Józef Miniewski

Józef Karol Nieczuja Miniewski (ur. 30 kwietnia 1841 w Wilczogórze, zm. 11 listopada 1926 we Lwowie), ps. „Mazur” – pułkownik wojsk narodowych, uczestnik powstania 1863 r., pamiętnikarz, publicysta.

Życiorys

Urodził się 30 kwietnia 1841 w Wilczogórze koło Grójca (wówczas Wilcza Góra), jako syn Władysława (1795–1865), ziemianina, właściciela Wilczej Góry, dramatopisarza, poety, krytyka literackiego, tłumacza, byłego referendarza w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, od 1848 sędziego pokoju powiatu czerskiego, od 1854 – członka Rady Opiekuńczej Szpitala św. Piotra w Grójcu i Karoliny Amalii z Lesslów.

W latach 1858-1860 Józef Miniewski studiował w Petersburgu, w Mikołajewskiej Szkole Inżynierii, którą ukończył w stopniu porucznika, potem w Akademii Inżynierii Wojskowej. Tu zetknął się z nielegalną działalnością patriotyczno-niepodległościową Polaków i wstąpił do Koła Oficerów Polskich. Wzmożona inwigilacja, a następnie dochodzenia i aresztowania w polskim środowisku konspiracyjnym w początku 1861 skłoniły go do podjęcia służby wojskowej w 4 batalionie saperów w Perejesławiu, z której wkrótce ze względów zdrowotnych zwolnił się i osiadł w majątku rodziców, w Rawskiem. W 1862 wraz z braćmi: Władysławem i Bronisławem rozpoczął wśród okolicznego ziemiaństwa tajną działalność agitacyjno-niepodległościową przygotowującą powstanie narodowe. W styczniu 1863, tuż przed wybuchem powstania, Zygmunt Padlewski (1835–1863) zaproponował mu dowództwo woj. mazowieckiego, ale odmówił ze względu na słabe przygotowanie do działań wojennych i jako porucznik przystąpił do oddziału powstańczego majora Józefa Śmiechowskiego, który „swoją partię” formował w Woli Prażmowskiej (ok. 12 km na północny wschód od Grójca). 25 stycznia tego roku wziął udział w ataku na koszary w Grójcu (zobacz: Powstanie styczniowe), następnie w potyczce pod Białobrzegami nad Pilicą. Z kolei z partią Śmiechowskiego przeszedł pod rozkazy pułkownika (potem generała) Antoniego Jeziorańskiego (1827–1882), następnie gen. Mariana Langiewicza (1827–1887). Wziął udział w bitwach pod Przedborzem (15 lutego 1863), Lubochami, Studzienną (10 lutego 1863), Radkowem. Dwukrotnie ranny, kontuzjowany awansował do stopnia rotmistrza i z dyktatorem przeszedł jego szlak bojowy, walcząc na czele szwadronu jazdy pod Małogoszczą (24 lutego 1863), Pieskową Skalą (4 marca 1863), Giebułtowem, Pińczowem, Chrobrzem.

Po bitwie pod Grochowiskami (18 marca 1863) wraz z resztkami oddziału Mariana Langiewicza przedostał się do Galicji (20 marca) i tu Rząd Narodowy awansował go do stopnia pułkownika oraz mianował na dowódcę korpusu mazowieckiego, który zaczął tworzyć w Krakowie. Po podporządkowaniu sobie Legii Zagranicznej, Włocha, kpt. Francesca Nulli, nocą z 2/3 maja 1863 z Krzeszowic pod Krakowem wyruszył do Królestwa Polskiego. Po zwycięskiej potyczce pod Podlesiem (4 maja) jego oddział został rozbity pod Krzykawką (5 maja 1863). W bitwie poległo wielu powstańców, w tym Francesco Nullo.

Po powrocie do Krakowa był powszechnie krytykowany za wspomnianą klęskę. W związku m.in. z tym opuścił Kraków i wyruszył do Lwowa, gdzie gen. Józef Wysocki tworzył trzy oddziały do uderzenia na Wołyń. Dowódcą jednego z nich został płk J. K. Michniewski „Mazur”. 2 lipca 1863 gen. Józef Wysocki uderzył na Radziwiłków i poniósł klęskę, ponieważ na czas nie przyszedł oddział Miniewskiego, za co ten poddany został pod sąd wojenny; który jednak uniewinnił go (17 czerwca 1863), ponieważ nie otrzymał on na czas broni i amunicji.

Chcąc uniknąć aresztowania przez Austriaków udał się do Reinnertz (Dusznik) i tu poddał się kuracji, „stąd zaś do Francji, Algierii i Egiptu, gdzie zaangażowany został do prac inżynieryjno-projektowych Kanału Sueskiego. Około roku 1871 powrócił do Galicji i podjął pracę rządcy w majątkach ziemskich koło Lwowa, następnie przyjął posadę urzędnika w Magistracie miasta Lwowa, od 1888 prowadził biuro Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Weteranów 1863/1864”.

Położył duże zasługi w uporządkowaniu kwatery powstańczej na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie oraz we wzniesieniu tam symbolicznego pomnika z postacią Wizunasa. W latach 1905–1922 pobierał zasiłek z fundacji Pelagii Russanowskiej.

Po powrocie do kraju Józef Miniewski spisywał swoje wspomnienia z czasów powstania styczniowego, które drukował w „Dzienniku Polskim” (1903, nr 144-150) i „Naszym Kraju” (1906, nr 4) oraz w Kalendarzu powstańców na rok 1913. W zbiorowej publikacji Ostatnie słowa. Opowiadania i wspomnienia uczestników walki o wolność w 1863 (Lwów 1913) zamieścił wspomnienie o początkach powstania 1863 w Grójeckiem (Pod komendą Józefa Śmiechowskiego, s. 7-10; przedruk w: Grójeckie we wspomnieniach, Grójec 1999, s. 11-14. Ponadto własnym nakładem wydał album Wizerunki uczestników powstania (2 serie, Lwów 1913).

W 1914 powołany został na prezesa komitetu redakcyjnego „Polskiego Przeglądu Wojskowego”, w którym zamieścił kilka artykułów o tematyce powstańczej.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 odznaczony został Orderem Virtuti Militari V Klasy (1921) i Krzyżem Walecznych (1922).

Zmarł 11 listopada 1926 we Lwowie, pochowany został na Cmentarzu Łyczakowskim z honorami wojskowymi przysługującymi generałowi Wojska Polskiego.

Bibliografia

Wanda Szeląg, Miniewski Józef Karol, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 46-48 – na podstawie źródeł:
Józef Maliszewski, Dowódcy oddziałów w powstaniu styczniowym, Kraków 1907;
Józef Nieczuja Miniewski. Jego udział w powstaniu styczniowym. Notatki z lat młodych. Epizody. Listy otwarte. Wydał Michał Michałowski, Lwów 1918;
Marian Tyrowicz, Miniewski Józef Karol, Polski Słownik Biograficzny, t. 21: 1976, s. 288-289;
Czesław Tadeusz Zwolski, Józef Karol Miniewski (1841-1926), [w:] Znani i nieznani Ziemi Radomskiej, t. 2, Warszawa 1988, s. 169-170.