Bohdan Komorowski

Bohdan Komorowski (ur. 18 lipca 1912 w Salianach, zm. 5 maja 1995 w Lublinie) – związany z Grójcem dłuższym czasowym zamieszkaniem, polonista, nauczyciel języka angielskiego i niemieckiego w szkołach średnich, doc. dr hab. Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej (UMCS).

Życiorys

Urodził się 18 lipca 1912 w miasteczku Saliany nad rzeką Kurą, ok. 50 km od ujścia do Morza Kaspijskiego (Azerbejdżan); syn zesłańca politycznego, Eugeniusza (1879–1949) i Jadwigi z Jamiołkowskich (1881–1959). Nauki początkowe pobierał w Baku, dokąd przeprowadzili się rodzice, a po powrocie ich do Polski (1921) kontynuował je w Publicznej Szkole Powszechnej (dziś nr 1) w Grójcu, gdzie osiedliła się jego rodzina. Ojciec w latach 1921–1928 był sędzią śledczym powiatu grójeckiego, a następnie sędzią sądu okręgowego w Warszawie (1928–1930), skąd w dniach wolnych od pracy przyjeżdżał do Grójca Grójecką Kolejką Dojazdową. W latach 1930–1940 pracował jako rejent w Krasnymstawie. Syn Bohdan ukończył Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu (1930). Dyplom magistra z zakresu filologii polskiej i klasycznej uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim im. Józefa Piłsudskiego (1936). W 1937 we Włodzimierzu Wołyńskim ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii, uzyskując stopień plutonowego podchorążego. W czasie nauki w rocznym Studium Pedagogicznym dla magistrów Uniwersytetu Warszawskiego (1937/1938) i po złożeniu egzaminu nauczycielskiego (1938) uczył języka polskiego na Kursach Maturalnych F. A. Asta (1937/1938), a potem w Gimnazjum i Liceum Władysława Kozickiego w Warszawie. Tuż przed 1939 rokiem rozpoczął studia prawnicze, przerwane wybuchem wojny.

23 sierpnia 1939 został zmobilizowany, walczył w Podlaskiej Brygadzie gen. Franciszka Kleeberga, jako szef 3 baterii 14 Dywizji Artylerii Konnej. Po bitwie pod Serokomlą i Wolą Gułowską k. Kocka 6 października 1939 dostał się do niewoli niemieckiej i przebywał (m.in. z Marianem Brandysem) w obozach: Colditz, Prenzlau, Oberlangen oraz w kopalniach pod Ninden w Westfalii. „W obozach tych prowadził tajne nauczanie, a po wyzwoleniu przez wojska alianckie współpracował z Polską Organizacją Przesiedleńców jako tłumacz języka angielskiego, niemieckiego, francuskiego i rosyjskiego”. Jednocześnie był kierownikiem szkoły dla polskich dzieci w Bad Pyrmont.

W 1945 roku powrócił do kraju i osiadł w Lublinie. W latach 1945–1955 był nauczycielem języka polskiego, angielskiego i niemieckiego oraz propedeutyki filozofii i logiki w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica oraz w Liceum dla Pracujących im. Karola Świerczewskiego. W latach 1955–1965 prowadził wykłady z teorii literatury, literatury powszechnej i metodyki nauczania języka polskiego oraz lektorat języka angielskiego w lubelskim stacjonarnym i zaocznym Studium Nauczycielskim. W 1965 przeniósł się na UMCS i w tym roku doktoryzował się na UW w zakresie pedagogiki. Jego promotorem był prof. Wincenty Okoń. Pracował jako adiunkt w Katedrze Pedagogiki (1965–1970), prowadził wykłady, ćwiczenia z dydaktyki ogólnej i teorii wychowania, pedagogiki porównawczej, techniki pracy umysłowej. W roku 1969 rehabilitował się w UMCS na podstawie dysertacji Kształcenie wielostronne i drogi jego realizacji (1968). W latach 1970–1978 jako docent kierował Zakładem Pedagogiki i pełnił funkcję prodziekana pierwszego w Europie Wydziału Pielęgniarstwa Akademii Medycznej w Lublinie, którego był współtwórcą. W 1978 powrócił do UMCS i w latach 1978–1981 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Pedagogiki i kierował Zakładem Dydaktyki Szkoły Wyższej, którego był twórcą. W 1981 przeszedł na emeryturę. Przez całe życie utrzymywał żywe kontakty z grójczanami i Grójecczanami. Brał aktywny udział w wyjazdach absolwentów Liceum Ogólnokształcącego w Grójcu.

