Betar w Grójcu

Betar w Grójcu – paramilitarna organizacja młodzieżowa związana z prawicową frakcją Organizacji Syjonistów Rewizjonistów, od 1935 roku z Nową Organizacją Syjonistyczną. Funkcjonowała w Grójcu w latach 30. XX wieku.

Historia

Betar (skrót od hebr. Brith Trumpeldor = Związek Trumpeldora) został utworzony w 1923 w Rydze przez prawnika, działacza politycznego, pisarza, przywódcę prawicy syjonistycznej, założyciela Związku Syjonistów-Rewizjonistów (1931) i partii utworzonej w Wiedniu Nowa Organizacja Syjonistyczna (1935), Włodzimierza Żabotyńskiego (1880–1940). Celem jego dążeń była walka zbrojna o utworzenie państwa żydowskiego w Palestynie („w granicach starożytnego państwa króla Dawida”). Nazwa organizacji upamiętniała postać Józefa Trumpeldora, współorganizatora Legionu Żydowskiego (1917) u boku armii gen. Allenby'ego, jednego z pierwszych poległych w Palestynie oraz twierdzę Betar. Była to organizacja światowa, ale w 1936 r. 75% członków spośród 52 000 mieszkało w Polsce. Działania jej zmierzały do propagowania wśród młodzieży programu rewizjonistów, a więc przygotowania do walki i życia w Palestynie, organizowania legalnej i nielegalnej emigracji do Palestyny. Członkowie nosili brunatne koszule z niebieskimi wyłogami, swego wodza witali wyciągniętą przed siebie ręką, byli przeciwnikami zarówno międzynarodowego, jak i narodowego socjalizmu żydowskiego, odrzucali liberalizm i demokrację parlamentarną, utrzymywali kontakty z ugrupowaniami faszyzującymi i faszystowskimi, ze względu na antysemityzm nie aprobowali Hitlera. Wyszkolone grupy Betaru wykorzystywane były w Polsce m.in. do rozbijania lewicowych stowarzyszeń, organizacji i partii, np. Bundu lub Poalej Syjonu. Podczas zajęć uczono historii Palestyny, języka hebrajskiego, topografii, a na podstawie porozumienia między polskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych i Żabotyńskim, członkowie uczestniczyli w ćwiczeniach oddziałów przysposobienia wojskowego. Najniższą komórką scentralizowanej organizacji były gniazda podporządkowane Komendom Okręgowym, a te – Komendzie Głównej.

Kiedy powstało gniazdo w Grójcu, kto był jego organizatorem, gdzie znajdowała się jego siedziba, jaki był skład społeczny – na razie nie udało się ustalić. Ślad jego istnienia zachował się w korespondencji K. Łęgi z Grójca do redakcji tygodnika „Trybuna Narodowa”, organu Rewizjonizmu Syjonistycznego. W numerze 37 z 18 września 1936 r. autor poinformował czytelników, że w Grójcu „Betar został ostatnio zreorganizowany, mianowano nową Komendę w osobach M. Ostwid, K. Łęga, Kopel Drajer, Zachariasz Zylberberg, Jakub Opatowski, siostra H. Zajfman. Dział sportowy L. Hecht”.

Dalszych dziejów organizacji nie udało się ustalić. Zapewne istniała do czasu wkroczenia Niemców do miasta (8 września 1939).

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Betar w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 1-2 – na podstawie źródeł:
• G. Z. [Gabriela Zalewska], Betar [w:] Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska, Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa 2000, s. 28;
• K. Łęga, Listy z kraju. Grójec, „Trybuna Narodowa”. Tygodnik. Organ Rewizjonizmu Syjonistycznego, R. 3: 1936, nr 37: 18 września, s. 8;
• Marek Jan Chodakiewicz, Żydzi i Polacy 1918-1955. Współistnienie – zagłada – komunizm, Warszawa 2000, s. 91.