Jabcok

Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego: Różnice pomiędzy wersjami

Strona Dyskusja

Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego (tekst źródłowy)

Wersja z 00:37, 9 sty 2025

Dodane 128 bajtów ,  9 sty 2025
brak opisu edycji
WizualnieWikikod
(Utworzono nową stronę "'''Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego''' - lokalna struktura ogólnopolskiego Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa. Ogólnopolski Komitet zrzeszał 216 organizacji i stowarzyszeń, m.in.: Związek Ludowo-Narodowy, Polskie Stronnictwo Demokratyczne, Blok Narodowy, Towarzystwo Gimnastyczne, Związek Strzelecki, Radę Główną Opiekuńczą, Ligę Antybolszewicką, Polskie Towarzystwo Krajoznawcz…")
 
Nie podano opisu zmian
 
Linia 1: Linia 1:
'''Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego''' - lokalna struktura ogólnopolskiego Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa. Ogólnopolski Komitet zrzeszał 216 organizacji i stowarzyszeń, m.in.: Związek Ludowo-Narodowy, Polskie Stronnictwo Demokratyczne, Blok Narodowy, Towarzystwo Gimnastyczne, [[Związek Strzelecki]], [[Rada Główna Opiekuńcza (1916–1920)|Radę Główną Opiekuńczą]], Ligę Antybolszewicką, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Cech Introligatorów, Stowarzyszenie „Nasz Sklep". Celem Komitetu była koordynacja działań służących obronie państwa przed najazdem bolszewickim. Służył Armii Ochotniczej jako jej zaplecze organizacyjne i intendentura.
'''Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego''' – lokalna struktura ogólnopolskiego Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa. Ogólnopolski Komitet zrzeszał 216 organizacji i stowarzyszeń, m.in.: Związek Ludowo-Narodowy, Polskie Stronnictwo Demokratyczne, Blok Narodowy, Towarzystwo Gimnastyczne, [[Związek Strzelecki]], [[Rada Główna Opiekuńcza (1916–1920)|Radę Główną Opiekuńczą]], Ligę Antybolszewicką, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Cech Introligatorów, Stowarzyszenie „Nasz Sklep”. Celem Komitetu była koordynacja działań służących obronie państwa przed najazdem bolszewickim. Służył Armii Ochotniczej jako jej zaplecze organizacyjne i intendentura.


== Historia Komitetu ==
== Historia Komitetu ==


=== Pierwszy etap działalności (wojna polsko-bolszewicka) ===
=== Pierwszy etap działalności (wojna polsko-bolszewicka) ===
Na czele ogólnopolskiego Komitetu stał gen. Józef Haller (1873-1960). On to 18 lipca 1920 r. mianował pełnomocnikiem OKOP na [[powiat grójecki]] ziemianina ze wsi [[Kopana]] pod Grójcem, [[Władysław Leszczyński|Władysława Leszczyńskiego]] (1873-1963), który natychmiast przystąpił do zorganizowania Rady Powiatowej Komitetu. Powołano go już 22 lipca 1920, a w skład jego weszli znani i szanowani ludzie z różnych środowisk społecznych i różnych zawodów:
Na czele ogólnopolskiego Komitetu stał gen. Józef Haller (1873–1960). On to 18 lipca 1920 r. mianował pełnomocnikiem OKOP na [[powiat grójecki]] ziemianina ze wsi [[Kopana]] pod Grójcem, [[Władysław Leszczyński|Władysława Leszczyńskiego]] (1873–1963), który natychmiast przystąpił do zorganizowania Rady Powiatowej Komitetu. Powołano go już 22 lipca 1920, a w skład jego weszli znani i szanowani ludzie z różnych środowisk społecznych i różnych zawodów:


