słynny apel płka Romana Umiastowskiego (z 6 września 1939) wraz z proboszczem, Władysławem Wojewodą, opuścili Jasieniec i udali się za Wisłę. W latach wojny i okupacji 1939–1945 Henryk Jarnatowski został wyznaczony przez Niemców (?) na reprezentanta ziemiaństwa powiatu grójeckiego. U podstaw decyzji legło pochodzenie z Wielkopolski oraz dobra znajomość języka niemieckiego. W 1940 na własny koszt doprowadził z Grójca elektryczność do swojego pałacu. Korzystali z tego parafianie, którzy zwrócili mu część kosztów w związku z elektryfikacją kościoła.

O jego udziale w konspiracji politycznej i zbrojnej na razie nic nie wiadomo. Prawdopodobnie był członkiem tajnej organizacji zrzeszającej ziemian i posługującej się kryptonimem „Uprawa” lub „Tarcza”. Powołana ona została do życia przez ludzi związanych z przedwojennym Związkiem Ziemian. Jej członkowie m.in. zbierali fundusze na potrzeby Związku Walki Zbrojnej/Armii Krajowej, zatrudniali i udzielali schronienia ludziom poszukiwanym, prześladowanym przez Niemców; wysiedlonym z ziem wcielonych do Rzeszy, prowadzili tajne nauczanie, urządzali kursy sanitarne.

W latach II wojny światowej u Jarnatowskich znaleźli czasowe schronienie krewni i znajomi, m.in.: kolekcjoner, ofiarodawca dzieł sztuki do Muzeum Narodowego w Warszawie, prof. Dominik Witke Jeżewski (1862–1944). Zmarł on 20 kwietnia 1944, pochowany został w grobowcu Leskich w Jasieńcu; 13 czerwca 1944 zwłoki jego zostały zbezczeszczone, obrabowane. Od wiosny do lipca 1943 u Jarnatowskiego przebywała powieściopisarka Zofia Kossak, primo voto Szczucka, secundo voto Szatkowska (1890–1968) i przez pewien czas pisarze Wanda (1894–1944) i Stanisław (1886–1944) Miłaszewscy.

W lutym 1945 Henryk Jarnatowski został wysiedlony z Jasieńca i w związku z tym wraz z rodziną początkowo zamieszkał w Warszawie u brata Edwarda, przy ul. Kazimierzowskiej, skąd obie rodziny zostały wysiedlone, ponieważ budynek przejął Urząd Bezpieczeństwa. Jarnatowscy zamieszkali przy ul. Kwiatowej 28. 13 kwietnia 1945 został aresztowany w mieszkaniu Kazimierza Brzezińskiego (Aleje Jerozolimskie 79), prezesa Zarządu Okręgu Stronnictwa Narodowego - Warszawa Ziemska i osadzony w obozie przejściowym NKWD w Rembertowie, skąd aresztowanych wywożono do ZSRR. Po częściowym rozbiciu obozu przez oddziały Armii Krajowej (20/21 maja 1945) w czasie ucieczki został schwytany przez oddział NKWD i na terenie obozu przepuszczony przez dwuszereg żołnierzy, którzy zatłukli go i 27 maja 1945 r. pogrzebali na terenie obozu. Wkrótce po tych wydarzeniach oraz likwidacji obozu miejsce to rozpoznał jego krewny Jerzy Czekanowski. W kwietniu 1946 rodzina, w obecności brata zamordowanego, Edwarda i Jerzego Czekanowskiego ekshumowała zwłoki Henryka Jarnatowskiego. Pochowano je w rodzinnym grobowcu w Jasieńcu.

Henryk Jerzy Jarnatowski pozostawił córkę Teresę (ur. 1926), z męża Czarnecką.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Jarnatowski Henryk Janusz, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziesiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2001, s. 27-29;
• Dokumenty i list córki Henryka Jarnatowskiego, Teresy z Jarnatowskich Czarneckiej z 18 grudnia 2000;
• Urząd Gminy w Jasieńcu: Jan Wągrodzki, Kronika Jasieńca [rękopis] k. 79, 80, 82;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec–„Głuszec”, Warszawa 1993, s. 59;
• Krzysztof Kazimierczuk, Krzysztof Jasiewicz, Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939–1956, Warszawa 1995, s. 403.