Ochronka dla Biednych Dzieci Żydowskich pn. „Talmud Tora” w Grójcu

Ochronka dla Biednych Dzieci Żydowskich pn. „Talmud Tora” w Grójcu – religijna szkoła elementarna w Grójcu przeznaczona dla chłopców na poziomie wyższym niż cheder. Program jej obejmował naukę języka hebrajskiego oraz poznawanie Talmudu i Tory. Mieściła się przy ul. Mogielnickiej 7.

Historia

Ochrony, ochronki to zakłady dziennej opieki dla ubogich lub osieroconych dzieci. Po raz pierwszy pojawiły się w końcu XIX w., prowadziły je wówczas różne stowarzyszenia dobroczynne, a po I wojnie światowej stowarzyszenia filantropijne. W 1932 zadania ochronek przejęły przedszkola. Ochronka więc jest dzisiejszym odpowiednikiem przedszkola.

Kiedy powstała, jak długo istniała – na razie nie udało się ustalić. O jej istnieniu wiemy z zachowanych próśb do Magistratu miasta Grójca z 10 i 18 grudnia 1925 r. o wsparcie finansowe. W tym dniu Zarząd Ochronki prosił w niej o wpisanie do budżetu na 1926 r. subsydium na pokrycie planowanego deficytu wysokości aż 3940 zł na ogólną sumę planowanych wydatków – 9940 zł, z czego wynagrodzenie dwóch nauczycieli i kierownika miało wynieść 4320 zł, komorne – 300 zł, obsługa – 500 zł, opał i światło – 200 zł, remont – 150 zł, drobne wydatki – 120 zł, biblioteka – 100 zł, zakup urządzeń – 250 zł, fundusz na zakup nowego lokalu – 1000 zł. Ochronkę dla 86 dzieci prowadziło Żydowskie Stowarzyszenie Oświatowo-Kulturalne „Tarbut” („Wiedza”) Oddział w Grójcu.

W ochronce dzieci pobierały początkowe nauki religii zupełnie bezpłatnie. Uczyło je trzech mełamedów. Prośbę podpisali: przewodniczący Chaim Wajsman i sekretarz Abram Moszek Hamer (ur. 1890). Z kolejnego, zachowanego pisma, z 23 stycznia 1928, do Rady Miejskiej o subsydium na kolejny rok wiemy, że do szkoły uczęszczało 150 dzieci, którym należało zapewnić nie tylko bezpłatną naukę, ale często buty i ubranie. Przewodniczący Zarządu Ochronki, rabin Eljasz Lipszyc, zamieszkały w Grójcu przy ul. Radomskiej 9, sekretarz Pinkus Herszenfus w 1934 członek Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej, w 1935 członek Komisji Opieki Społecznej w Zarządzie Miasta Grójec oraz członkowie Zarządu: Mendel Wolff, w 1934 r. właściciel sklepu sprzedaży żelaza przy ul. Warszawskiej 1 i Chaim Braun z ul. Rynek 16. w piśmie przekonywali, że „jest to jedyna instytucja religijna, która ochrania dzieci biedne od demoralizacji, a nie mając funduszy upadnie”. Proszono o 4000 zł, a otrzymano 2000 zł. Z adnotacji urzędnika na tym piśmie wynika, że taką samą kwotę ochronka otrzymała w 1927 r.

18 kwietnia 1928 r. Zarząd Stowarzyszenia Oświatowo-Kulturalnego „Tarbut” skierował do Rady Miejskiej prośbę o uchwalenie subsydium w wysokości 4000 zł na prowadzenie prywatnej szkoły powszechnej „Tarbut” oraz ochronki dla ok. 40 dzieci. Prośbę o subsydium motywowano tym, że rodzice nie są w stanie opłacić nauczania, wskazywano, że istnienie tej szkoły zwalnia magistrat od dostarczania lokalu, opału i światła dla tych dzieci, które uczęszczają do szkoły Tarbutu, a które w innym przypadku uczęszczałyby do [Publicznej] Szkoły Powszechnej [nr 2], gdzie i tak nie ma miejsca. Stowarzyszenie otrzymało 1000 zł. Pismo to podpisali: Josif Goldberg i Chaim J. Wajsman.

W budżecie Magistratu miasta Grójec na 1932 rok przewidziano subsydium w kwocie 300 zł, którego do 22 marca 1933 nie wypłacono. W tym dniu Zarząd Ochronki skierował do Magistratu prośbę apelującą do członków Zarządu Miasta o podjęcie decyzji o wypłaceniu przyznanej kwoty. Prośbę motywowano „ogólną ciężką sytuacją gospodarczą”, w wyniku której dochody „instytucji spadły do minimum” i znalazła się ona w bardzo trudnych warunkach materialnych. Zwrócono uwagę, iż zbliżające się Święta Wielkanocne zwiększają wydatki Ochronki. Dalsze jej losy nie są znane.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Ochronka dla Biednych Dzieci Żydowskich pn. „Talmud Tora” w Grójcu, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 60-61 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku Mazowieckim: Akta miasta Grójec (Akta o kasie miejskiej i budżecie miasta), sygn. 103, k. 48, 49; 106, k. 108, 136.