Eligiusz Gajewski: Różnice pomiędzy wersjami

Eligiusz Gajewski (tekst źródłowy)

Wersja z 20:53, 17 kwi 2024

Dodane 900 bajtów , 17 kwi 2024

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-'''Eligiusz Andrzej Gajewski''' (ur. 30 listopada 1923 w [[Warka|Warce]], zm. 22 sierpnia 1990) – założyciel Zakładu Doświadczalnego Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]].
+'''Eligiusz Andrzej Gajewski''' (ur. 30 listopada 1923 w [[Warka|Warce]], zm. 22 sierpnia 1990) – dyrektor [[Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi|Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego]] Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]], lokalny działacz gospodarczy i społeczny, organizator i popularyzator wiedzy o sadownictwie.
 == Życiorys ==
-Eligiusz Andrzej Gajewski przyszedł na świat 30 listopada 1923 r. w [[Warka|Warce]] jako syn Antoniego, nauczyciela i rolnika oraz Stefanii z Rutkowskich. Ukończywszy szkołę podstawową w rodzinnym miasteczku, idąc za radą stryja kanonika Stanisława Gajewskiego, zdał egzamin do Liceum Ogrodniczego w Ursynowie. W latach 1946-1951 studiował na Wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, uzyskując dyplom inżyniera ogrodnictwa - magistra nauk agrotechnicznych. Swoją wiedzę sadowniczą pogłębiał na stażach w USA (1957-1958, 1977) i Holandii (1962). Tu ważne wtrącenie: Gajewski znalazł się w pierwszej, ośmioosobowej grupie, jaka wyjechała na staż do Stanów Zjednoczonych. Amerykanie z początku z nieufnością patrzyli na przybyszów z komunistycznego kraju, przysłanych przez Pieniążka. Leon Pierson, sadownik ze stanu Michigan, u którego praktykował Gajewski, opowiadał po latach Pieniążkowi: "Ale wiesz, kiedy Elek uścisnął mi rękę, było w tym uścisku coś takiego, że przepadły gdzieś wszystkie moje wahania i obawy, z miejsca się zdecydowałem". W rezultacie tego pierwszego pozytywnego kontaktu z Polakiem, Pierson już co roku przyjmował polskich stażystów, a w lipcu 1977 r. gościł z rewizytą w Nowej Wsi.
+Urodzony 30 listopada 1923 w [[Warka|Warce]] jako syn rolnika (4 ha), Antoniego i Stefanii z Rutkowskich. Po ukończeniu miejscowej [[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Piotra Wysockiego w Warce|Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 im. Piotra Wysockiego]] (1931-1938) uczył się w Szkole Ogrodniczej w Ursynowie (1940-1943) i po odbyciu praktyki zawodowej (1 października-30 listopada 1943) podjął pracę ogrodnika w [[Fabryka Okuć Budowlanych „Bracia Lubert”|Fabryce Okuć Budowlanych „Bracia Lubert”]] (1 grudnia 1943-30 maja 1944). W związku z działaniami wojennymi na [[Przyczółek warecko-magnuszewski|przyczółku warecko-magnuszewskim]] 26 sierpnia 1944 Niemcy zarządzili natychmiastową ewakuację ludności [[Warka|Warki]] i okolicznych wsi. 14 stycznia 1945 miasto zostało wyzwolone spod okupacji niemieckiej. Gajewski z rodzicami i rodzeństwem powrócił do miasta i podjął pracę w Zarządzie Miasta (1 lutego-10 maja 1945), kierowanym przez [[Wiktor Krawczyk|Wiktora Krawczyka]]; następnie wyjechał do Namysłowa i tu zatrudniły go Polskie Koleje Państwowe. W latach 1946-1951 studiował na wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) i uzyskał dyplom inżyniera ogrodnika, magistra nauk agrotechnicznych. Pracę na temat przechowywania antonówki w chłodni napisał pod kierunkiem prof. dra [[Szczepan Pieniążek|Szczepana A. Pieniążka]].
