1806
edycji
Grójec: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
Miasto wzmiankowane po raz pierwszy w 1234 r. jako ''Groze'' w dokumencie księcia mazowieckiego Konrada I, wystawionym w podradomskim Skrzynnie, przy okazji utworzenia tamże nowego okręgu administracyjnego. Wywodzi swą nazwę od staropolskiego wyrazu ''grodziec'' oznaczającego ‘zamek, gród, miasteczko’. | Miasto wzmiankowane po raz pierwszy w 1234 r. jako ''Groze'' w dokumencie księcia mazowieckiego Konrada I, wystawionym w podradomskim Skrzynnie, przy okazji utworzenia tamże nowego okręgu administracyjnego. Wywodzi swą nazwę od staropolskiego wyrazu ''grodziec'' oznaczającego ‘zamek, gród, miasteczko’. | ||
Wzniesiono wówczas na wzgórzu grodowym drewniany kościół i wówczas osada stała się jednym z największym ośrodków władzy książęcej na południowym Mazowszu. Od połowy XI wieku był kasztelanią (siedzibą kasztelana), która obejmowała początkowo całe południowo-wschodnie Mazowsze. W XII wieku mieściła się tu również siedziba archidiakonatu mazowieckiego (w diecezji poznańskiej). Pierwszym proboszczem nowej parafii był niejaki Przedpełk (1241 r.). Dodać należy, że dokumenty z roku 1234 poświadczają bytność w kasztelańskim Grójcu samego księcia Konrada I, który przybył tu na spotkanie z prepozytem kościoła kolegiackiego, wspomnianym wyżej Przedpełkiem (Pulko). Niestety nie wiadomo pod jakim wezwaniem znajdował się wówczas grójecki kościół. | Wzniesiono wówczas na wzgórzu grodowym drewniany kościół i wówczas osada stała się jednym z największym ośrodków władzy książęcej na południowym Mazowszu. Od połowy XI wieku był kasztelanią (siedzibą kasztelana), która obejmowała początkowo całe południowo-wschodnie Mazowsze. W XII wieku mieściła się tu również siedziba archidiakonatu mazowieckiego (w diecezji poznańskiej). Pierwszym proboszczem nowej parafii był niejaki [[Przedpełk]] (1241 r.). Dodać należy, że dokumenty z roku 1234 poświadczają bytność w kasztelańskim Grójcu samego księcia Konrada I, który przybył tu na spotkanie z prepozytem kościoła kolegiackiego, wspomnianym wyżej Przedpełkiem (Pulko). Niestety nie wiadomo pod jakim wezwaniem znajdował się wówczas grójecki kościół. | ||
W roku 1257 zanotowano również przybycie do Grójca samego księcia Siemowita i to w drugi dzień po świętach Bożego Narodzenia. Powiązania księcia z tą miejscowością sięgają pierwszych lat jego panowania, kiedy to w roku 1249 towarzyszem jego wypraw i podróży był niejaki Racław, kanonik z Grójca. W pocztach książęcych bardzo często towarzyszyli duchowni z kolegiaty grójeckiej, formujący bezpośrednio intelektualne środowisko książęce. Wspomniany pobyt księcia w Grójcu miał zapewne charakter dorywczy, związany ze sprawowaniem władzy, choć właśnie pobyt władcy tu i to w okresie Świąt Bożego Narodzenia świadczyć może o istnieniu w Grójcu odpowiednich pomieszczeń mieszkalnych godnych księcia, choć przecież owa niewielka odległość od Czerska (około czterech godzin jazdy konnej) nie wyklucza również i tej możliwości, że święta te spędził książę w stołecznym grodzie dzielnicy południowej. | W roku 1257 zanotowano również przybycie do Grójca samego księcia Siemowita i to w drugi dzień po świętach Bożego Narodzenia. Powiązania księcia z tą miejscowością sięgają pierwszych lat jego panowania, kiedy to w roku 1249 towarzyszem jego wypraw i podróży był niejaki Racław, kanonik z Grójca. W pocztach książęcych bardzo często towarzyszyli duchowni z kolegiaty grójeckiej, formujący bezpośrednio intelektualne środowisko książęce. Wspomniany pobyt księcia w Grójcu miał zapewne charakter dorywczy, związany ze sprawowaniem władzy, choć właśnie pobyt władcy tu i to w okresie Świąt Bożego Narodzenia świadczyć może o istnieniu w Grójcu odpowiednich pomieszczeń mieszkalnych godnych księcia, choć przecież owa niewielka odległość od [[Czersk|Czerska]] (około czterech godzin jazdy konnej) nie wyklucza również i tej możliwości, że święta te spędził książę w stołecznym grodzie dzielnicy południowej. | ||
