Komisaryczny Zarząd Zabezpieczonych Nieruchomości

Komisaryczny Zarząd Zabezpieczonych Nieruchomości – ślad jego istnienia znajduje się w piśmie z 8 sierpnia 1942 r., w którym Gubernator Dystryktu Warszawskiego powołuje Alojzego Markwardta z Grójca (ul. Poświętne 11) na stanowisko powiatowego komisarza zarządzającego żydowskim mieniem nieruchomym.

W Grójeckiem funkcjonowało siedem gett: Błędów, Goszczyn, Góra Kalwaria, Grójec, Mogielnica (?), Warka, Tarczyn. Zapewne wkrótce po deportacji Żydów z powiatu grójeckiego, Ernst Maurer, odpowiedzialny w starostwie za „kwestię żydowską”, wydał nieopatrzone datą zarządzenie, w którym polecił przeszukanie pożydowskich mieszkań „za przedmiotami wartościowymi [i] materyałami” i oddanie na przechowanie burmistrzowi lub wójtowi i na żądanie przywieźć do Grójca. Następnie mieszkania należało zdezynfekować i oddać do dyspozycji Komitetowi Pomocy Społecznej z przeznaczeniem dla Polaków wysiedlonych z ziem polskich, przyłączonych do Rzeszy. Równocześnie zastrzegł sobie wyłączne prawo dysponowania mieszkaniami, sklepami i przedsiębiorstwami.

Po deportacji, burmistrzowie i wójtowie miejscowości, w których istniały getta, organizowali w różny sposób nazywane komisje. Dziś znamy tylko trzy: w Górze Kalwarii – Komitet Likwidacyjny w składzie: volksdeutsch, burmistrz Edward Jahnke, nauczyciele: Jan Piekarniak, Stanisław Sławiński, Edward Marchocki i kilku volksdeutschów; w Grójcu powołano Komisję Porządkową do przeglądu domów w dzielnicy żydowskiej w składzie: burmistrz Antoni Wojdak, Władysław Kanert i Kuźniewski (imię nieznane). Sprawozdanie z przeglądu domów w dzielnicy żydowskiej Komisja w Grójcu złożyła 17 marca 1941. 23 maja 1942 Markwardt w piśmie do Zarządu Miejskiego w Grójcu zarządził powołanie komisji techniczno-sanitarnej, mającej zakwalifikowanie zniszczonych domów pożydowskich do rozbiórki. Komisja wskazała 15 takich obiektów. W Mogielnicy w składzie Komisji byli: volksdeutsch, burmistrz Eugeniusz Kalster, Władysław Morkowski – Komisaryczny Zarządca Zabezpieczonych Nieruchomości w Mogielnicy, Jerzy Pikiewicz, Adam Gorączyński oraz cieśla Stanisław Figurski. 26 stycznia 1942 dokonała ona przeglądu domów pożydowskich i sporządziła listę tych, które ze względów technicznych należało rozebrać.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Komisaryczny Zarząd Zabezpieczonych Nieruchomości, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 49-50 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy – oddział w Grodzisku Mazowieckim. Akta miasta Grójca, sygn. 543, k. 104; 544, k. 23; 555, k. 9, 18-23;
• „Komunikat Towarzystwa Miłośników Góry Kalwarii i Czerska” 1990, nr 7 (20), s. 5. Tu reprodukcja pisma mianującego Alojzego Markwardta komisarzem.