-Pan Eligiusz jako jeden z nielicznych, którzy kończyli wówczas wyższą uczelnię, wrócił w rodzinne strony. Pieniążek wyznaczył go na stanowisko dyrektora majątku Nowa Wieś na kilka miesięcy przed ukończeniem przez niego studiów. Gajewski przyjechał do [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]] 1 marca 1951 r. Objął w zarząd gospodarstwo o powierzchni ponad osiemdziesięciu hektarów (w tym 45 hektarów sadów), należące wtedy do SGGW, a przed reformą rolną do znanego nam już pioniera Daszewskiego. W 1952 r. Nowa Wieś wstała przejęta przez nowo powstały Instytut Sadownictwa w Skierniewicach. Odtąd Skierniewice i Nowa Wieś powstają w łączności.
+Po ukończeniu studiów, jako jeden z nielicznych Grójecczan, powrócił w rodzinne strony i 1 marca 1951 objął stanowisko kierownika zaniedbanego gospodarstwa SGGW (85 ha ziemi i 45 ha sadu) w Nowej Wsi. Należało wówczas do zespołu gospodarstw [[Krobów]]. W jego skład wchodziły „resztówki“ byłych majątków: [[Jastrzębiec]], [[Kociszew]] i [[Krobów]].
-Początek? Stare, walące się, dziewiętnastowieczne budynki, brak światła, dróg, wodociągów. Był to efekt m.in. złego zarządzania majątkiem w latach 1945-1951 (częste zmiany kierownika) oraz zwykłej powojennej biedy. Perłą w nędzy była wentylowana przechowalnia o pojemności siedemdziesięciu ton (1948 r.) Pod rządami Gajewskiego nastąpił dynamiczny rozwój. Wzrosła powierzchnia gospodarstwa: w 1954 r. pozyskano resztówkę majątku [[Rytomoczydła]] od PGR-u, a w 1973 r. resztówkę gospodarstwa Winiary od Mazowieckich Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego. Ogółem obszar wzrósł do 223 hektarów. Organizacja Zakładu Doświadczalnego polegała m.in. na: zelektryfikowaniu gospodarstwa, wyremontowaniu wszystkich budynków, zbudowaniu osiedla mieszkaniowego, nowych budynków gospodarczych (przechowalnia i chłodnia), wodociągów, kanalizacji, oczyszczalni ścieków, centralnej kotłowni oraz utwardzeniu dróg i podwórza, modernizowaniu i powiększaniu nasadzeń sadowniczych, zorganizowaniu Działu Doświadczalnego.
+W chwili przybycia Gajewskiego do Nowej Wsi gospodarstwo posiadało 11 pracowników, dziewiętnastowieczne budynki nie były zelektryfikowane, skanalizowane, miały jednak nowoczesną, jak na owe czasy, przechowalnię owoców o pojemności 70-100 ton.
-Wspomniany Dział Doświadczalny prowadził prace naukowe, których wyniki były podstawą powzięcia ważnych decyzji administracyjno-produkcyjnych na rzecz sadownictwa, a przekazywano je do produkcji sadowniczej w postaci konkretnych zaleceń w poradnictwie indywidualnym. Pracownikami naukowymi w Nowej Wsi (zarazem instruktorami) byli m.in. Krystyna Durska, Tomasz Kozłowski, Barbara Strzałkowska, Jadwiga Dadej, Ryszard Zając, Kazimierz Olszewski, Mieczysław i Teresa Mrozowscy. I sam Gajewski.
+stycznia 1952 Nową Wieś przejął nowo powstały Instytut Sadownictwa w Skierniewicach. Twórcą Instytutu i dyrektorem był prof. [[Szczepan Pieniążek]]. Powierzył on Gajewskiemu organizację i kierowanie [[Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi|Sadowniczym Zakładem Doświadczalnym w Nowej Wsi]]. Do jego zadań należało sprawdzanie pnia preparatów ochrony drzew owocowych przed szkodnikami i chorobami oraz ocena nowych odmian drzew owocowych, a także ocena przydatności sprzętu mechanicznego do uprawy i pielęgnacji upraw sadowniczych.