* Stanisław Ajewski (1873-1951), adwokat z [[Grójec|Grójca]];
* Stanisław Ajewski (1873–1951), adwokat z [[Grójec|Grójca]];
* [[Stanisław Czekanowski]] (1868-1963), ziemianin z [[Kośmin|Kośmina]];
* [[Stanisław Czekanowski]] (1868–1963), ziemianin z [[Kośmin|Kośmina]];
* Łapiński, nauczyciel z [[Boglewice|Boglewic]];
* Łapiński, nauczyciel z [[Boglewice|Boglewic]];
* Dutkiewicz, robotnik z Grójca;
* Dutkiewicz, robotnik z Grójca;
* [[Tomasz Nocznicki]] (1862-1944), małorolny wieśniak ze wsi [[Lipie]], wówczas wiceprezes Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie";
* [[Tomasz Nocznicki]] (1862–1944), małorolny wieśniak ze wsi [[Lipie]], wówczas wiceprezes Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”;
* Rudolf Janiszewski, inspektor szkolny z Grójca;
* Rudolf Janiszewski, inspektor szkolny z Grójca;
* Jan Karyory, sędzia z Grójca;
* Jan Karyory, sędzia z Grójca;
* ks. [[Stanisław Wilkoszewski]] (1883-1955) z [[Przybyszew|Przybyszewa]];
* ks. [[Stanisław Wilkoszewski]] (1883–1955) z [[Przybyszew|Przybyszewa]];
* Maria Iwanicka, ziemianka z [[Ogrodzienice|Ogrodzienic]];
* Maria Iwanicka, ziemianka z [[Ogrodzienice|Ogrodzienic]];
* ks. Skupieński,
* ks. Skupieński,
Linia 21: Linia 21:
Władysław Leszczyński niezwłocznie mianował 22 pełnomocników gminnych, którzy jednocześnie pełnili funkcję przewodniczących komitetów gminnych. Zostali nimi:
Władysław Leszczyński niezwłocznie mianował 22 pełnomocników gminnych, którzy jednocześnie pełnili funkcję przewodniczących komitetów gminnych. Zostali nimi:


* w gminie Belsk - Marcin Jaskólski (1874-1944), [[Zaraniarze|zaraniarz]] z [[Bodzew|Bodzewa]];  
* w gminie Belsk – Marcin Jaskólski (1874–1944), [[Zaraniarze|zaraniarz]] z [[Bodzew|Bodzewa]];  
* w gminie Błędów - [[Anna Jadwiga Janasz|Anna Jadwiga Janaszówna]];
* w gminie Błędów – [[Anna Jadwiga Janasz|Anna Jadwiga Janaszówna]];
* w gminie Borowe - ks. [[Stanisław Wilkoszewski]];
* w gminie Borowe – ks. [[Stanisław Wilkoszewski]];
* w gminie Czersk - Jan Przanowski z [[Walewice|Walewic]];
* w gminie Czersk – Jan Przanowski z [[Walewice|Walewic]];
* w gminie Drwalew - Jan Woźniak z [[Barcice Drwalewskie|Barcic]];
* w gminie Drwalew – Jan Woźniak z [[Barcice Drwalewskie|Barcic]];
* w gminie Góra Kalwaria - notariusz, Tadeusz Żenczykowski;
* w gminie Góra Kalwaria – notariusz, Tadeusz Żenczykowski;
* w gminie Grójec - lek. med. Wincenty Mazurkiewicz z [[Grójec|Grójca]];
* w gminie Grójec – lek. med. Wincenty Mazurkiewicz z [[Grójec|Grójca]];
* w gminie Jasieniec - Stanisław Waligórski, dyrektor [[Cukrownia „Czersk”|Cukrowni „Czersk"]];  
* w gminie Jasieniec – Stanisław Waligórski, dyrektor [[Cukrownia „Czersk”|Cukrowni „Czersk”]];  
* w gminie Jazgarzew - dr Władysław Palmirski z Wólki Prackiej;
* w gminie Jazgarzew – dr Władysław Palmirski z Wólki Prackiej;
* w gminie Kobylin - ziemianin Tadeusz Grobicki z [[Odrzywołek|Odrzywołka]];
* w gminie Kobylin – ziemianin Tadeusz Grobicki z [[Odrzywołek|Odrzywołka]];
* w gminie Komorniki - sędzia Łobodowski z [[Komorniki|Komornik]];
* w gminie Komorniki – sędzia Łobodowski z [[Komorniki|Komornik]];
* w gminie Konary - Gabriela Gerliczowa z [[Dębnowola|Dębnowoli]];
* w gminie Konary – Gabriela Gerliczowa z [[Dębnowola|Dębnowoli]];
* w gminie Konie - ziemianin, Stefan Domański z [[Daszew|Daszewa]];
* w gminie Konie – ziemianin, Stefan Domański z [[Daszew|Daszewa]];
* w gminie Lechanice - ziemianin, [[Antoni Dal Trozzo|Antoni Dal-Trozzo]] z [[Palczew|Palczewa]], w latach 1922-1939 przewodniczący Rady [[Bank Spółdzielczy w Grójcu|Banku Spółdzielczego w Grójcu]];
* w gminie Lechanice - ziemianin, [[Antoni Dal Trozzo|Antoni Dal-Trozzo]] z [[Palczew|Palczewa]], w latach 1922–1939 przewodniczący Rady [[Bank Spółdzielczy w Grójcu|Banku Spółdzielczego w Grójcu]];
* w gminie Lipie - ziemianin, Kazimierz Higersberger z [[Trzylatków Duży|Trzylatkowa]];
* w gminie Lipie – ziemianin, Kazimierz Higersberger z [[Trzylatków Duży|Trzylatkowa]];
* w gminie Mogielnica - lek. med. endek, Antoni Orlewicz z [[Mogielnica|Mogielnicy]];
* w gminie Mogielnica – lek. med. endek, Antoni Orlewicz z [[Mogielnica|Mogielnicy]];
* w gminie Nowa Wieś - ziemianin, [[Kazimierz Brzeziński]] (1895-1963);
* w gminie Nowa Wieś – ziemianin, [[Kazimierz Brzeziński]] (1895–1963);
* w gminie Promna - Stanisław Domański z [[Piekarty|Piekart]];
* w gminie Promna – Stanisław Domański z [[Piekarty|Piekart]];
* w gminie Rykały - ks. dziekan Franciszek Choiński (ur. 1871) z [[Goszczyn|Goszczyna]];
* w gminie Rykały – ks. dziekan Franciszek Choiński (ur. 1871) z [[Goszczyn|Goszczyna]];
* w gminie Warka - Franciszek Kwiatkowski z [[Warka|Warki]];
* w gminie Warka – Franciszek Kwiatkowski z [[Warka|Warki]];
* w gminie Wągrodno - Tadeusz Korybut z [[Wola Prażmowska|Woli Prażmowskiej]].
* w gminie Wągrodno – Tadeusz Korybut z [[Wola Prażmowska|Woli Prażmowskiej]].


