Spółdzielnia Kredytowa w Mogielnicy
Spółdzielnia Kredytowa w Mogielnicy - W maju 1911 r. Warszawski Gubernialny Komitet do Spraw Drobnego Kredytu zarejestrował Mogielnickie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe w Mogielnicy, zorganizowane przez miejscowych żydowskich rzemieślników i kupców. Komitet Gubernialny zastrzegł, że w skład towarzystwa można przyjmować wyłącznie mieszkańców Mogielnicy. Wysokość jednego udziału ustalono na 10 rubli; pożyczki (pod zastaw inwentarza, maszyn itp., bądź za poręczeniem) nie mogły przekraczać 200 rubli i udzielano je tylko członkom na 12%. W końcu 1913 r. do towarzystwa należały 444 osoby, w tym 75% rzemieślników, 20% kupców i 5% przedstawicieli wolnych zawodów. Kapitały: zakładowy, zapasowy i własny wynosił ok. 5 tys. rubli, zaś wysokość wkładów prawie 21,5 tys. rubli. W końcu roku 1913 czysty zysk towarzystwa wyniósł 1100 rubli, z czego tylko 91 rubli przeznaczono na pożyczki niemożliwe do ściągnięcia, resztę zaś postanowiono dopisać do kapitału zakładowego.
Walne zebranie członków; obradujące w dniu 8 lutego 1914 r., wybrało na prezesa Zarządu M. Brauna; jego zastępcą został H. Ostrowiecki, zaś członkami - L. Hajdenkuk i B. Bergholec. Prezesem Rady Nadzorczej został L. Troks, a kasjerem towarzystwa - M. Braun. Postanowiono ponadto za wkłady terminowe płacić od 6 do 8 procent, zaś od pożyczek nadal pobierać 12%. W protokole z walnego zebrania członków towarzystwa z 5 kwietnia 1915 r. napisano m.in.: „Zebranie postanowiło prowadzić nadal operacje kasowe, nie obawiać się czasu krytycznego, chociaż operacje wojenne szkodzą bardzo (...). Zebranie postanowiło na 1915 r. pożyczek więcej nie wydawać, tylko ściągać i oddać wkłady”. W styczniu 1916 r. na walnym zebraniu rocznym: „Zarząd ogłosił stan Towarzystwa po przybyciu do domu, po wysiedleniu ludności żydowskiej z Mogielnicy przez władze rosyjskie, że wszystkie ruchomości kasy i biurowe zostały zrabowane i zniszczone ...”.
Dopiero we wrześniu 1916 r. towarzystwo uzyskało zgodę okupacyjnych władz niemieckich na działalność; faktycznie jednak ograniczała się ona do ściągania długów i wypłaty procentów od wkładów. Bilans towarzystwa za rok 1916 wykazywał straty w wysokości ok. 800 rubli. Wg sprawozdania za rok 1918 liczba członków towarzystwa w zasadzie nie zmieniła się i wynosiła 463, zaś straty określono na ok. 2 tys. rubli.
Walne zebranie członków odbyte w lutym 1919 r. (z udziałem 149 osób) zgodziło się, aby dłużnicy przez cały rok spłacali swe zobowiązania w ratach. Bilanse towarzystwa przez cały czas jego istnienia prowadzone były w walucie rublowej. Dopiero bilans za rok 1921 sporządzono w markach polskich; wykazał on, że 535 członków towarzystwa wpłaciło 51,6 tys. marek w formie udziałów i wkładów, zaś wartość pożyczek wynosiła prawie 285,4 tys. marek. W roku 1920 prezesem Zarządu był Chaim Rosenberg (kupiec), jego zastępcą - Z. Belzberg (garbarz), a członkami - J. Mordenfeld (czapnik), I. Herszkowicz (szewc) i F. Hufajzen (garbarz). W skład Rady Nadzorczej wchodzili: J. Rochweld (krawiec), I. Grosman (handlarz), P. Lesman (handlarz), J. M. Golberg (szklarz) i I. Cygielman (krawiec).
W roku 1922, zgodnie z przepisami ustawy o spółdzielczości z 1920 r., nastąpiła zmiana statutu i nazwy towarzystwa na Spółdzielnia Kredytowa w Mogielnicy z o.o. Zgodnie z nowym statutem spółdzielnia była uprawniona do udzielania pożyczek swym członkom, przyjmowania wkładów oszczędnościowych i lokat kapitałów, pośredniczenia przy zakupie i sprzedaży wytworów rzemieślniczych, surowców, narzędzi, maszyn oraz artykułów spożywczych, realizacji przekazów i inkasa. Wartość jednego udziału członkowskiego ustalono na 1 tys. marek, zaś odpowiedzialność członka za zobowiązania spółdzielni była równa dziesięciu udziałom.
Kolejne zmiany statutu zostały uchwalone i zatwierdzone przez Sąd Okręgowy w Warszawie w latach 1931, 1935, 1938 i wreszcie w styczniu 1939 r. Spółdzielnia, wg statutu ze stycznia 1939 r., posiadała uprawnienia do realizacji przekazów, czeków i akredytyw oraz dokonywania wypłat dla osób zamieszkałych na terenie Polski, kupna i sprzedaży na rachunek własny, bądź osób trzecich, papierów wartościowych i zastępstwa czynności na rzecz Banku Polskiego i banków państwowych. W tym okresie spółdzielnia należała do Związku Żydowskich Spółdzielni w Polsce. Likwidacja spółdzielni nastąpiła prawdopodobnie na mocy zarządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Ziem Polskich z 24 stycznia 1940 r. o obowiązku zgłaszania mienia żydowskiego i konfiskaty mienia prywatnego.
Bibliografia
- Edward Kołodziej, Spółdzielnia Kredytowa w Mogielnicy, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 80-82 – na podstawie źródeł:
- Archiwum Akt Nowych w Warszawie: Rada Spółdzielcza. Statuty, korespondencja i odpisy sprawozdań z lat 1911-1939, sygn. 11921.