-Spośród wyżej wymienionych na uwagę zasługuje zwłaszcza skromne małżeństwo Mrozowskich zamieszkałe w Nowej Wsi. Teresa Maria urodziła się 4 marca 1929 r. w Krakowie jako córka nauczycieli. Wykształcenie szczebla podstawowego i średniego uzyskała we wsi Szeligi (powiat Opatów) w Ostrowcu Świętokrzyskim, studiowała na SGGW. W latach 1965-1966 odbyła roczny staż naukowy w USA. W Nowej Wsi w latach 1952-1981 m.in. kierowała Zakładem Doświadczalnym w czasie pierwszego pobytu Gajewskiego w Ameryce oraz badała skuteczność danych środków grzybobójczych przy zwalczaniu parcha jabłoni oraz nasionnicę trześniówkę. Na marginesie. Trzeba podziękować jej za to, że w 1970 r. zaprowadziła kronikę (częściowo w formie pamiętnika) 'Instytutu" w Nowej Wsi, obejmującą okres 1945-1981. Kronika - pełna fotografii - prowadzona według klarownego klucza, pisana dobrym językiem, stanowi źródło poznania nie tylko historii gospodarczej naukowej Nowej Wsi, ale także życia społeczno-obyczajowego. Autorka włączyła bowiem w narrację fakty z różnych dziedzin rzeczywistości społecznej i dużą dozę obiektywizmu. Mąż pani Teresy, Mieczysław Walenty, urodzony 2 września 1925 r. w Zapniowie w rodzinie chłopskiej, edukował się w Pawłowie (województwo kieleckie), Starachowicach i na SGGW. W Nowej Wsi w latach 1952-1986 podejmował badania nad przechowalnictwem owoców, wpływem cięcia na owocowanie, przemiennością owocowania, nawożeniem i walką z chwastami. Rezultaty swoich obserwacji i eksperymentów Mrozowscy publikowali m.in. w "Pracach Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach" (zazwyczaj opracowania zbiorowe) oraz w prasie fachowej (np. "Owoce Warzywa Kwiaty", "Sad Nowoczesny", 'Hasło"). Jednakże publikacje naukowe, a nawet popularne rzadko docierają do sadowników. Tym bardziej nic trafiały pod strzechę w pierwszych latach po wojnie. Brakowało wtedy jakiejkolwiek służby instruktorskiej. Gajewski, Mrozowscy i inni pracownicy naukowi Nowej Wsi przemierzyli obszar od Mszczonowa do Wilgi i od Góry Kalwarii do Nowego Miasta i Przysuchy. Szkolenia odbywały się w nieogrzewanych pomieszczeniach (nie narzekano). Poziom wiedzy sadowniczej był jeszcze, ogólnie rzecz biorąc, niski. Niektórzy pytali np.: "Czy pień drzewa rośnie?" Na wyjaśnienia Gajewskiego replikowano: 'Panie, Pan tak nas namawia do opryskiwania sadów, a tu mój sąsiad w ogóle nie opryskiwał drzew i miał znacznie lepsze owoce, chociaż ja pryskałem cztery razy". Później przyszły inne formy szkolenia, na czele z Ogrodniczym Uniwersytetem Powszechnym. Do porządku dziennego należały wycieczki przyjeżdżające po naukę do Nowej Wsi z różnych regionów Polski, z zagranicy. Warto tu przypomnieć, że gdy młody Gajewski zjawił się w Nowej Wsi, trochę się z niego podśmiewali starzy grójeccy sadownicy. Jednak dość prędko, widząc pięknie kwitnące sady nowowiejskie, wzrastające zbiory (z około stu wzrosty one do półtora tysiąca ton rocznie), zaczęli się na nim wzorować. Na pewno i pobyt w USA dodał Gajewskiemu powagi. Wśród dostojników państwowych, którzy naocznie przekonali się o osiągnięciach dyrektora, naukowców i załogi, był Edward Gierek (24 maja 1973 r.). Na zdjęciach rejestrujących ten moment widzimy kroczącego wielkimi krokami, wysokiego 1 Sekretarza, a obok niego - niższego, gestykulującego pana Eligiusza.
+W latach 1951-1986, w wyniku zabiegów, kierowane przez Gajewskiego gospodarstwo zelektryfikowano (1954), zbudowano kolejną nową przechowalnię, a potem chłodnię; w 1954 przejął Państwowe Gospodarstwo Rolne w [[Rytomoczydła|Rytomoczydłach]], a w 1973 „resztówkę” majątku Winiary od Mazowieckich Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego. Łącznie gospodarstwo liczyło 223 ha. Ponadto wyremontował wszystkie budynki, zbudował wodociągi, kanalizację, oczyszczalnię ścieków, centralną kotłownię, osiedle mieszkaniowe, utwardził podwórza, drogi, powiększył obszar nasadzeń, zorganizował Dział Doświadczalny specjalizujący się w ochronie sadów. Przez pewien zakładzie istniała [[Pszczelarska Stacja Doświadczalna w Nowej Wsi|Pszczelarska Stacja Doświadczalna]].