Każdy z powołanych pełnomocników gminnych od zaraz przystąpił do powołania w swojej gminie kilkuosobowego Komitetu Gminnego OKOP. Zapraszano do niego zwykle dziedzica, księdza, nauczyciela, czasem lekarza, sędziwego wieśniaka-gospodarza, rzadziej rzemieślnika (szewca, ślusarza ...) czy robotnika. Z bardziej znanych dziś zasłużonych dla Grójeckiego osób w komitetach znaleźli się: [[Burmistrzowie Grójca|burmistrz Grójca]], [[Antoni Wojdak]], ks. [[Marceli Ciemniewski]] (1862-1927) z [[Warka|Warki]], rolnik Jan Lech z [[Czersk|Czerska]], nauczyciel Jerzy Kieturakis ([[Warka]]), późniejszy burmistrz - Ludwik Godzimirski ([[Mogielnica]]).
Każdy z powołanych pełnomocników gminnych od zaraz przystąpił do powołania w swojej gminie kilkuosobowego Komitetu Gminnego OKOP. Zapraszano do niego zwykle dziedzica, księdza, nauczyciela, czasem lekarza, sędziwego wieśniaka-gospodarza, rzadziej rzemieślnika (szewca, ślusarza ...) czy robotnika. Z bardziej znanych dziś zasłużonych dla Grójeckiego osób w komitetach znaleźli się: [[Burmistrzowie Grójca|burmistrz Grójca]], [[Antoni Wojdak]], ks. [[Marceli Ciemniewski]] (1862–1927) z [[Warka|Warki]], rolnik Jan Lech z [[Czersk|Czerska]], nauczyciel Jerzy Kieturakis ([[Warka]]), późniejszy burmistrz – Ludwik Godzimirski ([[Mogielnica]]).


