Dionizy Rusek: Różnice pomiędzy wersjami

brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Dionizy Wincenty Rusek-Wolski''' (ur. 8 listopada 1905 w Dąbrowie Górniczej, zm. 6 września 1990 we Wrocławiu), przybrane nazwisko '''Józef Wolski''' (zachowane po 1944), ps. „'''Halny'''", „'''Grań'''" – oficer Wojska Polskiego, od 1 lipca 1943 do 13 stycznia 1945 komendant Armii Krajowej Obwodu Grójec-„Głuszec". == Życiorys == Urodził się 8 listopada 1905 w Dąbrowie Górniczej jako syn kolejarza Tymoteusz…")
 
Nie podano opisu zmian
Linia 10: Linia 10:
W czasie, gdy „Halny" pełnił funkcję komendanta Obwodu, w Grójeckiem prowadzono intensywne szkolenie wojskowe i sanitarne, wykonywano akcje sabotażowe i dywersyjne, ścigano i karano konfidentów i zdrajców, z instytucji niemieckich zabierano pieniądze, zreorganizowano struktury wojskowe: z plutonów utworzono 6 kompanii, 2 bataliony, które weszły w skład odtwarzanego 18 pp (?), prowadzono działalność na rzecz Komendy Głównej AK. Na terenie Obwodu pod osłoną tajnych miejscowych sił wojskowych funkcjonowały zrzutowiska lotnicze (broni, pieniędzy, ludzi) i radiostacje utrzymujące łączność z Londynem.   
W czasie, gdy „Halny" pełnił funkcję komendanta Obwodu, w Grójeckiem prowadzono intensywne szkolenie wojskowe i sanitarne, wykonywano akcje sabotażowe i dywersyjne, ścigano i karano konfidentów i zdrajców, z instytucji niemieckich zabierano pieniądze, zreorganizowano struktury wojskowe: z plutonów utworzono 6 kompanii, 2 bataliony, które weszły w skład odtwarzanego 18 pp (?), prowadzono działalność na rzecz Komendy Głównej AK. Na terenie Obwodu pod osłoną tajnych miejscowych sił wojskowych funkcjonowały zrzutowiska lotnicze (broni, pieniędzy, ludzi) i radiostacje utrzymujące łączność z Londynem.   


W związku ze zbliżającym się frontem, jesienią 1943 w Grójcu powstała placówka gestapo (Geheime Staatspolizei, tajna policja polityczna), które razem z innymi formacjami policyjnymi i wojskowymi przystąpiło do oczyszczania przyszłego przedpola walki z polskiego wojskowego i cywilnego podziemia politycznego. Rozpoczęto masowe aresztowania wśród miejscowej ludności. Kiedy w nocy 18 marca 1944 aresztowany został członek Komendy Obwodu kpt. [[Maciej Gabała]] (ps. „Marek", „Drzewski"), „Halny", za zgodą przełożonych, zorganizował [[Akcja na Caritas|akcję zbrojną odbicia go z więzienia]] gestapo. Wskutek sprawnie przeprowadzonego ataku w nocy z 26 na 27 marca został uwolniony kapitan razem z ponad 20 innymi więzionymi Polakami.  
W związku ze zbliżającym się frontem, jesienią 1943 w Grójcu powstała placówka gestapo (Geheime Staatspolizei, tajna policja polityczna), które razem z innymi formacjami policyjnymi i wojskowymi przystąpiło do oczyszczania przyszłego przedpola walki z polskiego wojskowego i cywilnego podziemia politycznego. Rozpoczęto masowe aresztowania wśród miejscowej ludności. Kiedy w nocy 18 marca 1944 aresztowany został członek Komendy Obwodu kpt. [[Maciej Gabała]] (ps. „Marek”, „Drzewski”), „Halny”, za zgodą przełożonych, zorganizował [[Akcja na Caritas|akcję zbrojną odbicia go z więzienia]] gestapo. Wskutek sprawnie przeprowadzonego ataku w nocy z 26 na 27 marca został uwolniony kapitan razem z ponad 20 innymi więzionymi Polakami.  


● ''Więcej w osobnym artykule: [[Akcja na Caritas]].''  
● ''Więcej w osobnym artykule: [[Akcja na Caritas]].''  


