1806
edycji
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 22: | Linia 22: | ||
20 lipca 1915 wojsko rosyjskie wyparte zostało z Grójca. Odtąd ta część Południowego Mazowsza znalazła się pod okupacją niemiecką przez nieco więcej niż trzy lata, bo do 10 listopada 1918 r. Według danych z 4 października 1916 miasto zamieszkiwało 8748 osób, w tym 5830 Żydów (60,6%). Trzy lata później już po zakończeniu I wojny światowej i wojny polsko-rosyjskiej, z pierwszego powszechnego Spisu, przeprowadzonego w wolnej, niepodległej Polsce 30 września 1921 wynika, że w Grójcu w 343 budynkach mieszkalnych i w 19 innych żyło 8375 osób (4016 mężczyzn i 4359 kobiet), w tym 3337 katolików, 75 ewangelików, 13 – prawosławnych, 8 – bezwyznaniowców, 4971 – wyznania mojżeszowego (58,8%). Pod względem narodowościowym Polacy liczyli 4068 osób, Niemcy – 9, Żydzi – 4283, Rosjanie – 11, Łotysze – 3, Ukraińcy – 1. W porównaniu do 1916 r. liczba mieszkańców zmniejszyła się o 373 osoby. Byli wśród nich zapewne migranci, polegli a wojnie, zmarli z powodu epidemii, zaginieni. | 20 lipca 1915 wojsko rosyjskie wyparte zostało z Grójca. Odtąd ta część Południowego Mazowsza znalazła się pod okupacją niemiecką przez nieco więcej niż trzy lata, bo do 10 listopada 1918 r. Według danych z 4 października 1916 miasto zamieszkiwało 8748 osób, w tym 5830 Żydów (60,6%). Trzy lata później już po zakończeniu I wojny światowej i wojny polsko-rosyjskiej, z pierwszego powszechnego Spisu, przeprowadzonego w wolnej, niepodległej Polsce 30 września 1921 wynika, że w Grójcu w 343 budynkach mieszkalnych i w 19 innych żyło 8375 osób (4016 mężczyzn i 4359 kobiet), w tym 3337 katolików, 75 ewangelików, 13 – prawosławnych, 8 – bezwyznaniowców, 4971 – wyznania mojżeszowego (58,8%). Pod względem narodowościowym Polacy liczyli 4068 osób, Niemcy – 9, Żydzi – 4283, Rosjanie – 11, Łotysze – 3, Ukraińcy – 1. W porównaniu do 1916 r. liczba mieszkańców zmniejszyła się o 373 osoby. Byli wśród nich zapewne migranci, polegli a wojnie, zmarli z powodu epidemii, zaginieni. | ||
Stosunki polsko-żydowskie w tej wielokulturowej społeczności nie były wolne od napięć. Ze Sprawozdania Rady Szkolnej Powiatowej za II i III rok działalności, tzn. od | Stosunki polsko-żydowskie w tej wielokulturowej społeczności nie były wolne od napięć. Ze Sprawozdania Rady Szkolnej Powiatowej za II i III rok działalności, tzn. od 1 lipca 1919 do 30 czerwca 1921 wierny, że w Grójcu funkcjonowało 47 chederów oraz przeznaczona dla Żydów [[Publiczna Szkoła Powszechna nr 2 w Grójcu|Publiczna Szkoła Powszechna nr 2]]. W latach późniejszych zorganizowano: [[Ochronka dla Biednych Dzieci Żydowskich pn. „Talmud Tora” w Grójcu|Ochronkę dla Biednych Dzieci Żydowskich pn. „Talmud Tora”]], [[Żydowska Szkoła Religijna „Bejs Jakow” w Grójcu|Żydowską Szkołę Religijną „Bejs Jakow”]]. Wg danych statystycznych w międzywojniu Żydzi grójeccy posiadali 14 zakładów przemysłowych (5 młynów, odlewnie żelaza i fabrykę maszyn rolniczych, trzy olejarnie, trzy wytwórnie („fabryki”) wody sodowej i jedną octu). | ||
W Iatach 1918-1939 Żydzi w Grójcu skupiali się w różnego rodzaju związkach, stowarzyszeniach, partiach politycznych. Działały w nim: | W Iatach 1918-1939 Żydzi w Grójcu skupiali się w różnego rodzaju związkach, stowarzyszeniach, partiach politycznych. Działały w nim: | ||
| Linia 63: | Linia 63: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* Zofia Romanowska, ''Żydzi w Grójcu'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2006, s. 99-103 – na podstawie źródeł: | |||
* Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie - Centralne Władze Wyznaniowe, sygn. 1711 z lat 1713-1872; | |||
* Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy, oddział Grodzisk Mazowiecki. Archiwum Miasta Grójca, sygn. przy hasłach odsyłających; | |||
* Sąd Hipoteczny w Grójcu KW 44898, 47713; | |||
* Wojciech Szymanowski, ''Królestwo Polskie czyli najdokładniejszy obraz tego kraju pod względem statystycznym, jeograficznym i historycznych wspomnień zebrał i napisał ...'', Warszawa 1859, s. 25; | |||
* ''Spisok naselennych punktow warszawskoj guberni'', Warszawa 1912, s. 98-99; | |||
* ''Rocznik statystyczny Królestwa Polskiego. Rok 1913'', Warszawa 1914, s. 1; | |||
* ''Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 i innych źródeł urzędowych'', t. 1: ''Miasto stołeczne Warszawa. Województwo warszawskie'', Warszawa 1925, s. 35; | |||
* Bohdan Wasiutyński, ''Ludność żydowska w Polsce w wiekach XIX i XX. Studium statystyczne'', Warszawa 1930, s. 24; | |||
* Tatiana Brustin-Berenstein, ''Deportacje i zagłada skupisk żydowskich w dystrykcie warszawskim'', „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 1952, nr 1(3), s. 110-111; | |||
* ''Megilat Grice'' [''Księga pamięci''], red. L.B. Alterman, Tel-Aviv 1955; | |||
* Maria i Kazimierz Piechotkowie, ''Bramy nieba. Bożnice drewniane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej'', Warszawa 1966, s. 70, 149, 153, 167, 206; | |||
* J.G. [Jurij Gessen], ''Grojcy'', [w:] ''Jewrejskaja encikłopedja ...'', t. 6, reprint, Moskwa 1991; | |||
* Eleonora Bergman, ''Ślady kultury żydowskiej na Mazowszu'', „Mazowsze” 1993, nr 1, s. 25; | |||
* AP [Adam Penkalla], ''Grójec'', [w:] ''Żydzi w Polsce. Leksykon'', Warszawa 2001, s. 121-122; | |||
* [[Remigiusz Matyjas]], ''Powiat grójecki w okresie drugiej Rzeczypospolitej'', Kielce-Grójec 2004, s. 16-24, 28, 31-32, 44, 49-50, 59, 82-85, 102-104, 107-112, 114-115, 117, 211-212, 218, 228, 239, 253-254, 310. | |||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||