W okresie od 26 lipca do 20 października 1920 odbyło się 6 posiedzeń Rady Powiatu i 5 Zjazdów Pełnomocników Komitetów Gminnych. Werbunek do wojska przeprowadzał Urząd Ewidencyjny Starostwa, Komitet Obywatelski zaś, a ściślej jego Sekcja Propagandy, prowadziła energiczną agitację na rzecz ochotniczego zgłaszania się do Wojska Polskiego. W tym celu zorganizowano 66 wieców w różnych miejscowościach powiatu oraz rozpowszechniano ogromną ilość egzemplarzy plakatów; odezw; broszur zatytułowanych np. ''Rodacy, Co robić?'' ''Polki'', ''Krwawa gościna bolszewików'', ''Francuz do Polaków'', ''Strażnica'', ''Ochotnik'', ''Do władzy przez kłamstwo, krew i niedolę ludu'', ''Podpułkownik Lis-Kula'', ''Żołnierzu'', ''Reforma rolna'', ''Bolszewicy w Płocku'' ...
W okresie od 26 lipca do 20 października 1920 odbyło się 6 posiedzeń Rady Powiatu i 5 Zjazdów Pełnomocników Komitetów Gminnych. Werbunek do wojska przeprowadzał Urząd Ewidencyjny Starostwa, Komitet Obywatelski zaś, a ściślej jego Sekcja Propagandy, prowadziła energiczną agitację na rzecz ochotniczego zgłaszania się do Wojska Polskiego. W tym celu zorganizowano 66 wieców w różnych miejscowościach powiatu oraz rozpowszechniano ogromną ilość egzemplarzy plakatów; odezw; broszur zatytułowanych np. ''Rodacy, Co robić?'' ''Polki'', ''Krwawa gościna bolszewików'', ''Francuz do Polaków'', ''Strażnica'', ''Ochotnik'', ''Do władzy przez kłamstwo, krew i niedolę ludu'', ''Podpułkownik Lis-Kula'', ''Żołnierzu'', ''Reforma rolna'', ''Bolszewicy w Płocku'' ...
Linia 67: Linia 67:
# Baterii Zapasowej Artylerii Konnej w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] ofiarował 5671 marek i 50 fenigów oraz po cenach kontyngentowych sprzedał 14 cetnarów żyta, 5 cetnarów jęczmienia, 725 kg fasoli;
# Baterii Zapasowej Artylerii Konnej w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] ofiarował 5671 marek i 50 fenigów oraz po cenach kontyngentowych sprzedał 14 cetnarów żyta, 5 cetnarów jęczmienia, 725 kg fasoli;
# Kołu Opieki nad Uczniami - Żołnierzami w Warszawie dostarczono po cenach kontyngentowych (nabycia) 1622 funty mąki razowej i 803 funty kaszy;
# Kołu Opieki nad Uczniami - Żołnierzami w Warszawie dostarczono po cenach kontyngentowych (nabycia) 1622 funty mąki razowej i 803 funty kaszy;
# Gospodzie dla żołnierzy uczniów i akademików im. Elizy Orzeszkowej i leżącym w szpitalu - ofiarowano 640 funtów galetów oraz sprzedano po cenach nabycia - 200 kg mąki i 100 kg kaszy;
# Gospodzie dla żołnierzy uczniów i akademików im. Elizy Orzeszkowej i leżącym w szpitalu – ofiarowano 640 funtów galetów oraz sprzedano po cenach nabycia – 200 kg mąki i 100 kg kaszy;
# 17 żołnierzom Powiatowej Komendy Uzupełnień dostarczono sienniki oraz od 15 listopada 1920 do 1 marca 1921 umożliwiono stołowanie się (3 porcje dziennie po 5 marek za porcję);
# 17 żołnierzom Powiatowej Komendy Uzupełnień dostarczono sienniki oraz od 15 listopada 1920 do 1 marca 1921 umożliwiono stołowanie się (3 porcje dziennie po 5 marek za porcję);
# Na pomoc rodzinom żołnierzy, znajdującym się w wyjątkowej nędzy, rekonwalescentom oraz na bezzwrotną pomoc przeznaczono 100 000 marek, wydano 5451,48 kg maki razowej, 63,5 kg mąki pytlowej, 3 kg mąki pszennej i 359 kg kaszy.
# Na pomoc rodzinom żołnierzy, znajdującym się w wyjątkowej nędzy, rekonwalescentom oraz na bezzwrotną pomoc przeznaczono 100 000 marek, wydano 5451,48 kg maki razowej, 63,5 kg mąki pytlowej, 3 kg mąki pszennej i 359 kg kaszy.
Linia 74: Linia 74:
#* w naturze: 94 306 kg żyta, 313,5 kg pszenicy, 4500,5 kg jęczmienia, 1407,7 kg owsa, 12457,5 kwintali mąki pszennej, 1268 kg kaszy, 584,5 kg fasoli i grochu, 513 kg ziemniaków, 1859 kg chleba i sucharów; 406,5 kg soli, 71 kg wędlin, 13 kg masła, 12338 sztuk jaj, 136 serów, 65 szt. drobiu, 49,5 kwintali owoców; odzieży: 461 koszul, 167 kalesonów; 11 par skarpetek, 4 chustki do nosa, 5 par butów, 55 par owijaków; pościeli: 26 prześcieradeł, 66 ręczników, 3 poszewki, 1 poduszkę, 10 sienników; 176 łokci płótna. Poza tym: kilkaset sztuk przedmiotów rynsztunku wojskowego oraz naczyń dla organizujących się kantyn.
#* w naturze: 94 306 kg żyta, 313,5 kg pszenicy, 4500,5 kg jęczmienia, 1407,7 kg owsa, 12457,5 kwintali mąki pszennej, 1268 kg kaszy, 584,5 kg fasoli i grochu, 513 kg ziemniaków, 1859 kg chleba i sucharów; 406,5 kg soli, 71 kg wędlin, 13 kg masła, 12338 sztuk jaj, 136 serów, 65 szt. drobiu, 49,5 kwintali owoców; odzieży: 461 koszul, 167 kalesonów; 11 par skarpetek, 4 chustki do nosa, 5 par butów, 55 par owijaków; pościeli: 26 prześcieradeł, 66 ręczników, 3 poszewki, 1 poduszkę, 10 sienników; 176 łokci płótna. Poza tym: kilkaset sztuk przedmiotów rynsztunku wojskowego oraz naczyń dla organizujących się kantyn.
#* w kosztownościach: w złocie: 1 pierścionek, 2 obrączki; w srebrze: 1 łańcuszek, 6 kieliszków, 6 obrączek, 1 zegarek, 1 dewizka do zegarka.
#* w kosztownościach: w złocie: 1 pierścionek, 2 obrączki; w srebrze: 1 łańcuszek, 6 kieliszków, 6 obrączek, 1 zegarek, 1 dewizka do zegarka.
#* w walucie obcej: w banknotach - 310 rubli, 10 koron; w srebrze: 378 rubli, 80 kopiejek, 22 marki niemieckie 20 fenigów, 4 korony; w miedzi: 86 ruble, 76 kopiejek, 1 frank srebrny, 17 marek, 20 fenigów.
#* w walucie obcej: w banknotach – 310 rubli, 10 koron; w srebrze: 378 rubli, 80 kopiejek, 22 marki niemieckie 20 fenigów, 4 korony; w miedzi: 86 ruble, 76 kopiejek, 1 frank srebrny, 17 marek, 20 fenigów.
#* w gotówce: 2 891 411 marek i 7 fenigów; Na sumę tę złożyły się ofiary na obronę państwa - 1 981 606 marek, 7 fenigów, na plebiscyt górnośląski - 686 643 marek, 75 fenigów, na powstańców górnośląskich - 223 161 marek, 25 fenigów.
#* w gotówce: 2 891 411 marek i 7 fenigów; Na sumę tę złożyły się ofiary na obronę państwa – 1 981 606 marek, 7 fenigów, na plebiscyt górnośląski – 686 643 marek, 75 fenigów, na powstańców górnośląskich – 223 161 marek, 25 fenigów.