Siedziba archidiakonatu i kasztelana została przeniesiona w 1245 r. z Grójca do niedalekiego [[Czersk|Czerska]], co było wynikiem od dawna planowanej akcji, z uwagi na szybki wzrost znaczenia tego drugiego, jako że w roku 1225 (po zjeździe książąt) przeniesiono tam do nowo konsekrowanego kościoła w Czersku aż trzy prebendy grójeckie. Prawdopodobną przyczyną przeniesienia ośrodka władzy z Grójca do Czerska było umiejscowienie tam przeprawy wiślanej na wspomnianym trakcie handlowym Ruś-Pomorze i konieczność ufortyfikowania tej rubieży przed częstymi najazdami Prusów i Litwinów. | Siedziba archidiakonatu i kasztelana została przeniesiona w 1245 r. z Grójca do niedalekiego [[Czersk|Czerska]], co było wynikiem od dawna planowanej akcji, z uwagi na szybki wzrost znaczenia tego drugiego, jako że w roku 1225 (po zjeździe książąt) przeniesiono tam do nowo konsekrowanego kościoła w Czersku aż trzy prebendy grójeckie. Prawdopodobną przyczyną przeniesienia ośrodka władzy z Grójca do Czerska było umiejscowienie tam przeprawy wiślanej na wspomnianym trakcie handlowym Ruś-Pomorze i konieczność ufortyfikowania tej rubieży przed częstymi najazdami Prusów i Litwinów. | ||
| Linia 68: | Linia 68: | ||
W 1829 r. gród Skargi nie wyglądał zbyt imponująco. Owszem, w centrum był rynek z ratuszem, ale tylko ok. 20 ulic – ciasnych (Wąska), krótkich (Przechód) i niebrukowanych (Piaskowa, Iłowa). Przeważały nazwy kierunkowe: Warecka, Kielecka, Radomska, Krakowska, Warszawska, Wilczogórska. Do lokalnej historii odnosiły się jedynie nazwy dzielnic: Starostwo i Skargowo vel Skargowszczyzna. Do tradycji kościelnych nawiązywały: Kościelna, Farna i Poświętne; na cmentarz katolicki prowadziła Żałobna. O obecności artylerzystów świadczyła Wojskowa, zaś o rustykalnym charakterze miasta – Stodolna. Ówczesna Warecka w zasadzie pokrywała się z obecną Krótką i dochodziła do dzisiejszej ul. Piłsudskiego (wtedy: Gościniec Warecki). Dookoła rozpościerały się ogrody, place i kliny (miejskie, plebańskie, starościńskie, stodolne, wojskowe). | W 1829 r. gród Skargi nie wyglądał zbyt imponująco. Owszem, w centrum był rynek z ratuszem, ale tylko ok. 20 ulic – ciasnych (Wąska), krótkich (Przechód) i niebrukowanych (Piaskowa, Iłowa). Przeważały nazwy kierunkowe: Warecka, Kielecka, Radomska, Krakowska, Warszawska, Wilczogórska. Do lokalnej historii odnosiły się jedynie nazwy dzielnic: Starostwo i Skargowo vel Skargowszczyzna. Do tradycji kościelnych nawiązywały: Kościelna, Farna i Poświętne; na cmentarz katolicki prowadziła Żałobna. O obecności artylerzystów świadczyła Wojskowa, zaś o rustykalnym charakterze miasta – Stodolna. Ówczesna Warecka w zasadzie pokrywała się z obecną Krótką i dochodziła do dzisiejszej ul. Piłsudskiego (wtedy: Gościniec Warecki). Dookoła rozpościerały się ogrody, place i kliny (miejskie, plebańskie, starościńskie, stodolne, wojskowe). | ||
W 1857 r. w mieście został zbudowany szpital, uposażony niegdyś przez Piotra Skargę, fundatora dawniejszego jeszcze szpitala. | W 1857 r. w mieście został zbudowany szpital, uposażony niegdyś przez [[Piotr Skarga|Piotra Skargę]], fundatora dawniejszego jeszcze szpitala. | ||