W związku z wybuchem powstania warszawskiego (1 sierpnia 1944) oddziały Obwodu Armii Krajowej zostały zmobilizowane i skoncentrowane w lasach wsi [[Wiatrowiec]] k. Pniew, [[Rytomoczydła]] k. Warki, [[Rembertów]], [[Drozdy]]. Dowodzenie nad nimi przejął inspektor Podokręgu Zachodniego „Hallerowo” (Obszar Warszawa), ppłk Wacław Ptaszyński „Walery”. który mianował „Halnego” swoim zastępcą oraz kwatermistrzem. Koncentracja oddziałów odwołana została 5 sierpnia. Drugą przeprowadzono na rozkaz dowódcy Armii Krajowej (Bora-Komorowskiego) z 17 sierpnia 1944 w dniach 17-19 sierpnia. Po upadku powstania warszawskiego „Halny” polecił kwatermistrzom Ośrodków; udzielanie pomocy wypędzonym warszawiakom w postaci żywności, ubrań i mieszkań. Na ten cel przeznaczono również żywność z zasobów kwatermistrzowskich.   
W związku z wybuchem powstania warszawskiego (1 sierpnia 1944) oddziały Obwodu Armii Krajowej zostały zmobilizowane i skoncentrowane w lasach wsi [[Wiatrowiec]] k. [[Pniewy|Pniew]], [[Rytomoczydła]] k. [[Warka|Warki]], [[Rembertów]], [[Drozdy]]. Dowodzenie nad nimi przejął inspektor Podokręgu Zachodniego „Hallerowo” (Obszar Warszawa), ppłk Wacław Ptaszyński „Walery”. który mianował „Halnego” swoim zastępcą oraz kwatermistrzem. Koncentracja oddziałów odwołana została 5 sierpnia. Drugą przeprowadzono na rozkaz dowódcy Armii Krajowej (Bora-Komorowskiego) z 17 sierpnia 1944 w dniach 17-19 sierpnia. Po upadku powstania warszawskiego „Halny” polecił kwatermistrzom Ośrodków; udzielanie pomocy wypędzonym warszawiakom w postaci żywności, ubrań i mieszkań. Na ten cel przeznaczono również żywność z zasobów kwatermistrzowskich.   


Po wypędzeniu Niemców z terenu powiatu grójeckiego „Halny” wydał rozkaz specjalny (19 stycznia 1945), w którym wyraził podziękowanie żołnierzom Obwodu Grójec-„Głuszec" za wierną służbę i aktywny udział w walce z niemieckim okupantem, pożegnał się z nimi i rozwiązał podległe mu oddziały AK.   
Po wypędzeniu Niemców z terenu powiatu grójeckiego „Halny” wydał rozkaz specjalny (19 stycznia 1945), w którym wyraził podziękowanie żołnierzom Obwodu Grójec-„Głuszec" za wierną służbę i aktywny udział w walce z niemieckim okupantem, pożegnał się z nimi i rozwiązał podległe mu oddziały AK.   


Wkrótce, wobec grożącego mu aresztowania, „Halny" opuścił Grójec. Od 15 maja 1945 do 28 lutego 1946 pracował w fabryce przetworów owocowo-warzywnych w Piotrkowie Trybunalskim, następnie w fabryce mydła w Namysłowie (od 1 marca do 1 września 1946). Od 1 marca 1946 organizował oddział Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Lubinie Legnickim, a potem objął w tym mieście stanowisko wiceprezesa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, później prezesa.   
Wkrótce, wobec grożącego mu aresztowania, „Halny" opuścił [[Grójec]]. Od 15 maja 1945 do 28 lutego 1946 pracował w fabryce przetworów owocowo-warzywnych w Piotrkowie Trybunalskim, następnie w fabryce mydła w Namysłowie (od 1 marca do 1 września 1946). Od 1 marca 1946 organizował oddział Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Lubinie Legnickim, a potem objął w tym mieście stanowisko wiceprezesa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, później prezesa.   


Od 1947 zaczął używać dwuczłonowego nazwiska: rodowego ('''Rusek''') i okupacyjnego ('''Wolski'''). 6 kwietnia 1950 został aresztowany i niesłusznie oskarżony o sabotaż, za co skazano go na 5 lat więzienia. 13 lutego 1951 uwolniono go od zarzutu sabotażu, ale pozostał w więzieniu, ponieważ 6 września 1950 oskarżono go o to, że „''będąc komendantem Obwodu kryptonim „Głuszec”, organizacji zbrojnej Armii Krajowej, występując pod pseudonimem „Halny” idąc na rękę władzy państwa niemieckiego, działał na szkodę osób prześladowanych ze względów politycznych w ten sposób, że'' (...) ''wydał'' [w dniach 2 VI, 12 XIII] ''rozkaz podległym sobie dowódcom grup Sekcji Specjalnych Armii Krajowej zastrzelenie członków Polskiej Partii Robotniczej i Armii Ludowej''”. Chodziło o przekazanie dowódcy Kedywu (Kierownictwu Dywersji), Janowi Franciszkowi Józefowi Warnke (ps. „Wara", „Błysk") rozkazu „zlikwidowania” 8 osób. Sąd Wojewódzki (SW) dla Województwa Warszawskiego Wydział IV Karny 10 września 1951 roku skazał go na 8 lat więzienia.  
Od 1947 zaczął używać dwuczłonowego nazwiska: rodowego ('''Rusek''') i okupacyjnego ('''Wolski'''). 6 kwietnia 1950 został aresztowany i niesłusznie oskarżony o sabotaż, za co skazano go na 5 lat więzienia. 13 lutego 1951 uwolniono go od zarzutu sabotażu, ale pozostał w więzieniu, ponieważ 6 września 1950 oskarżono go o to, że „''będąc komendantem Obwodu kryptonim „Głuszec”, organizacji zbrojnej Armii Krajowej, występując pod pseudonimem „Halny” idąc na rękę władzy państwa niemieckiego, działał na szkodę osób prześladowanych ze względów politycznych w ten sposób, że'' (...) ''wydał'' [w dniach 2 VI, 6 IX, 12 XII] ''rozkaz podległym sobie dowódcom grup Sekcji Specjalnych Armii Krajowej zastrzelenie członków Polskiej Partii Robotniczej i Armii Ludowej''”. Chodziło o przekazanie dowódcy Kedywu (Kierownictwu Dywersji), [[Jan Warnke|Janowi Franciszkowi Józefowi Warnke]] (ps. „Wara", „Błysk") rozkazu „zlikwidowania” 8 osób. Sąd Wojewódzki (SW) dla Województwa Warszawskiego Wydział IV Karny 10 września 1951 roku skazał go na 8 lat więzienia.  


