Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica

Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica – jeden z dziewięciu lokalnych ośrodków najpierw Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej na terenie Obwodu Grójec-„Głuszec”, obejmujący teren miasta Mogielnicy i gmin: Błędów i Borowe.

Historia

Działalność konspiracyjna na terenie Mogielnicy skupiła się wokół osoby por. rez. Mieczysława Stefana Piątka („Lis”, „Rola”). Znany na tym terenie przed wojną, a jednocześnie posiadając kwalifikacje wojskowe, został on zaprzysiężony przez wysłannika Komendy Powiatowej w Grójcu w październiku 1939 roku i mianowany komendantem Ośrodka SZP-ZWZ w Mogielnicy. Funkcję tę pełnił przez cały czas okupacji.

W skład Ośrodka weszły 3 jednostki administracyjne: miasto Mogielnica oraz gminy Błędów i Borowe. „Rola” przystąpił energicznie do tworzenia terenowej siatki organizacyjnej na podległym sobie terenie. Dobierał ludzi o odpowiedniej postawie moralnej i obywatelskiej oraz mających przeszkolenie wojskowe. Jesienią 1939 roku odebrał przysięgę organizacyjną od znanego mu kierownika szkoły powszechnej w Borowem Eugeniusza Gardzińskiego („Klin”). Na początku następnego roku przyjął w szeregi konspiracji dwóch nauczycieli szkoły w Borowem – podporuczników rezerwy Mikołaja Atysa („Lepa”) i Bronisława Podogrodzkiego („Grot”) oraz por. rez. Mariana Listwonia („Harend”), nauczyciela w Michałowicach. Odebrał też przysięgę organizacyjną od absolwenta Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu ppor. sł. st. Walentego Stercza („Burzan”). Stercz oprócz kwalifikacji wojskowych miał również przygotowanie pedagogiczne, ponieważ pobierał naukę najpierw w Seminarium Nauczycielskim w Mogielnicy, a następnie ją kontynuował i ukończył Seminarium Nauczycielskie w Pułtusku. Pracował w szkole jako nauczyciel. Jednocześnie został mianowany komendantem placówki ZWZ w Borowem i dowódcą plutonu. Był on doskonałym organizatorem, odważnym dowódcą i wzorem dla młodzieży, która go bardzo ceniła.

Z czasem został utworzony pluton składający się z trzech drużyn, których dowódcami byli: kpr. Jan Cania, Walenty Szybiński („Szyba”), kpr. Stefan Grotek.

Organizatorem i pierwszym dowódcą plutonu był przed „Burzanem” Marian Listwoń („Harend”). Natomiast po śmierci „Burzana” (24 sierpnia 1943 roku) plutonem dowodził ppor. rez. Jan Seliga („Skiba”).

Komenda Ośrodka VII ZWZ-AK

• komendant: por. rez., a od 1943 roku kpt. rez. Mieczysław Piątek („Lis”, „Rola”);
• zastępca komendanta: ppor. Bronisław Podogrodzki („Grot”);
• wywiad: ppor. sł. st. Stefan Głowacki, od 16 maja 1943 roku Jan Pietrzak;
• zastępca: Jerzy Michałowicz; szkolenie por./kpt. Mieczysław Piątek („Lis”, „Rola”);
• kwatermistrzostwo: ppor. Stanisław Żółciński;
• podoficer broni: sierż. sł. st. rusznikarz Stanisław Chochlewicz;
• dowódca dywersji: ppor. sł. st. kaw. Tadeusz Wierzbicki („Tygrys”, „Soplica”);
• służba sanitarna: lek. med. Tadeusz Fomicki;
• służba duszpasterska: ks. Stanisław Durka, wikary z Mogielnicy;
• podinspektor Wojskowej Służby Ochrony Powstania (WSOP): st. sierż. Edmund Ścisłowski;
• drużynowa Żeńskich Szarych Szeregów i szef łączniczek: Helena Mroziewicz („Hesia”).