W 1862 r. Grójec miał 2825 mieszkańców, w tym 768 katolików i aż 2048 starozakonnych. Domów drewnianych było 110, murowanych jedynie 16. Symbolem miasta był [[Ratusz w Grójcu|ratusz]], zbudowany według miejscowej tradycji w latach zaboru pruskiego, zaś zdaniem historyków sztuki na początku lat 20. XIX w. według projektu Hilarego Szpilowskiego. Grójec posiadał wówczas: areszt detencyjny, [[Jatki w Grójcu|jatki rzeźnicze]] i piekarskie, szopę na narzędzia ogniowe, rzeźnię, piętrowy spichrz (prywatny), dwa młyny, wiatraki, cegielnię, szpital, aptekę, dwie szkółki elementarne (męską i żeńską), sąd okręgowy, stację pocztową, koszary wojskowe. | W 1862 r. Grójec miał 2825 mieszkańców, w tym 768 katolików i aż 2048 starozakonnych. Domów drewnianych było 110, murowanych jedynie 16. Symbolem miasta był [[Ratusz w Grójcu|ratusz]], zbudowany według miejscowej tradycji w latach zaboru pruskiego, zaś zdaniem historyków sztuki na początku lat 20. XIX w. według projektu Hilarego Szpilowskiego. Grójec posiadał wówczas: areszt detencyjny, [[Jatki w Grójcu|jatki rzeźnicze]] i piekarskie, szopę na narzędzia ogniowe, rzeźnię, piętrowy spichrz (prywatny), dwa młyny, wiatraki, cegielnię, szpital, aptekę, dwie szkółki elementarne (męską i żeńską), sąd okręgowy, stację pocztową, koszary wojskowe. | ||
[[Plik:Rynek-w-Grójcu-1859-1890.jpg|alt=Drzeworyt z „Tygodnika Ilustrowanego” przedstawiający Grójec z poł. XIX wieku|mały|400x400px|Drzeworyt z „Tygodnika Ilustrowanego” przedstawiający Grójec z poł. XIX wieku]] | [[Plik:Rynek-w-Grójcu-1859-1890.jpg|alt=Drzeworyt z „Tygodnika Ilustrowanego” przedstawiający Grójec z poł. XIX wieku|mały|400x400px|Drzeworyt z „Tygodnika Ilustrowanego” przedstawiający Grójec z poł. XIX wieku]] | ||
Do roku 1863 miasto przeżywało swe dni spokojnie. Po wybuchu | Do roku 1863 miasto przeżywało swe dni spokojnie. Po wybuchu powstania styczniowego odżyła wśród mieszkańców nadzieja wolności. Po jego zaś upadku grójczanie przeżywają okres rozczarowań i upokorzeń. Za dość liczny udział mieszkańców w działaniach powstańczych miasto zostało obłożone wielkimi podatkami, a władze carskie zbudowały tu garnizon wojskowy i budynek aresztu<ref>Obie te budowle dziś znakomicie zachowane pełnią swoje funkcje, z tym, że koszary zajmuje dziś Szkoła Podstawowa nr 3.</ref>. | ||
W 1867 r. Grójec został siedzibą [[Powiat grójecki|powiatu]], utworzonego przez władze carskie. Z tego właśnie roku pochodzi rycina zamieszczona w „Tygodniku Ilustrowanym”<ref>W 2012 r. na ścianie kamienicy gminnej, przy skrzyżowaniu ul. Piłsudskiego i Armii Krajowej, skopiował ją Sebastian Krawczak, artysta ze Stowarzyszenia Plastyków Ziemi Grójeckiej.</ref>. W roku 1879 teren powiatu znacznie się powiększył, w związku z przyłączeniem do niego części powiatu górnokalwaryjskiego. W mieście dowództwo garnizonu powierzono Konstantemu Krupskiemu - ojcu Nadieżdy, późniejszej towarzyszki życia Włodzimierza Lenina, która spędziła w mieście lat kilka. | W 1867 r. Grójec został siedzibą [[Powiat grójecki|powiatu]], utworzonego przez władze carskie. Z tego właśnie roku pochodzi rycina zamieszczona w „Tygodniku Ilustrowanym”<ref>W 2012 r. na ścianie kamienicy gminnej, przy skrzyżowaniu ul. Piłsudskiego i Armii Krajowej, skopiował ją Sebastian Krawczak, artysta ze Stowarzyszenia Plastyków Ziemi Grójeckiej.</ref>. W roku 1879 teren powiatu znacznie się powiększył, w związku z przyłączeniem do niego części powiatu górnokalwaryjskiego. W mieście dowództwo garnizonu powierzono Konstantemu Krupskiemu - ojcu Nadieżdy, późniejszej towarzyszki życia Włodzimierza Lenina, która spędziła w mieście lat kilka. | ||
| Linia 154: | Linia 154: | ||
Pod koniec lat 70. miasto otoczono kilkukilometrową obwodnicą międzynarodowej arterii komunikacyjnej nr 7 i przeprowadzono tranzytową trasę Rosja ''–'' Europa Zachodnia''.'' | Pod koniec lat 70. miasto otoczono kilkukilometrową obwodnicą międzynarodowej arterii komunikacyjnej nr 7 i przeprowadzono tranzytową trasę Rosja ''–'' Europa Zachodnia''.'' | ||
==== Po 1989 ==== | |||