* Z ogólnej sumy wpływów 2 891 411 marek i 7 fenigów wydano na: Straż Obywatelską - 15 000 marek; konia i wóz dla miejscowego oddziału Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża - 66 387 marek; uzdrowisko w [[Brzostowiec|Brzostowcu]] - 25 000 marek; gospody żołnierskie - 342 393 marek, 35 fenigów; na gwiazdkę dla żołnierzy - 140 760 marek; zapomogi dla rezerwistek - 98 600 marek; zapomogi dla biednych - 3450 marek; koszty zbiórki zboża, żywności i ekwipunku - 163 776 marek, 17 fenigów; druki odezwy - 3000 marek; propagandę - 10 000 marek; materiały kancelaryjne - 23 491 marek, różne - 4000 marek; Towarzystwo Zagród dla Inwalidów - 46 805 marek; harcerstwo - 46 805 marek; [[Grójecka Straż Ogniowa|Grójecką Straż Ogniową]] - 46 805 marek; Cegiełkę Wawelską - 30 000 marek; Fundusz im. ks. Skorupki - 10 000 marek; Komitet Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzeczpospolitą Polską:
* Z ogólnej sumy wpływów 2 891 411 marek i 7 fenigów wydano na: Straż Obywatelską – 15 000 marek; konia i wóz dla miejscowego oddziału Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża – 66 387 marek; uzdrowisko w [[Brzostowiec|Brzostowcu]] – 25 000 marek; gospody żołnierskie – 342 393 marek, 35 fenigów; na gwiazdkę dla żołnierzy – 140 760 marek; zapomogi dla rezerwistek – 98 600 marek; zapomogi dla biednych – 3450 marek; koszty zbiórki zboża, żywności i ekwipunku – 163 776 marek, 17 fenigów; druki odezwy – 3000 marek; propagandę – 10 000 marek; materiały kancelaryjne – 23 491 marek, różne – 4000 marek; Towarzystwo Zagród dla Inwalidów – 46 805 marek; harcerstwo – 46 805 marek; [[Grójecka Straż Ogniowa|Grójecką Straż Ogniową]] – 46 805 marek; Cegiełkę Wawelską – 30 000 marek; Fundusz im. ks. Skorupki – 10 000 marek; Komitet Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzeczpospolitą Polską:
** na plebiscyt - 721 643 marek, 25 fenigów;
** na plebiscyt – 721 643 marek, 25 fenigów;
** na powstańców - 151 809 marek, 10 fenigów; Komitet Pomocy Jeńcom - na repatriantów - 354 731 marek, 5 fenigów; OKOP w Warszawie - na obronę państwa - 465 121 marek, na powstańców górnośląskich - 121 834 marek, 15 fenigów.
** na powstańców – 151 809 marek, 10 fenigów; Komitet Pomocy Jeńcom - na repatriantów – 354 731 marek, 5 fenigów; OKOP w Warszawie - na obronę państwa – 465 121 marek, na powstańców górnośląskich – 121 834 marek, 15 fenigów.


