Szpital w Grójcu
Szpital w Grójcu (Powiatowe Centrum Medyczne w Grójcu) - szpital znajdujący się na ul. Piotra Skargi 10, obecnie zarządzany przez spółkę Powiatowe Centrum Medyczne sp. z o.o. Jego początki związane są bezpośrednio z działalnością Fundacji ks. Piotra Skargi w Grójcu.
Historia
Przytułek Piotra Skargi
Najdawniejsze polskie szpitale powstawały przeważnie z inicjatywy duchowieństwa, prowadzone były przez zakony i bractwa, a po wsiach i miasteczkach zarządzane były przez proboszczów. Były to zakłady przeznaczone nie tylko dla chorych, a nawet przede wszystkim nie dla chorych. Były to raczej przytułki, w których znajdowali schronienie pozbawieni opieki starcy i kaleki. Taki właśnie szpital istniał na przełomie XVI i XVII w. przy kościele w Grójcu. Jak wynika z aktu wizytacji biskupa Pawła Piaseckiego, archidiakona warszawskiego, w 1617 zaczęto stawiać „drugi dom szpitalny”, który miał być wykończony w ciągu jednego roku. Był to drewniany budynek, który został wybudowany ze środków Fundacji ks. Piotra Skargi. Wykonawca testamentu, Andrzej Bobola, zakupił z tychże środków fundacji część dwóch wsi – Sadków i Wólka Sadkowska – z których dochód, zgodnie z wolą zmarłego fundatora, miał być przeznaczony na utrzymanie 20 podopiecznych szpitala. W praktyce liczba pensjonariuszy szpitala stale była mniejsza od przewidzianej w zapisie fundacyjnym liczby.
Wizytacje przeprowadzone w następnym stuleciu (w 1728, 1743 i 1754) stwierdzały zły stan szpitala oraz potrzebę wystawienia nowego budynku. Zgodnie z tym poleceniem proboszcz grójecki przygotował materiały do budowy nowego szpitala, ale samej budowy nie rozpoczęto. Ksiądz Onufry Szembek, kanonik i koadiutor archidiakona warszawskiego, po wizytacji przeprowadzonej w listopadzie 1777 stwierdził, że „fundacyjny szpital od lat kilkunastu zgorzał i same tylko place puste leżą”, szpitala nie ma, a jedynie w dwóch izbach przy probostwie mieszka ośmioro ubogich. Zapewne wówczas postawiono nowy, drewniany budynek szpitalny, który jednak szybko uległ zniszczeniu, gdyż według relacji proboszcza grójeckiego z 1818 budynek szpitala był „nowo gontami pobity, lecz w ścianach stary i w stanie nie najlepszym”. Był to dom drewniany długości 18 łokci i szerokości 12 łokci, w którym znajdowały się cztery izby ogrzewane przez dwa piece. Przebywało w nim tylko siedmioro ubogich. Później szpital w ogóle przestał pełnić swą rolę zgodnie z postanowieniami fundacji ks. Piotra Skargi. W 1828 w pomieszczeniach szpitalnych mieszkali tylko ubodzy zatrudnieni do posług kościelnych, organista i parobek – z rodzinami.
Nowy budynek szpitala (1857–1973)
Około 1853 drewniany budynek szpitala rozebrano ze względu na stan „grożący upadkiem”, a na uzyskanym placu proboszcz wybudował specjalny dom dla służby kościelnej. W 1854 Rada Opiekuńcza Zakładów Dobroczynnych powiatu warszawskiego powołała Radę Szczegółową dla szpitala w Grójcu, w której pierwszym prezesem został Leonard Wasiutyński. Otrzymał on zezwolenie na budowę nowego szpitala i szybko z rozmaitych źródeł uzyskał niezbędne fundusze. Już we wrześniu 1854 Rada Opiekuńcza Zakładów Dobroczynnych powiatu warszawskiego zakupiła działkę budowlaną. Projekt szpitala wykonał budowniczy Gołoński.
Nowy budynek szpitala – pod wezwaniem św. Piotra – poświęcono uroczyście w lipcu 1857, a w grudniu tegoż roku zaczęto przyjmować chorych. Szpital pierwotnie liczył 20 łóżek etatowych, w roku 1867 było ich 24, a w roku 1872 – 28. Liczba łóżek rzeczywistych była znacznie, czasem prawie dwukrotnie, wyższa.
