Chasydzi z Góry Kalwarii

Chasydzi z Góry Kalwarii (jid.: Ger chasimid) – najliczniejsza, najbardziej wpływowa grupa chasydów w Polsce. Założył ją w roku 1859 przybyły z Warszawy Icchak Meir Rothemberg Alter (1789–1866), zwany rebe Icie, uczeń lsraela ben Szaptajn Hepsteina (ok. 1740–1815) z Kozienic, Simchy Bunema (1767–1827) z Przysuchy, Menachema Mendla Morgensterna (1787–1859) z Kocka. Ożenił się z siostrą Morgensterna. Po śmierci tego ostatniego (1859) skupił wokół siebie większość uczniów zmarłego. Upowszechniał przekonanie, że najważniejszym obowiązkiem Żydów jest studiowanie Tory, przeciwstawiał się wierze w cudotwórczą moc cadyka. Od 1843 był honorowym członkiem rabinatu warszawskiego. Dla potrzeb gminy społeczność żydowska przy ul. Pijarskiej 10/12 zbudowała siedzibę (dwór) oraz obok niej synagogę. Na miejscowym cmentarzu znajduje się ohel cadyka. Następcą Altera był jego przyjaciel, rabin Henoch Henich Kohen Lewin (1798–1870) z Aleksandrowa. W 1870 cadykiem został wnuk –Jehuda Arie Lejb Alter (1847–1905). Stanowisko cadyka było dziedziczne i w ten sposób dynastia Alterów przetrwała w Górze Kalwarii do września 1939. Za jego życia grupa chasydów z Góry Kalwarii była najbardziej wpływową w Królestwie Polskim. Posiadał on zaufanie licznych rabinów warszawskiego dozoru bóżniczego, był zdecydowanym przeciwnikiem syjonizmu. Następcą Jehudy Ariego był jego najstarszy syn Abraham Mordechaj Alter (1864–1948), uczony, bibliofil, faktyczny przywódca polskiej ortodoksji, współzałożyciel partii politycznej Agudas lsroel (Związek Izraela), którego organ prasowy „Dos Jidisze Fogblat” („Dziennik Żydowski”, 1929–1939) współfinansował. Pod jego przywództwem chasydzi z Góry Kalwarii stali się grupą wpływową i dobrze zorganizowaną. Zajmowali dominującą pozycję wśród ortodoksyjnej ludności żydowskiej w Polsce aż do 1939 r., przyczynili się do odrodzenia ortodoksyjnej religijności, zachęcali do rozwoju szkolnictwa zarówno dla chłopców jak i dziewcząt. W grudniu 1939 Abraham Mordechaj Alter wraz z dwoma synami wyjechał do Palestyny i tu odtworzył strukturę chasydów z Góry Kalwarii. „Po jego śmierci przywództwo obejmowali kolejno jego synowie: Israel Alter (1895–1972), Simcha Bunem (1888–1992) oraz Pinchas Menachem (1924–2010)”.

Dynastia Alterów ma nadal wielu zwolenników, głównie w Izraelu i w Stanach Zjednoczonych. W międzywojniu do cadyków oraz na cmentarz w Górze Kalwarii dwa razy do roku, wiosną (Zielone Świątki) i jesienią (Sądny Dzień), pielgrzymowały tysiące wiernych z kraju i z zagranicy. Okresowo ożywiały one miasto i wzbogacały jego kasę i mieszkańców. Pielgrzymi wpłacali podatek meldunkowy, płacili za noclegi, usługi, dokonywali okazjonalnych zakupów. Dziś pielgrzymujących chasydów z Góry Kalwarii jest niewielu.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Chasydzi z Góry Kalwarii, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 19-20 – na podstawie źródeł:
Karyera rabiniczna cadyka Icie Majera, „Kwartalnik Poświęcony Badaniu Przeszłości Żydów w Polsce” R. I, z. 1, s. 131-137;
H. W. [H. Węgrzynek], Chasydzi z Góry Kalwarii, [w:] Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa 2000, s. 49-50.