Czesław Ścisłowski

Czesław Ścisłowski (ur. 22 maja 1904 w Mogielnicy, zm. 12 sierpnia 1971 w Warszawie) – fizyk, nauczyciel szkół średnich i akademickich.

Życiorys

Urodził się 22 maja 1904 w Mogielnicy, w rodzinie Franciszka i Franciszki z Podogrodzkich. Szkołę powszechną ukończył w Mogielnicy, Gimnazjum im. Władysława Giżyckiego w Warszawie (1924). Po dwóch latach studiów na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej (1924–1926) przeniósł się na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy UW, który ukończył w 1930. W latach 1930–1932 pracował jako nauczyciel fizyki i wychowawca w internacie Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Siedlcach, następnie jako nauczyciel i kierownik internatu w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Płocku (1933–1935). W 1934 złożył egzamin zawodowy i otrzymał dyplom nauczyciela szkół średnich. W latach 1935–1939 uczył w Warszawie: w Gimnazjum im. Adama Mickiewicza (1935–1937), w Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego (1937–1939) oraz krótko w Liceum Pedagogicznym im. Elizy Orzeszkowej (1936/1937), w Szkole Budowy Maszyn im. Wawelberga i Rotwanda (1936/1937), w Państwowym Instytucie Robót Ręcznych (1937–1939). Na marginesie pracy zawodowej, w godzinach popołudniowych prowadził prace badawcze pod kierunkiem prof. Stefana Pieńkowskiego w Zakładzie Fizyki Doświadczalnej UW. W roku szkolnym 1938/1939 w Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego był wychowawcą klasy maturalnej „pokolenia Kolumbów, rocznik 20”, którą ukończyli m.in.: Janek Bytnar (ps. „Rudy”), Tadeusz Zawadzki (ps. „Zośka”), wybitni działacze oraz żołnierze Szarych Szeregów i Armii Krajowej w Warszawie.

Od 1 stycznia 1940 do 1 lutego 1945 pracował w Publicznej Szkole Powszechnej w Komorowie koło Pruszkowa i równocześnie uczył na tajnych kompletach w zakresie szkoły średniej, zorganizowanych przez nauczycieli Gimnazjum i Liceum im. J. Słowackiego (1939/1940), Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego (1942–1944), Gimnazjum i Liceum im. T. Czackiego (1942–1944) w Warszawie oraz Pruszkowie (1942–1944), w Puszczy Mariańskiej (1 kwietnia 1945–31 sierpnia 1945) i w Instytucie Robót Ręcznych.

Od 1 lutego 1945 do 1 września 1947 uczył fizyki w Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego oraz przez rok pełnił funkcję zastępcy dyrektora. Włożył dużo ofiarnej pracy w odbudowę budynku szkoły i uruchomienie nauczania. Równocześnie uczył w szkole dla pracujących przy ul. Polnej 5. 1 września 1947 podjął pracę na Politechnice Warszawskiej na stanowisku starszego asystenta. Równocześnie wykładał na kursach przygotowawczych w Wyższej Szkole Inżynierskiej (1949) oraz kierował Sekcją Fizyki w Wojewódzkim Ośrodku Doskonalenia Kadr Oświatowych.

W latach 1948–1961 pracował w Międzywydziałowym Studium Pedagogicznym UW. Prowadził wówczas zajęcia z metodyki nauczania fizyki. W 1952 został adiunktem, a w dwa lata później – zastępcą profesora na Wydziale Mechaniczno-Technologicznym Politechniki Warszawskiej. W latach 1953–1955 pracował jako starszy wykładowca fizyki w Korpusie Kadetów im. gen. broni Karola Świerczewskiego. Od 1954 do 1966 prowadził zajęcia z metodyki nauczania fizyki w warszawskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej. Przez 5 lat (1953–1958) wykładał fizykę w Studium Zaocznym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, a w roku akademicznym 1955/1956 – w Instytucie Łączności. W 1959 doktoryzował się na Wydziale Pedagogiki UW. W latach 1961–1966 uczył w Studium Nauczycielskim. Do końca życia był aktywny zawodowo; nie zdążył przejść na emeryturę.

Pracę dydaktyczną łączył z aktywną działalnością naukowo-organizatorską. Położył duże zasługi w popularyzacji fizyki. Był autorem ponad 70 artykułów, broszur, podręczników i skryptów, głównie z zakresu fizyki, prac ręcznych oraz metodyki tych dyscyplin naukowych. Pisał sprawozdania z olimpiad fizycznych, zjazdów fizyków, popularyzował biografie chemików i fizyków. Był współautorem szeregu podręczników szkolnych do nauki fizyki w szkole podstawowej i średniej. Podręcznik fizyki dla kl. VI, VII, VIII (których był współautorem) wielokrotnie wznawiano. Samodzielnie napisał m.in. obszerną i cenną pracę Energia zjawisk fizycznych (1969). Brał udział w opracowaniu prac z zakresu metodyki nauczania fizyki. Publikował wskazówki i komentarze metodyczne do podręcznika fizyki, np. dla kl. VII (1968), kl. XI, z. 1-8 (1952–1954). Był współautorem Metodyki nauczania fizyki (1961). Artykuły i szkice publikował na łamach czasopism: „Sprawozdania i Prace Polskiego Towarzystwa Fizycznego” (1930), „Elektryka” (1959), „Prace Ręczne w Szkole” (1934–1939; 1957–1970), „Czasopismo Stomatologiczne” (1960), „Fizyka w Szkole” oraz „Fizyka i Chemia w Szkole” (1935–1970).

Brał udział w pracach wielu komisji naukowych, od 1951 zorganizował 18 Olimpiad Fizyki dla młodzieży szkół średnich, a w 1967 – pierwszą Międzynarodową Olimpiadę Fizyki w Warszawie, z udziałem Bułgarów, Czechów, Polaków, Rosjan, Słowaków, Węgrów. Druga odbyła się w Budapeszcie (w 1968). Przyczynił się do rozszerzenia zasięgu i poziomu Olimpiady Fizycznej, do ujawnienia uzdolnionej młodzieży w zakresie fizyki, do podnoszenia kwalifikacji nauczycieli z tego przedmiotu.

Przez całe życie utrzymywał żywy kontakt z rodzinnym miastem. W czasie nauki w warszawskim Gimnazjum im. Władysława Giżyckiego czynnie, jako aktor, uczestniczył w przedstawieniach Teatru Amatorskiego w Mogielnicy. 12 października 1936 zawarł związek małżeński z nauczycielką Janiną Świętosławską, z którą miał syna Lesława Krystyna (1939–1991); w 1950 ożenił się z lekarzem medycyny Marią Wójcik. Ze związku tego urodziła się córka – Monika Ewa.

Zmarł 12 sierpnia 1971 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu bródnowskim.

Bibliografia

• Grzegorz Zdziech, Ścisłowski Czesław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 83-86 – na podstawie źródeł:
• Dokumenty w posiadaniu żony - Marii Wójcik-Ścisłowskiej oraz córki - Moniki Ewy;
• Cz. F. [Czesław Fotyma], Dr Czesław Ścisłowski nie żyje, „Fizyka w Szkole” 1971, nr 6, s. 58-59.