Stowarzyszenie „Kultur-Liga”. Oddział w Grójcu

Stowarzyszenie „Kultur-Liga”. Oddział w Grójcu – w Polsce Stowarzyszenie utworzone zostało w roku 1926 z inicjatywy Bundu – Ogólno-Żydowskiego (Powszechnego) Związku Robotniczego w Polsce (Algemejner Jidyszer Arbeter Bund in Pojln). Według statutu jego celem był „rozwój i szerzenie żydowskiej kultury wszelkich gałęzi ludzkiej twórczości, jak: literatura, sztuka, muzyka, teatr itp. oraz pomoc w budowaniu wszelkiego rodzaju instytucji kulturalnych i oświatowych”. Cele te realizowano zakładając biblioteki, teatr artystyczny, muzea, wydając książki, periodyki, urządzając różnego rodzaju imprezy i odczyty.

Kiedy powstał oddział w Grójcu i jak długo działał, na razie nie wiadomo. O jego istnieniu wiemy z pisma z 11 czerwca 1933 r., skierowanego do Magistratu miasta Grójca z prośbą o zwolnienie Stowarzyszenia z podatku miejskiego od działalności kulturalno-oświatowej. W piśmie przypomniano, że „w ubiegłych latach Sz[anowny] Magistrat zawsze nas zwalniał z uciążliwego dla nas podatku miejskiego”; zdaniem piszących „podatek ten powoduje niemożliwość urządzania jakichkolwiek imprez kulturalno-oświatowych, z których mamy po większej części deficyt”. Pismo podpisał przewodniczący Zarządu, Rafael Klepfisz (ur. 1895, zm. ?), zamieszkały przy ul. Skargi 5, absolwent filozofii Uniwersytetu Warszawskiego (1921–1926), członek, a potem prezes grójeckiego Bundu, w 1934 radny miasta Grójec z listy Jednolity Front Robotniczy oraz sekretarz Chaim Icek Frydman.

Zwrot „w ubiegłych latach” pozwala przypuszczać, że Stowarzyszenie powstało wkrótce po roku 1926. Przypuszczeniu temu zdaje się przeczyć brak informacji o nim w książce Biblioteki Oświatowe – Spis na dzień 1 stycznia 1930 oraz Tablice statystyczne (Warszawa 1931?). Przyczyna może być jedna, nie wypełniono ankiety, na co zresztą, we wstępie, skarżyli się wydawcy.

Według wspomnień Mendla Bekera zamieszczonych w Megilat Gritze (Księga Pamięci Grójca, Tel Aviv 1955) przetłumaczonych dla Karoliny Panz przez Monikę Polit: „Kultur-Lige prowadziła szeroką działalność kulturalną. Przy Kultur-Lige działała biblioteka, czytelnia z zagraniczną prasą, kółko dram[atyczne], chór liczący 75 [osób] kierowany przez Josefa Glatszajna, orkiestra dęta, klub sportowy z różnymi sekcjami, kursy wieczorowe dla dorosłych w różnych językach, żydowska szkoła z 3 od[działami]”.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Stowarzyszenie „Kultur-Liga”. Oddział w Grójcu, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 84-85 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy – oddział Góra Kalwaria: „Akta Magistratu miasta Grójca o kasie miejskiej i budżecie miasta”, sygn. 108, k. 103;
• Statut Stowarzyszenia „Kultur-Liga”, Warszawa 1926, s. 3;
• Karolina Panz, Losy żydowskich mieszkańców Grójca – Historia zagłady, Warszawa 2006, s. 35. Praca magisterska.