W 1990 r. ulicę Związku Walki Młodych przemianowano na Józefa Piłsudskiego, a 22 Lipca na Jana Pawła II. 24 kwietnia „[[Gazeta Grójecka]]” informowała: ''Nie ma już ulicy Związku Walki Młodych – jest Józefa Piłsudskiego. W kolejce do zmiany czekają: Armii Ludowej, Gwardzistów, Świerczewskiego, 22 Lipca, Dwudziestolecia, Trzydziestolecia, Czterdziestolecia, … i starczy!.'' Uwadze redakcji umknęła uchwała o przemianowaniu 22 Lipca na Jana Pawła II. Jeszcze w 1990 r. 15 Stycznia przemianowano na Armii Krajowej, zaś Świerczewskiego na POW. Potem Dwudziestolecia przemianowano na Laskową, Pietrusiaka na Bankową. Wśród nowych ulic przybyły: Józefa Wybickiego i Strażacka. | W 1990 r. ulicę Związku Walki Młodych przemianowano na Józefa Piłsudskiego, a 22 Lipca na Jana Pawła II. 24 kwietnia „[[Gazeta Grójecka]]” informowała: ''Nie ma już ulicy Związku Walki Młodych – jest Józefa Piłsudskiego. W kolejce do zmiany czekają: Armii Ludowej, Gwardzistów, Świerczewskiego, 22 Lipca, Dwudziestolecia, Trzydziestolecia, Czterdziestolecia, … i starczy!.'' Uwadze redakcji umknęła uchwała o przemianowaniu 22 Lipca na Jana Pawła II. Jeszcze w 1990 r. 15 Stycznia przemianowano na Armii Krajowej, zaś Świerczewskiego na POW. Potem Dwudziestolecia przemianowano na Laskową, Pietrusiaka na Bankową. Wśród nowych ulic przybyły: Józefa Wybickiego i Strażacka. | ||
| Linia 166: | Linia 167: | ||
* [[Piotr Skarga|Piotr Skarga herbu Pawęża, SJ]], inna forma nazwiska: ''Piotr Powęski'', mylnie: ''Pawęski'' (1536-1612) – polski jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, czołowy polski przedstawiciel kontrreformacji, kaznodzieja nadworny Zygmunta III Wazy, rektor Kolegium Jezuitów w Wilnie, pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego. Sługa Boży, proboszcz kapituły katedralnej lwowskiej w 1564 roku, kanclerz kapituły katedralnej lwowskiej. Autor ''Żywotów świętych'' i ''Kazań sejmowych''. | * [[Piotr Skarga|Piotr Skarga herbu Pawęża, SJ]], inna forma nazwiska: ''Piotr Powęski'', mylnie: ''Pawęski'' (1536-1612) – polski jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, czołowy polski przedstawiciel kontrreformacji, kaznodzieja nadworny Zygmunta III Wazy, rektor Kolegium Jezuitów w Wilnie, pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego. Sługa Boży, proboszcz kapituły katedralnej lwowskiej w 1564 roku, kanclerz kapituły katedralnej lwowskiej. Autor ''Żywotów świętych'' i ''Kazań sejmowych''. | ||
* [[Jan Jagmin-Sadowski]] (1895-1977) – żołnierz Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego. | * [[Jan Jagmin-Sadowski]] (1895-1977) – żołnierz Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego. | ||
* Edyta Wojtczak (ur. 1936) – polska spikerka telewizyjna, w latach 1957–1996 spikerka Telewizji Polskiej. | * [[Edyta Wojtczak]] (ur. 1936) – polska spikerka telewizyjna, w latach 1957–1996 spikerka Telewizji Polskiej. | ||
* [[Andrzej Mitan]] (1950-2018) – polski artysta interdyscyplinarny i konceptualny, wokalista, kompozytor, performer, artysta wizualny, happener, poeta konkretny, poeta dźwięku, wydawca płyt artystycznych. | * [[Andrzej Mitan]] (1950-2018) – polski artysta interdyscyplinarny i konceptualny, wokalista, kompozytor, performer, artysta wizualny, happener, poeta konkretny, poeta dźwięku, wydawca płyt artystycznych. | ||
* Leszek Suski (ur. 1957) - polski strażak, generał brygadier w stanie spoczynku, I zastępca komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej w latach 2005–2007, komendant główny Państwowej Straży Pożarnej i szef Obrony Cywilnej Kraju w latach 2015–2019. | * [[Leszek Suski]] (ur. 1957) - polski strażak, generał brygadier w stanie spoczynku, I zastępca komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej w latach 2005–2007, komendant główny Państwowej Straży Pożarnej i szef Obrony Cywilnej Kraju w latach 2015–2019. | ||
== Zobacz też == | == Zobacz też == | ||