-Dyrektor Gajewski ma swój wymierny udział także w tworzeniu całej infrastruktury regionalnej, np. przy założeniu Sadowniczej Spółdzielni Usługowo-Handlowej w Grójcu i Wareckiej Spółdzielni Ogrodniczej w Warce, załatwieniu sprawy "huragan", rozbudowie przemysłu przetwórczego (Tarczyn) i produkcji szkółkarskiej (Księżowola), tworzeniu średniego szkolnictwa ogrodniczego (Nowa Wieś). Uczestniczył w opracowywaniu planów perspektywistycznych dla sadownictwa w rejonie grójecko-wareckim. Działał w samorządach (radny Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, radny Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie, członek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu) i w spółdzielczości (prezes Rady Nadzorczej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu i prezes Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczej w Radomiu).
+Gajewski położył duże zasługi w upowszechnianiu wiedzy o sadownictwie. Początkowo na obszarze powiatu brak było jakiejkolwiek służby instruktorskiej. Poruszając się po terenie (razem z innymi współpracownikami) różnymi środkami lokomocji prowadził specjalistyczne szkolenia, często w nieopalonych pomieszczeniach. Sporo czasu poświęcił pracy organizatorskiej. W 1962 w znacznym stopniu przyczynił się do powstania pierwszego w Polsce systemu sygnalizacyjnego, informującego rolników o pojawiających się chorobach i szkodnikach drzew owocowych. Za jego sprawą w [[Grójec|Grójcu]] zlokalizowano produkcję wirnikowego (z napędem traktorowym) opryskiwacza „huragan”. W 1967 współorganizował w Nowej Wsi Sadowniczy Uniwersytet Powszechny, po ukończeniu którego (2 lata) sadownicy otrzymywali dyplom mistrza.
-Gajewski odznaczony został orderami, wyróżnieniami, nagrodami: "Za zasługi dla województwa warszawskiego" (dwukrotnie), Zloty Krzyż Zasługi, "Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego", nagroda Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki za udział w pracy pt. "Opracowanie kompleksowych zabiegów doprowadzających jabłonie do corocznego owocowania", Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal 30-lecia PRL, Nagroda II stopnia im. Jana Kochanowskiego, Nagroda Ministra Rolnictwa za udział w pracy pt. "Opracowanie i wdrożenie nowoczesnej metody uprawy malin", Medal 40-lecia PRL, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. Eligiusz Gajewski niemal do końca swego żywota pełnił obowiązki dyrektora Zakładu Doświadczalnego w Nowej Wsi.
+Gajewski był współinicjatorem powstania [[Mazowieckie Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie|Mazowieckich Zakładów Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie]], [[Zespół Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi|Zespołu Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi]] (1973), produkcji drzewek w szkółce sadowniczej w [[Księżowola|Księżowoli]], przyczynił się do rozwoju sadownictwa w rejonie [[Warka|Warki]]. W Iatach 50-tych praktycznie nie istniało tu sadownictwo, poza niewielkim rejonem w okolicy [[Konary|Konar]]. W 1986 w [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]] pracowały 54 osoby, a produkcja owoców wynosiła ok. 1,5 tys. ton rocznie. Gospodarstwo było wysoce rentowne, nigdy nie korzystało z kredytów. Dobre wyniki produkcyjne osiągał dzięki stałemu pogłębianiu i poszerzaniu swojej wiedzy sadowniczej, m.in. na stażach naukowych w USA (1957-1958, 1977) i Holandii (1962).
-Zmarł 22 sierpnia 1990 r. w wyniku choroby nowotworowej. Pochowany został na cmentarzu w Warce. Pozostawił po sobie żonę Krystynę, która w Nowej Wsi była jego "prawą ręką" (np. prowadzenie biura), oraz trójkę dzieci.
+W 1986 minęło 35 lat pracy Gajewskiego. W związku z tym Miejsko-Gminna Rada Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego zorganizowała uroczystość, na którą przybyli m.in.: prof. [[Szczepan Pieniążek|Szczepan A. Pieniążek]], delegacja Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach z dyr. prof. S. Zagają, przedstawiciele Spółdzielni Pszczelarskiej, Zrzeszenia Plantatorów Owoców i Warzyw, ogrodników z rejonu grójecko-wareckiego, władz politycznych i państwowych. Uczestnicy podziękowali mu za wkład w rozwój sadownictwa.