Dorobek naukowy Komorowskiego obejmuje ponad 120 publikacji, w tym 1 monografię, 4 skrypty, 42 artykuły i komunikaty naukowe, 28 publikowanych recenzji, 21 doniesień naukowych i referatów zjazdowych, 1 tłumaczenie, 40 artykułów zjazdowych, a ponadto 12 recenzji wydawniczych, 12 recenzji prac doktoranckich, 3 recenzje kandydatów na docentów, 1 superrecenzję dla Rady Naukowej Szkolnictwa Wyższego. Promował 3 doktorantki z zakresu pedagogiki pielęgniarskiej, 152 magistrów w UMCS i Akademii Medycznej, napisał 109 recenzji prac magisterskich. Brał aktywny udział w kilkudziesięciu krajowych i zagranicznych zjazdach naukowych (Belgia, Francja, Anglia, Szkocja, Finlandia, Czechosłowacja, Niemcy, Włochy).

Przedmiotem jego naukowych zainteresowań była teoria i praktyka kształcenia wielostronnego, nauczanie problemowe i programowane, nauczanie dorosłych (głównie nauczycieli i pielęgniarek), funkcje oceny szkolnej i egzaminów, funkcjonowanie szkoły wyższej, optymalizacja procesu kształcenia, wychowawcze funkcje uczelni oraz recepcja tekstów naukowych i literackich i szczegółowe problemy z zakresu metodyki nauczania języka polskiego.

Do ważniejszych jego prac z tego zakresu należą:

Zarys teorii literatury (1956);
Badania nad recepcją treści językowo-literackich, „Studia Pedagogiczne” (t. XI: 1964, s. 94-138);
Rozwijanie aktywności uczniów (1964);
Perspektywy programowania w oczach polonisty („Kwartalnik Pedagogiczny”, 1964, nr 4);
Ranga dydaktyki ogólnej i metodyk szczegółowych („Życie Szkoły Wyższej” 1966, nr 2);
Analiza psychologiczna postawy recepcyjnej w procesie dydaktycznym („Annales Uniwersitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Sectio F, vol. XVIII, 9, 1963, s. 209-231);
Język i logika w procesie dydaktycznym („Kwartalnik Pedagogiczny” 1966, nr 4);
Niektóre koncepcje pedagogiki porównawczej („Nowa Szkoła” 1966, nr 10);
Funkcja egzaminu w studiach dla pracujących. Raporty z badań Międzyuczelnianego Zakładu Badań nad Szkolnictwem Wyższym (1969);
Educational Programmes in Relation to Social and Health Development (Haga 1972);
Z badań nad wpływem literatury pięknej na postawy młodzieży szkół podstawowych („Studia Pedagogiczne”, t. 25: 1973, s. 182-207);
Teoria materializmu funkcjonalnego i kształcenia wielostronnego na tle nowoczesnej dydaktyki, [w:] I. Janiszewska, Czesław Kupisiewicz (red.), O nowoczesną dydaktykę (1974);
O všestrannam vzdélávani dospélych („Mimóskolské Vzdelavané” 1973, nr 3);
Istota i sens akademickich studiów pielęgniarskich („Życie i Myśl” 1974, nr 9);
Rola młodego pracownika nauki, (...) („Dydaktyka Szkoły Wyższej” 1976, nr 2);
Wiedzotwórcza funkcja sprawności zawodowych („Studia Pedagogiczne”, t. 41: 1979, s. 214-228).

Ponadto prace naukowe, recenzje publikował w czasopismach takich, jak np.: „Biuletyn Szkolnictwa i Nauk Medycznych” (1976), „Dydaktyka Szkoły Wyższej” (1976), „Język Polski” (1966, 1968), „Języki Obce w Szkole” (1976), „Kwartalnik Pedagogiczny” (1963–1974), „Logopedia” (1962–1978), „Nauczyciel i Wychowanie” (1971, 1976), „Nowa Szkoła” (1965–1970), „Nowe Książki” (1976), „Od nowa” (1960), „Oświata Dorosłych” (1959), „Pielęgniarka i Położna” (1971), „Problemy Szkolnictwa i Nauk Medycznych” (1976), „Przegląd Pedagogiczny” (1972), „Ruch Pedagogiczny” (1966–1967), „Studia Pedagogiczne” (1964, 1973, 1978), „Szkoła Medyczna” (1972, 1974), „Wojskowy Przegląd Historyczny” (1992), „Sonderschule” (1974), „Zeszyty Naukowe Instytutu Wydawniczego PAX” (1973, 1979), „Życie i Myśl” (1971–1974), „Życie Szkoły Wyższej” (1966, 1968).

Rozprawy, studia, eseje, recenzje Komorowskiego wyróżniają: szeroka i wszechstronna erudycja, wnikliwość i precyzja sądów, dbałość o dokumentacyjny walor tekstów, unikanie języka nadmiernie scientyficznego.