Został zwolniony z więzienia po 5 latach (26 marca 1955). Po krótkim odpoczynku, 17 grudnia 1955 podjął pracę w oddziale centrali odzieżowej we Wrocławiu, a następnie w dziale inwestycyjnym Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (od 1 lutego 1958). Na emeryturę przeszedł 1 czerwca 1971.  
Został zwolniony z więzienia po 5 latach (26 marca 1955). Po krótkim odpoczynku, 17 grudnia 1955 podjął pracę w oddziale centrali odzieżowej we Wrocławiu, a następnie w dziale inwestycyjnym Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (od 1 lutego 1958). Na emeryturę przeszedł 1 czerwca 1971.  


Za udział w walce o niepodległość oraz osiągnięcia w pracy zawodowej w latach 1955-1971 był wielokrotnie wyróżniany i odznaczany, m.in. 1 października 1944 - Krzyżem Walecznych (za sprawne, udane odbicie więźniów gestapo w Grójcu), Medalem Wojska Polskiego (przyznanym przez Sztab Główny w Londynie 1 lipca 1948), Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Armii Krajowej nadanym przez Kapitułę Krzyża AK w Londynie (1974).   
Za udział w walce o niepodległość oraz osiągnięcia w pracy zawodowej w latach 1955-1971 był wielokrotnie wyróżniany i odznaczany, m.in. 1 października 1944 - Krzyżem Walecznych (za sprawne, udane [[Akcja na Caritas|odbicie więźniów gestapo w Grójcu]]), Medalem Wojska Polskiego (przyznanym przez Sztab Główny w Londynie 1 lipca 1948), Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Armii Krajowej nadanym przez Kapitułę Krzyża AK w Londynie (1974).   


1 stycznia 1944 poślubił Helenę Marię Świderską (1915-1988), z którą miał syna Marka i córkę Annę.   
1 stycznia 1944 poślubił Helenę Marię Świderską (1915-1988), z którą miał syna Marka i córkę Annę.   
Linia 30: Linia 30:
Zmarł 6 września 1990 we Wrocławiu i tam został pochowany na cmentarzu parafialnym św. Rodziny.   
Zmarł 6 września 1990 we Wrocławiu i tam został pochowany na cmentarzu parafialnym św. Rodziny.   


W drugim kwartale 1992 z inicjatywy [[Józef Ruszowski|Józefa Ruszowskiego]], byłego komendanta Ośrodka IV Armii Krajowej w Warce do Sądu Wojewódzkiego (SW) w Warszawie Wydział VIII Karny złożony został wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku byłego Sądu Wojewódzkiego z 10 września 1951 (sygn. akt IV 2 K 364/51). Sąd Wojewódzki w Warszawie po rozpatrzeniu wniosku (sygn. VIII Ko 2451/92 i UN – VIII 802/93) unieważnił zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu podał, że „wszyscy pokrzywdzeni należeli do Armii Krajowej i prowadzili działalność niepodległościową w strukturach zbrojnych tej armii” (unieważnienie dotyczyło 5 członków AK). Wyroki pozostałych oskarżonych w procesie z 1951 r. zostały uniewinnione, gdyż „''czyny'' [ich] ''związane'' [były] ''z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego''".  
W drugim kwartale 1992 z inicjatywy [[Józef Ruszkowski|Józefa Ruszkowskiego]], byłego komendanta Ośrodka IV Armii Krajowej w [[Warka|Warce]] do Sądu Wojewódzkiego (SW) w Warszawie Wydział VIII Karny złożony został wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku byłego Sądu Wojewódzkiego z 10 września 1951 (sygn. akt IV 2 K 364/51). Sąd Wojewódzki w Warszawie po rozpatrzeniu wniosku (sygn. VIII Ko 2451/92 i UN – VIII 802/93) unieważnił zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu podał, że „wszyscy pokrzywdzeni należeli do Armii Krajowej i prowadzili działalność niepodległościową w strukturach zbrojnych tej armii” (unieważnienie dotyczyło 5 członków AK). Wyroki pozostałych oskarżonych w procesie z 1951 r. zostały uniewinnione, gdyż „''czyny'' [ich] ''związane'' [były] ''z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego''".  


== Przypisy ==
== Przypisy ==