Punkty kontaktowe dla łączności zewnętrznej i wewnętrznej mieściły się w Mogielnicy w: sklepie Zofii Kozińskiej, kawiarni Gabrieli Szczucińskiej („Eliza”), składzie aptecznym mgr farm. Albiny Sepczyńskiej, restauracji Tadeusza Mościckiego.

W Ośrodku VII były trzy większe magazyny broni, amunicji i materiałów wybuchowych. Jeden z nich mieścił się w Mogielnicy, na terenie Szkoły Rolniczej i opiekował się nim kpr. pchor. Józef Lechański („Jaskółka”). Były w nim m.in.: 4 thompsony, 10 stenów i 2 brenny pochodzące ze zrzutów oraz 2 erkaemy, 15 visów, 5 parabellum, 6 koltów, 20 kbk oraz amunicja, granaty i materiały wybuchowe.

Drugi magazyn znajdował się w grobowcu na cmentarzu parafialnym w Michałowicach w gminie Borowe i miał nad nim pieczę Hilary Kowalczyk („Sęp”). Było tam m.in.: 45 kb, 1 lkp, pistolety oraz amunicja i granaty.

Trzeci magazyn był we wsi Dziarnów i przechowywano w nim m.in. 11 cekaemów, kilkanaście kb oraz amunicję. Kilkanaście sztuk broni trafiło do wymienionych magazynów poprzez Władysława Nowakowskiego („Rudy”) z terenów położonych na południe od Pilicy. „Rudy” dzięki posiadanym znajomościom zabierał je ze skrytek znajdujących się głównie w gospodarstwach rolnych.

Podręczny magazyn broni, którym opiekował się Mirosław Zwoliński („Jurand”), znajdował się w budynkach gospodarczych i ulach przy szkole powszechnej w Michałowicach, której kierownikiem był jego ojciec. Raz w miesiącu broń była przeglądana, sprawdzana, czyszczona i oliwiona, a egzemplarze niesprawne były reperowane przez fachowych rusznikarzy.

Wiosną 1943 roku gajowy z lasów koło wsi Trębaczów w powiecie rawskim zawiadomił Stanisława Żółcińskiego, że na jego terenie w lesie spadły na spadochronach zasobniki, które prowizorycznie zabezpieczył. Żółciński powiadomił o tym kpt. Piątka, który polecił jemu oraz Józefowi Lechańskiemu udać się na miejsce zrzutu i pilnować zasobników do czasu zorganizowania grupy transportowej. Po dotarciu na wskazany teren zabezpieczono 7 zasobników, w których po otwarciu znaleziono steny, 2 brenny, plastyk, granaty, materiał minerski i kilka butelek szampana. Na polecenie kpt. „Roli” zawartość zasobników została przewieziona do Belwederu.

Na marginesie tej sprawy trzeba powiedzieć, że na terenie Ośrodka VII nie było zrzutowisk, nie było też ani odpowiedniej organizacji, ani oddziału odbioru i ochrony zrzutu. Akcja kolo Trębaczewa miała charakter wyjątkowy, dyktowany wyższą koniecznością. W ramach działającej w Mogielnicy Wojskowej Służby Kobiet Zofia Kozińska, Lucyna Jóźwicka i Jaroszkiewicz organizowały różne formy pomocy żołnierzom, polegające na szyciu koszul, opasek z napisem WP, wysyłaniu paczek do żołnierzy polskich przebywających w obozach jenieckich.

W 1943 roku z jednostek wojskowych znajdujących się na terenie Ośrodka VII została utworzona kompania, którą dowodził kpt. Piątek. W jej skład weszły 3 plutony dowodzone przez: ppor. Romana Lewandowskiego („Paweł”), ppor. Bronisława Podogrodzkiego („Grot”) i ppor. Walentego Stercza („Burzan”).