Komorowski był członkiem wielu rad naukowych (Instytutu Badań Pedagogicznych w Warszawie, Instytutu Wydawniczego PAX, redakcji „Życie i Myśl”, Zespołu do Spraw Pielęgniarstwa przy Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej, Instytutu Kształcenia Nauczycieli i Badań Oświatowych i Wojewódzkiego Sądu dla Nieletnich. Twórczo uczestniczył w pracach wielu towarzystw naukowych: Lubelskie Towarzystwo Naukowe (od 1975), Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Polskie Towarzystwo Logopedyczne (1970–1980) – przez dwa lata wiceprezes Zarządu Głównego i sekretarz periodyku „Logopedia”, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego. Oddział Lubelski (1965–1972), Internationaler Arbeitskreis Sonnenberg (Brunswik, od 1980) i społecznych (Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, Związek Harcerstwa Polskiego, Towarzystwo Wiedzy Powszechnej – od 1980, wiceprezes Zarządu Wojewódzkiego, Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej – do 1980, wiceprezes Zarządu Wojewódzkiego), Związek Nauczycielstwa Polskiego, Klub Oficerów Rezerwy UMCS, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów (Warszawa, Oddział „Kleeberczycy”).

Popularyzował wiedzę wygłaszając odczyty (głównie dla nauczycieli) i pisząc felietony literackie, popularnonaukowe artykuły do czasopism: „Głos Nauczycielski” (1960, 1965), „Itd” (1963–1972), „Kamena” (1968–1973), „Kierunki” (1971–1980), „Kurier Lubelski” (1973), „Polityka” (1960), „Polska” (1971), „Słowo Powszechne” (1971–1976), „Sztandar Ludu” (1972), „Trybuna Ludu” (1967, 1970), „Trybuna Robotnicza” (1974), „WTK” (1972–1979), „Wychowanie” (1964), „Za i przeciw” (1972).

Za aktywny udział w walce o niepodległość, pracę zawodową i społeczną odznaczony został licznymi orderami, odznakami i medalami np.: dwukrotnie Odznaką Grunwaldzką (1971, 1972), brązowym medalem „Zasłużony na Polu Chwały” (1972), Złotym Krzyżem Zasługi (4 października 1974), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 (1976), złotymi odznakami – „Zasłużony Popularyzator Wiedzy Powszechnej” (1976), Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej (1978), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (5 lipca 1979), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (8 października 1979), Złotym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (7 października 1979), brązowym medalem „Za Zasługi dla Obronności Kraju” (1979), medalem „Za Udział w Wojnie Obronnej 1939” (1982), Krzyżem Kampanii Wrześniowej (1985), dwoma Odznakami Akademii Medycznej w Lublinie (1978), Złotą Odznaką Honorową Towarzystwa Wszechnicy Polskiej (1977), Pamiątkową Odznaką Środowiska Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie gen. Franciszka Kleeberga (1980).

17 października 1938 r. zawarł związek małżeński z Anną Ireną Bieńkowską (ur. 1914), z którą miał troje dzieci: Andrzeja Bohdana (ur. 1940, mgr inż. budowlany), Annę (ur. 1946, Komorowska-Jankowska, prof. zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego), Krzysztofa (ur. 1955, mgr informatyk).

Zmarł 5 maja 1995 w Lublinie, pochowany został na miejscowym cmentarzu, przy ul. Lipowej.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Komorowski Bohdan, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1997, s. 37-42 – na podstawie źródeł:
Dokumenty w posiadaniu rodziny;
Jeńcy wojenni w niewoli Wehrmachtu, „Łambinowicki Rocznik Muzealny” 1984, nr 7, s. 4, 6, 113-114;
Jan Wróblewski, Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”, Warszawa 1989, s. 202, fot. po s. 64;
Marian Brandys, Moje przygody z historią, Warszawa 1990, ustęp „Generalia i imponderabilia”, s. 47, 49 i następne;
Matylda Wełna, Krasnystaw – sielskość młodości, „Gazeta Wyborcza” 1992, nr 170. Dodatek „Gazeta w Lublinie”, s. 4-5;
[P.B.] [Piotr Borawski], Polacy w Azerbejdżanie, „Dziennik Polski” (Londyn) 1993, nr z 31 marca, s. 3;
Andrzej Kempisty, Pożegnanie Profesora, „Staszicak”. Informator Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Staszica w Lublinie, 1995, nr 21, s. 28-29;
Leszek Malicki, Śp. Bohdan Komorowski, „Staszicak”. Informator Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Staszica w Lublinie, 1995, nr 21, s. 29-32;
Stanisław Klimaszewski, (Pożegnanie), „Staszicak”. Informator Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Staszica w Lublinie, 1995, nr 21, s. 32-33;
Z żałobnej karty. Bohdan Komorowski (1912–1995), „Wiadomości Uniwersyteckie” 1995, nr 3, s. 30-31;
Jerzy Jędrzejek, W hołdzie Kleeberczykowi prof. Bohdanowi Komorowskiemu, „Słowo. Dziennik Katolicki” 1995, nr 108;
Stanisław Klimaszewski, Prof dr hab. Bohdan Komorowski „Komor”, „Gazeta Poranna Regionu Środkowowschodniego” 1995, nr z 8 czerwca.