Kornel Kozłowski

Kornel Kozłowski (ur. 30 marca 1834 w Warszawie, zm. 3 marca 1904 w Dąbrowie Górniczej) – historyk, etnograf, archeolog, literat.

Życiorys

Urodził się 30 marca 1834 w Warszawie, syn Felicjana Antoniego (1805–1870) – filologa, tłumacza Platona, historyka, profesora gimnazjum warszawskiego, właściciela dóbr Czaplin, i Ludwiki ze Stawnickich. Wykształcenie ogólne uzyskał w Warszawie. Mieszkał w majątku rodzinnym w Czaplinie pod Górą Kalwarią, a następnie do 1875 w Kamiennej Woli w Opoczyńskiem. Interesował się historią Południowego Mazowsza, prowadził badania archeologiczne, penetrował archiwa, badał życie i obyczaje ludu Mazowsza Czerskiego.

Debiutował w 1858 roku rozprawą Czersk historycznie i statystycznie opisany, opublikowaną w dziele opracowanym przez ojca i zatytułowanym Dzieje Mazowsza za panowania książąt (Warszawa 1858). Zbierał pieśni, podania, baśnie, gadki, przysłowia, interesował się strojami ludowymi. Zwracał uwagę na autentyczność zapisu, nie poprawiał tekstów z naleciałości gwarowych, dążył do „oddania pisemnego sposobu wymawiania ludowego”. W latach sześćdziesiątych XIX w. wraz z Oskarem Kolbergiem prowadził systematyczne badania w okolicach Czerska. Zebrał ok. 350 pieśni, niekiedy z różnymi wariantami tego samego tekstu, zamieszczał nazwy miejscowości, z których pochodziły, oraz uwzględniał informacje o tych samych melodiach podane przez innych autorów. Zgromadzony materiał podzielił na dumy (ballady), pieśni, durny żołnierskie, myśliwskie, pijackie, igraszki i dziwy, pieśni doroczne, obrzędowe, nabożne, legendy, piosenki oraz tańce (wyrwasy, krakowiaki). Przedstawił także opis ludu czerskiego, jego zwyczajów, przesądów i zabobonów. Fragmenty tej pracy w postaci cyklu artykułów na temat obrzędów i zwyczajów ludu czerskiego zamieścił w „Bibliotece Warszawskiej” (1861, 1863 t. 3) oraz w „Kalendarzu Ilustrowanym dla Polek na r. 1865” (Warszawa 1865). Pod koniec 1864 ukończył monografię Materiały do etnografii słowiańskiej. Lud, pieśni, podania. baśnie i przesądy ludu z Mazowsza Czerskiego wraz z tańcami i melodiami, która została wydana w Warszawie w latach 1867-1868 (z. 1-4), a w całości w 1869. W 1866 ukazała się źródłowa praca Kozłowskiego: Przed rokoszem 1898-1905. Rzecz według źródeł rękopiśmiennych opowiedziana. Kozłowski był nie tylko ludoznawcą: interesował się także archeologią, historią, pisał wiersze. Jeden z nich, Lilie (1859), zadedykował Marii Grzegorzewskiej, późniejszej żonie poety. W 1875 przeniósł się do Dąbrowy Górniczej, gdzie objął posadę kierownika magazynów francusko-włoskiej spółki węglowej. Od 1882 był członkiem sekcji VII Górniczo-Hutniczego Oddziału Warszawskiego Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu, gdzie 25 czerwca wygłosił odczyt na temat przemysłu górniczego w dawnej Polsce. W rękopisie pozostawił pracę Dzieje górnictwa w dawnej Polsce.

Zmarł w Dąbrowie Górniczej 3 marca 1904.

Bibliografia

• Maria Kaczmarkiewicz, Kornel Kozłowski, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 30-31 – na podstawie źródeł:
• Kornel Kozłowski, Materiały do etnografii słowiańskiej. Lud, pieśni, podania, baśnie i przesądy ludu z Mazowsza Czerskiego wraz z tańcami i melodyami, Warszawa 1869, s. V-IX;
• Słownik folkloru polskiego, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1865, s. 184;
• K. Olszewski, Kozłowski Kornel, Polski Słownik Biograficzny, t. 15, s. 17-18;
• Dzieje folklorystyki polskiej 1864-1918, red. H. Kapełuś, J. Krzyżanowski, Warszawa 1983, s. 126;
• Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1984, t. 1, s. 487.