Magazyn Komitetu i kasę prowadziła filia Warszawskiego Syndykatu Rolniczego, która bezinteresownie zatrudniła dla komitetu jedną osobę, kilka osób dorywczo, przydzielała konie do transportu artykułów oraz prowadziła buchalterię. Pracę kancelaryjną prowadziła Wanda Janiszewska z [[Grójec|Grójca]].
Magazyn Komitetu i kasę prowadziła filia Warszawskiego Syndykatu Rolniczego, która bezinteresownie zatrudniła dla komitetu jedną osobę, kilka osób dorywczo, przydzielała konie do transportu artykułów oraz prowadziła buchalterię. Pracę kancelaryjną prowadziła Wanda Janiszewska z [[Grójec|Grójca]].
Linia 89: Linia 89:
== Bibliografia ==
== Bibliografia ==


* [[Wanda Szeląg]], ''Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 58-63 – na podstawie źródeł:
* [[Wanda Szeląg]], ''Obywatelski Komitet Obrony Państwa Powiatu Grójeckiego'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 2000, s. 58-63 – na podstawie źródeł:
* ''Obrona Państwa w 1920 roku. Księga sprawozdawczo-pamiątkowa Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej i Obywatelskich Komitetów Obrony Państwa'', pod red. Władysława Ścibor-Rylskiego Warszawa 1923, s. 252-261 [Sprawozdanie Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa na Powiat Grójecki].
* ''Obrona Państwa w 1920 roku. Księga sprawozdawczo-pamiątkowa Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej i Obywatelskich Komitetów Obrony Państwa'', pod red. Władysława Ścibor-Rylskiego Warszawa 1923, s. 252-261 [Sprawozdanie Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa na Powiat Grójecki].


[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]
[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php/Specjalna:Różnica_mobilna/1593”