+W latach 1957-1981 opublikował kilka artykułów m.in. przedstawiając wyniki badań naukowych i produkcyjnych, np.:
+* ''Rok 1957 w produkcji sadowniczej w powiecie grójeckim'' („Przegląd Ogrodniczy” 1957, nr 5, s. 5-6);
+* ''Pierwsze wyniki z sadów intensywnych w Zakładzie Doświadczalnym I''[nstytutu] ''S''[adownictwa] („Co nowego w sadownictwie. Biuletyn Informacyjny Instytutu Sadownictwa” 1972, nr 2(38), s. 25-31);
+* ''Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi'' („Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1977, nr 4, s. 102-107);
+* ''Sadownictwo będzie się rozwijać'' [w:] ''Grójeckiego jabłka wczoraj, dziś i jutro''. Grójec 1980, s. 9-14;
+* ''Wpływ sezonu 1980 na produkcję owoców w rejonie warecko-grójeckim'' („Sad Nowoczesny” 1981, nr 6, s. 12-13).
+Ponadto był współautorem artykułów:
+* ''Doświadczenie nad dolistnym nawożeniem jabłoni i śliw mocznikiem'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 142-158);
+* ''Doświadczenia polskie nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki'' [...] ''przeprowadzone w 1957 w powiatach Grójec i Piaseczno w woj. warszawskim'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 246-258);
+* ''Wyniki doświadczeń nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki'' [...] ''za pomocą opryskiwacza i zamgławiania'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. V: 1961, s. 177-184).
+Gajewski aktywnie działał w licznych organizacjach społecznych, politycznych, gospodarczych, radach narodowych i samorządzie spółdzielczym. Był np. członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (od 1963), radnym: Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie (1962-1975); członkiem prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu (1975-1980); przewodniczącym Rady Nadzorczej Handlowo-Usługowej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, zastępcą przewodniczącego Rady Nadzorczej Wareckiej Spółdzielni Ogrodniczej, prezesem w Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczej w Radomiu, członkiem Centralnej Rady Spółdzielni Ogrodniczych.
+Za osiągnięcia w pracy zawodowej, społecznej wyróżniony został: Złotym Krzyżem Zasługi (1964), odznaką Działacz Ruchu Spółdzielczego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1973), srebrną i złotą odznaką Za Zasługi dla Województwa Warszawskiego (1973), Medalem 30-lecia PRL (1974), Medalem 40-lecia PRL (1984), odznaką Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego, Orderem Sztandaru Pracy II-giej Klasy (1984), Medalem Pamiątkowym VII Wieków Warki (1984), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986). Otrzymał też Nagrodę II-go Stopnia im. Jana Kochanowskiego (1978), zbiorowe nagrody: Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki za „Opracowanie kompleksowych zabiegów. doprowadzających jabłonie do corocznego owocowania” (1972) oraz Ministra Rolnictwa I stopnia za udział w realizacji pracy „Opracowanie i wdrożenie nowoczesnej metody uprawy malin” (1981); w 1974 wpisany został do Złotej Księgi Zasłużonych [dla] Powiatu Grójeckiego.
+Gajewski nie tylko wzorowo zorganizował i prowadził Sadowniczy Zakład Doświadczalny, ale i „''wprowadzone w Zakładzie badania przyczyniły się do opracowania nowoczesnych metod produkcji jabłek, gruszek, malin i wiśni'' [...], ''do opracowania skutecznych metod ochrony sadów oraz ustalenia odpowiednich odmian do produkcji. Wyniki tych badań przyczyniły się do zwiększenia plonów, nie tylko w rejonie warecko-grójeckim, ale w całej Polsce''” (Danuta Pyza).
+W 1950 ożenił się z Krystyną Paśniewską (1927-1998), z którą miał troje dzieci: Ewę (ur. 1951) za Filipczakiem, Jacka (ur. 1954), Agnieszkę (ur. 1957) za Maciągowskim.
+Zmarł 22 sierpnia 1990, pochowany został na cmentarzu w [[Warka|Warce]].
 == Przypisy ==
 == Bibliografia ==
-== Linki zewnętrzne ==
 [[Kategoria:Rolnicy]]