Sebastian Skarga

Sebastian Skarga, właśc. Sebastian Młotnicki (ur. ok. 1553 we wsi Zdzieszki pod Grójcem, zm. 23 czerwca 1638 w Krakowie) – dramatopisarz, jezuita.

Urodził się ok. 1553 roku we wsi Zdzieszki pod Grójcem. Był siostrzeńcem Piotra Skargi, właściwe jego nazwisko brzmiało Sebastian Młotnicki. Po dość wczesnej śmierci ojca wychowywała go matka, która zajmowała się uprawą roli i warzeniem piwa. We wrześniu 1572 wstąpił do zakonu jezuitów, nowicjat odbył w Pułtusku i tu na cześć Piotra przybrał nazwisko Skargi. W latach 1578–1586 był profesorem humaniorów w Jarosławiu, Poznaniu, Wilnie i Pułtusku, a od 1589 – prefektem szkół i kaznodzieją w Pułtusku, Nieświeżu, Lublinie, Lwowie, Kaliszu i Krakowie. Zmarł 23 czerwca 1638 w Krakowie.

Miejsce w literaturze zapewnił sobie jako autor jednego z pierwszych polskich intermediów Klecha, Pan, Sługa. Utwór ten wystawiono w jezuickim teatrze szkolnym w Pułtusku w 1590, a wydrukowano w Krakowie w 1616 i ponownie w 1646. Został on dodany do dramatu sowizdrzalskiego Szołtys z Klechą, do którego jest przydane intermedium temuż podobne. Intermedium to utwór sceniczny o treści komicznej, grany między aktami misteriów lub na ich początku. Ta ostatnia odmiana służyła podtrzymaniu kontaktu z widzami, pełniła funkcję prologu wprowadzającego ich w temat i problemy sztuki. Istnieje domniemanie, iż owe wstępne intermedium wypowiadał aktor, który na scenę wchodził z widowni. Taki właśnie charakter ma utwór Sebastiana Skargi. Rozpoczyna się on wypowiedzią Pana, który informuje, iż nie zna łaciny, w której napisana była sztuka i w związku z tym musi zwrócić się do Klechy. W ten sposób przygotowano jego wejście na scenę. Bohaterem intermedium jest głupawy magister, Klecha, nauczyciel wiejski. W rozmowie z Panem, „chudym ziemianinem”, ujawnia nieuctwo, które ośmiesza bezpański sługa „Pędziwiatrowski”. Utwór drwi z niedokształconych nauczycieli wiejskich szkółek. Motywy występujące w intermediach nader często podejmowała komedia zwana dzisiaj sowizdrzalsko-rybałtowską.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Skarga Sebastian, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 80-81 – na podstawie źródeł:
• K. Kadecki, Polska komedia rybałtowska, Lwów 1931;
• I. Popłatek, Studia z dziejów jezuickiego teatru szkolnego w Polsce, Wrocław 1957;
• Dramaty staropolskie, Warszawa 1961, t. 4 (tu oprac. J. Lewańskiego).