Krystyna Nastulanka

Krystyna Nastulanka (ur. 11 stycznia 1921 w Warszawie, zm. 11 kwietnia 1999) – dziennikarka, publicystka, krytyk literacki.

Życiorys

Urodziła się 11 stycznia 1921 w Warszawie, córka mogielniczan: Leona, inżyniera Warszawskiej Fabryki Karabinów i Heleny ze Śliwińskich. Po wybuchu wojny w 1939 r. Niemcy poszukiwali ojca jako pracownika zbrojeniówki i dlatego wraz z córką Krystyną, synem Januszem i żoną przeniósł się do rodzinnego domu jej matki w Mogielnicy. Tu Krystyna Nastulanka, obok Romana Lewandowskiego, członka Armii Krajowej, Witolda Pikiewicza, Jerzego Wielocha i małżonków Sawickich uczyła na tajnych kompletach gimnazjalnych.

Studia polonistyczne ukończyła na Uniwersytecie Łódzkim. W latach 1950–1980 pracowała w redakcji „Nowej Kultury” (1950–1963), potem „Polityki” (od 1963) oraz współpracowała z „Nowymi Książkami” (od 1954), z teatrem radiowym i telewizyjnym, dla którego dokonała wielu adaptacji. Współpracę z „Polityką” zakończyła z ogłoszeniem stanu wojennego (13 grudnia 1981).

Na łamach prasy opublikowała kilkaset recenzji, artykułów oraz wywiadów ze znaczącymi pisarzami i uczonymi. Recenzowała utwory literackie np. mogielniczanki Flory Bieńkowskiej („Nowe Książki” 1955, nr 21), Izabeli Czajki-Stachowicz („Nowe Książki” 1957, nr 11), Andrzeja Jareckiego („Polityka” 1965, nr 28), Andrzeja Kijowskiego („Nowe Książki” 1957, nr 46), Zofii Romanowiczowej („Nowe Książki” 1958, nr 20). Pisała o twórczości Juliusza Kawalca („Polityka” 1965, nr 28), Janusza Przymanowskiego („Polityka” 1967, nr 50). Recenzowała edycje Listów zebranych Elizy Orzeszkowej („Nowe Książki” 1955, nr 39) i Dramatów staropolskich („Nowe Książki” 1960, nr 7). Formułowane przez nią oceny były wyważone, celne i precyzyjne.

W serii „Biblioteka Analiz Literackich” wydała tomik Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego (1973, 1983), w serii „Portrety współczesnych pisarzy polskich” obszerny szkic biograficzno-krytyczny pt. Jerzy Szaniawski (1973) oraz tom wybranych wywiadów prasowych Sami o sobie. Rozmowy z pisarzami i uczonymi (1975).

Zdaniem Ryszarda Matuszewskiego zainteresowanie Nastulanki Jerzym Szaniawskim nie było przypadkowe. Do spraw teatru i dramaturgii zbliżyła ją „profesja” męża oraz filozoficzna ocena świata autora Dwóch teatrów.

W tomie Sami o sobie opublikowała 32 spośród ponad 100 rozmów już wówczas ogłoszonych na łamach „Polityki”. Przedrukowano wywiady z działaczami kultury, krytykami literackimi, pisarzami i intelektualistami, m.in. z: Tadeuszem Łepkowskim, Teodorem Parnickim, Marią Ossowską, Mironem Białoszewskim, Leonem Kruczkowskim, Romanem Bratnym, Jarosławem Iwaszkiewiczem, Wisławą Szymborską, Kazimierą Iłłakowiczówną, Jackiem Bocheńskim. Rozmowy te stanowią cenny materiał do opracowania kroniki życia kulturalnego w PRL oraz portretów osób, z którymi je przeprowadziła.

Nastulanka przez cale swe życie utrzymywała żywy kontakt z Mogielnicą, w której stoi dom dziadków ze strony matki. Spędzała w nim letnie miesiące, zwłaszcza po śmierci męża. Wówczas nierzadko zabierała ze sobą na wakacje bliskie osoby. W miasteczku tym zażyłe i trwałe stosunki utrzymywała z bliższymi i dalszymi kuzynami, m.in. z dalekim krewnym, rzeźbiarzem Franciszkiem (1893–1996) i Barbarą z Bieniulisów (1922–1996) Strynkiewiczami, którzy w latach 1955–1996 mieszkali latem w swym domu otoczonym ogrodem rzeźbiarskim. Mogielnicy i jej ludziom poświęciła kilka artykułów: Wrażenia i oceny. Rozmowa z Franciszkiem Strynkiewiczem, „Nowa Kultura” 1960, nr 5; Bildhauerei und Natur (Ein Gespräch mit dem Bildhauer - Ehepaar Barbara und Franciszek Strynkiewicz), „Polnische Perspectiven” 1971, nr 11, s. 76-84; O rzeźbie i przyrodzie z Barbarą i Franciszkiem Strynkiewiczami rozmawia Krystyna Nastulanka, „Polityka” 1971, nr 33.

Na kilka miesięcy przed śmiercią w lokalnej, powielanej gazetce „Mogielnica 2000”, redagowanej przez dziennikarza, Grzegorza Zdziecha (ur. 1950) i Ryszarda Wiśniowskiego (ur. 1944), opublikowała krótkie wspomnienie Mogielnica – kraj lat dziecinnych (1998, nr 11 (29), s. 2), w którym utrwaliła obrazy miasta z lat dziecięcych, kiedy to w czasie wakacji, z bratem Januszem przebywała u dziadków.

W 1963 wyszła za mąż za Stanisława Marczak-Oborskiego (1921–1987) żołnierza Armii Krajowej, uczestnika powstania warszawskiego, poetę związanego w latach wojny i okupacji z konspiracyjnymi pismami literackimi „Sztuka i Naród” oraz „Droga”, krytyka teatralnego, adiunkta działu teatru Państwowego Instytutu Sztuki, ucznia Leona Schillera (1887–1954) i Zbigniewa Raszewskiego (ur. 1925), wieloletniego dyrektora Teatru Telewizji.

Zmarła bezpotomnie 11 kwietnia 1999, pochowana została 16 kwietnia na Powązkach.

Bibliografia

• Wanda Szeląg, Nastulanka Krystyna w Mogielnicy, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 2000, s. 49-51 – na podstawie źródeł:
• Tadeusz Drewnowski, Seanse z Nastulanką, „Polityka” 1975, nr 24: 14 czerwca, s. 9;
• Zenona Macużanka, Literackie dialogi, „Nowe Książki”: 1975, nr 15: 15 sierpnia, s. 35;
• Iwona Smolka, Wywiady z tezą, „Literatura” 1957, nr 31: 31 lipca;
• Sergiusz Sterna-Wachowiak, Między wywiadem a autointerpretacją, „Miesięcznik Literacki” 1977, nr 1, s. 132-133;
• (Nekrolog), „Gazeta Wyborcza” 1999, nr 88: 15 kwietnia;
• GZ [Grzegorz Zdziech], Krystyna Nastulanka nie żyje, „Mogielnica 2000” 1999, nr 4 (39), s. 2;
• Ryszard Matuszewski, Krystyna Nastulanka Pożegnanie, „Gazeta Wyborcza” 1999, nr 108: 11 maja.