Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w Polsce. Koło Powiatowe w Grójcu

Z Jabcok

Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w Polsce. Koło Powiatowe w Grójcu – wpływowa nauczycielska organizacja zawodowa powstała w 1921. Akces do niej zgłosiły: Związek Dzielnicowy Stowarzyszeń Nauczycieli Polaków w Poznaniu, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne we Lwowie, Polskie Towarzystwo Nauczycielstwa Lwowskiego, Związek Nauczycielek w Przemyślu i inne pomniejsze ugrupowania. Organem Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (SChNNSP) był miesięcznik „Nauczyciel Polski”.

Działalność Koła Powiatowego

Koło Powiatowe Stowarzyszenia w Grójcu powstało w 1923. W tym samym roku wybrany został Zarząd Koła w składzie: Jan Kowalczyk, Jadwiga lwanicka, Marta Soliżanka i Felicja Kozłowska (Grójec). Rudolf Janiszewski, inspektor szkolny i czynny członek Stowarzyszenia, administracyjnymi metodami werbował członków organizacji; na zebraniach groził, że wyrzuci z posady wszystkich tych, którzy przystąpili do Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (ZPNSP). Była to walka o oblicze szkoły między działaczami ognisk ZPNSP a Kołem SChNNSP, w którym (podobnie jak w całym Stowarzyszeniu) znaczny wpływ miało ziemiaństwo, kler i narodowo-chrześcijańskie stronnictwa polityczne. Początkowo w Grójeckiem SChNNSP odnosiło pewne sukcesy w pozyskiwaniu członków. Wstępujący do niego nauczyciele m.in. uzyskiwali możność pobrania pożyczki z Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej oraz skierowania do Domu Zdrojowego „Modrzewianka” w Zakopanem. Gruźlica zbierała wówczas wśród nauczycieli bogate żniwo.

Z upływem czasu Stowarzyszenie coraz bardziej popierało politykę zmierzającą do realizacji celów edukacji wyznaniowej, doboru nauczycieli według kryteriów ideowo-politycznych. Aby zapewnić sobie poparcie władz szkolnych, popierało m.in. redukcję liczby nauczycieli, likwidację płatnych urlopów, zalecało katolikom popieranie katolików, opuszczanie Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, a od 1930 Związku Nauczycielstwa Polskiego. Takie działania SChNNSP przysparzało zwolenników ZPNSP, który skupiał większą część nauczycielstwa powiatu. Domagał się bowiem poprawy sytuacji bytowej i warunków pracy nauczycieli, zabiegał o rozwój oświaty i jej demokratyzację, postulował jednolitą, bezpłatną, obowiązkową szkołę powszechną.

Zebrania członków Stowarzyszenia w Grójeckiem odbywały się dwa razy w roku, częściej spotykano się na tzw. herbatkach u miejscowych właścicieli ziemskich lub u księży. Koło Powiatowe SChNNSP liczyło w 1925 – 54 członków, a w 1936 – 14. W powiecie pracowało wówczas 304 nauczycieli. Koło nie nawiązało współpracy z ZPNSP. Zarząd Koła sprawował opiekę nad kołami Polskiej Macierzy Szkolnej oraz zorganizował 14 kursów dla analfabetów.

Po odwołaniu ze stanowiska inspektora szkolnego w Grójcu, Rudolfa Janiszewskiego w 1932, praca Stowarzyszenia uległa znacznemu osłabieniu i po 1936 w zasadzie ustała. W okresie okupacji hitlerowskiej władze centralne SChNNSP, realizując zadania Międzystowarzyszeniowej Komisji Porozumiewawczej, współpracowały z Tajną Organizacją Nauczycielską tylko w zakresie tajnego nauczania i pomocy nauczycielstwu. Po 1945 Stowarzyszenie nie odrodziło się.

Bibliografia

  • Leon Nawrocki, Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w Polsce. Koło Powiatowe w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 79-80 – na podstawie źródeł:
  • Archiwum Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego: Sprawozdanie z działalności kół ZChNNSP od 1923 do 1937, sygn. 1/92;
  • Wspomnienia Juliana Stępkowskiego w posiadaniu Leona Nawrockiego;
  • Zdolności sceniczne p[ana] inspektora, „Głos Nauczycielski” 1924, nr 9, s. 131-132;
  • Nauczyciele w liczbach. Liczebność, cechy osobowe, zatrudnienie, uposażenie. 1935/1936, Warszawa 1938, s. 188, 190, 192, 232;
  • Związek Nauczycielstwa Polskiego. Zarys dziejów. 1905–1985, oprac. F. Filipowicz, B. Grześ, S. Michalski, M. Walczak, Warszawa 1986.
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Stowarzyszenie_Chrześcijańsko-Narodowe_Nauczycielstwa_Szkół_Powszechnych_w_Polsce._Koło_Powiatowe_w_Grójcu&oldid=1633”