Nowy szpital był budynkiem murowanym, jednopiętrowym z sutereną, w której mieściła się kuchnia, pralnia i kostnica, oraz poddaszem mieszczącym mieszkanie felczera. Chorych dzielono na trzy klasy zależnie od wysokości opłat za pobyt i leczenie. Stały personel szpitala składał się z 11 osób. Pierwszym lekarzem tego szpitala był J. Pawluć, jego następcami: J. Majkowski, W. Wilczyński oraz W. Lipiński.
W pierwszym roku po otwarciu nowego szpitala śmiertelność była bardzo wysoka, wynosiła 13,4%. Wkrótce jednak zmalała i w latach 1859-1868 wahała się w granicach 7,09, 7%.
Kilkadziesiąt lat później, już w niepodległej Polsce – w roku 1933 – uchwała Rady Powiatowej w Grójcu nadała Szpitalowi św. Piotra statut, który ustalał, że właścicielem i utrzymującym szpital jest Powiatowy Związek Samorządowy w Grójcu. Pod względem organizacyjnym szpital dzielił się wówczas na cztery oddziały: wewnętrzny, chirurgiczno-ginekologiczny, położniczy i zakaźny.
Gdy stopniowo zwiększała się liczba chorych wymagających opieki szpitalnej, zaadaptowano na ich potrzeby sąsiedni budynek dawnej resursy obywatelskiej – tworząc w nim oddział zakaźny, a później oddziały chorób wewnętrznych i dziecięcych. Jednak nawet powiększony w ten sposób szpital nie mógł sprostać potrzebom powiatu grójeckiego ani pod względem liczby łóżek, ani pod względem możliwości diagnostyczno-leczniczych.
Aktualny budynek szpitala (od 1973)
W 1965 został zatwierdzony projekt nowego szpitala, 5-oddziałowego (z możliwością zamiany na 6-oddziałowy) autorstwa architektów Jerzego Szanajcy i Jana Szwajewskiego. W budynku głównym szpitala oprócz oddziałów łóżkowych znalazły się: przychodnia konsultacyjna, izba przyjęć, pełne zaplecze diagnostyczno-zabiegowe, zakład anatomii patologicznej oraz – w bocznym skrzydle – kuchnia i pralnia. W osobnym budynku został umieszczony zespół gospodarczy z kotłownią i pralnią. Po wieloletnim okresie budowy nowy szpital został ukończony w 1973 roku i w następnym roku oddany do użytku.
W latach 2018-2022 wybudowano nowy Szpitalny Oddział Ratunkowy z wyposażeniem wraz z lądowiskiem dla helikopterów, został on otwarty 17 lutego 2022 r. Wartość projektu wyniosła 15 841 957,42 zł, z czego 7 974 539,88 zł stanowiło dofinansowanie z funduszy europejskich w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020, resztę pokryto wkładem własnym w wysokości 7 867 417,54 zł.
Przypisy
Bibliografia
- Ryszard Jachowicz, Szpital w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 83–85 - na podstawie źródeł:
- W. Lipiński, Opis szpitala św. Piotra w Grójcu, [w:] Rys historyczno-statystyczny szpitali i innych zakładów dobroczynnych w Królestwie Polskiem, Warszawa 1873, t. 3, s. 43-92;
- A. Nitsch, Rozwój budownictwa obiektów opieki zdrowotnej i społecznej w Polsce Ludowej, Warszawa 1972, s. 30;
- Ryszard Jachowicz, Działalność szpitala św. Piotra w Grójcu w XIX w., „Szpitalnictwo Polskie” 1975, nr 4, s. 199-200;
- L. Głuszek, Organizacja i działalność szpitala św. Piotra w Grójcu w okresie podporządkowania powiatowemu związkowi samorządowemu, „Szpitalnictwo Polskie” 1979, z. 3, s. 117-122;
- L. Głuszek, Powstanie i uposażenie szpitala w Grójcu w okresie od XVII-XIX w., „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1982, t. XIX, z. 1, s. 17-26;
- L. Głuszek, Powstanie i pierwsze lata działalności Szpitala św. Piotra w Grójcu, „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1982, t. XIX, z. 1, s. 27-35.