Konary

Konary – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Warka. Położona w odległości 12 km na północ od Warki i 44 km na południe od Warszawy. Leżą na wysokim tarasie Doliny Wisły, a grunty wsi ciągną się do samej rzeki.

Historia

Prehistoria, średniowiecze

Pierwsze ślady osadnictwa na terenie wsi Konary datowane są na okres neolitu, tj. lata 4500-1800 p.n.e.

Wieś była notowana już w średniowieczu. Niewątpliwe była to dawna wieś służebna, gdzie hodowano konie w stadninach na użytek grodu książęcego w Czersku. W 1359 r. Konary były jeszcze wsią służebną dla Czerska. Nie wiadomo od kiedy stały się wsią biskupią – na pewno były już w 1380 r.

Konary i sąsiadujące z nimi wsie – Podgórzyce, Przylot i Ostrówek z Pólkiem, prawie przez 600 lat tworzyły wspólny organizm gospodarczy. Kompleks tych wsi stanowił początkowo własność biskupów gnieźnieńskich – dobra stołowe, a później były własnością kapituły katedry gnieźnieńskiej. Konary i okoliczne wsie należały do powiatu (starostwa) wareckiego w Ziemi Czerskiej, województwa mazowieckiego.

XV-XVIII wiek

Pierwszy sad (w folwarku) został zanotowany w dokumentach już w 1557 r., w którym uprawiano gruszki i jabłka przeznaczone na zbyt, następne informacje o sadzie są z lat 1782-1795. Pierwsze sady włościańskie poczęto zakładać już w drugiej połowie XIX w. Na większą skalę sadownictwo rozwinęło się w okresie międzywojennym.

● Więcej w osobnym artykule: Sadownictwo na ziemi grójeckiej.

W roku 1540 biskupi gnieźnieńscy założyli folwark Konary o pow. 12 łanów ok. 202 ha i utworzyli klucz konarski, wydzielając go z klucza łegonickiego. W tym czasie wszystkie wsie w kluczu miały łącznie 711 ha ziemi uprawnej. W 1593 r., na przeciwległym brzegu Wisły powstała osada Leszniki należąca do biskupów i wchodząca w skład klucza. Dokładna data przekazania klucza konarskiego do dóbr kapituły gnieźnieńskiej nie jest znana. W 1623 r. klucz należał już do dóbr wspólnych kapituły gnieźnieńskiej tzw. dóbr chlebowych.

W kluczu konarskim w 1776 r. nastąpił bunt chłopów, którzy przeciwstawili się odrabianiu pańszczyzny i porwali się na ekonoma. Przywódca ukrywał się i nie odrabiał pańszczyzny. W latach 1778-1795 do klucza należało 6 wsi, pojawiła się znów wieś Pólko, a w skład klucza wchodziły: Konary, Leszniki, Ostrówek, Podgórzyce, Pólko, Przylot. Prowadzona była gospodarka rybacka stawowa i na rzece. W roku 1780 był w Konarach staw o pow. 0,7 ha. Ryby sprzedawał dwór głównie w Warszawie, a także na bliższych jarmarkach. Na terenie klucza było kilka małych jezior i wód o łącznej powierzchni 10 toni niewodowych – to jest ok. 125 ha.

W kluczu były 132 gospodarstwa i 10 rodzin komorników (bez ziemi). Hodowano 22 konie, 149 wołów, 208 krów. Było też 17 pasiek z 73 ulami. Powierzchnia wsi klucza konarskiego wynosiła 594 ha, a folwarku w Konarach 250 ha. Lasy zajmowały powierzchnię 700 ha. (Konary – 600 ha, Ostrówek – 100 ha) – drewno spławiano Wisłą do Warszawy. Wieś Konary miała w tym czasie 37 gospodarstw.

1795-1918

W 1795 r. nastąpił III rozbiór Polski – Konary znalazły się w zaborze pruskim – dobra duchowieństwa katolickiego i królewszczyzny zostały zajęte na własność skarbu. Upaństwowiono też m.in. klucz konarski.

W wyniku ustaleń kongresu wiedeńskiego w 1815 r. Konary znalazły się w Królestwie Polskim. Po jego utworzeniu ponownie utworzono dobra rządowe – obejmujące m.in. dobra poduchowne.

W 1827 r. w Konarach było 57 domów i 393 mieszkańców (obecnie mieszka ok. 390 osób w 138 domach). Car Mikołaj I przekazał w 1828 r. część dóbr Skarbowi Królestwa Polskiego. Zarząd Majątku Państwowego, czyli ekonomia rządowa obejmowała: m.in. Dobra Konary na które składały się wsie – Konary, Podgórzyce, Przylot, Ostrówek, Pólko, Dębnowola i Klonowa Wola o łącznej powierzchni 2985 mórg i 161 domów oraz dwa folwarki – Konary i Ksawerów (Dębnowola) o łącznej powierzchni 1907 mórg.

Po powstaniu styczniowym ogłoszono w 1864 r. ukazy carskie uwłaszczające chłopów. Chłopi zostają właścicielami użytkowanej ziemi. W 1867 r. funkcjonowała już gmina Konary – ze względu na obszar – gmina zbiorowa z wójtem. W skład gminy wchodziły wsie: Konary, Dębnowola, Klonowa Wola, Magierowa Wola, Piaseczno, Stara Warka, Pilica, Ostrołęka, Kalina, Przylot, Ostrówek z Pólkiem, Podgórzyce. 3 szkoły początkowe – w Konarach, Starej Warce, Piasecznie; 7 wiatraków, 1 gorzelnia w Dębnowoli, 3 kościoły: 2 katolickie – Konary, Ostrołęka, 1 ewangelicki w Pilicy. Obszar gminy to – 10 466 mórg x 5598,7 m² = 5859,60 ha, mieszkańcy – 3287 osób.

Budynek gminy w Konarach pełnił też rolę poczty bo do niej przychodziła korespondencja dla mieszkańców, zlokalizowany był w Konarach na „górnej drodze” Murowany piętrowy budynek, na dole sklep na piętrze biuro gminy Konary. (w 1929 r. gmina jest jeszcze w Konarach, w 1937 już siedziba gminy Konary jest w Klonowej Woli).

W 1867 r. w Konarach była szkoła początkowa a wieś Konary składała się z 51 osad włościańskich posiadających 1012 mórg oraz folwarku o pow. 1152 mórg.

1918-1945

Sejm uchwalił w 1920 r. ustawę o reformie rolnej. Konarski majątek ziemski został rozparcelowany – po I wojnie światowej stał jeszcze murowany piętrowy pałac, który spłonął ok. 1937 r. Pozostało jedynie kilka budynków gospodarczych, które przetrwały II wojnę.

W 1922 r. powołano do życia Ochotniczą Straż Pożarną w Konarach.

W 1929 r. w Konarach mieszkało 407 osób. Szkoła mieściła się w budynku sprzed I wojny światowej, miała dwie sale lekcyjne oraz dobudowaną w okresie międzywojennym trzecią.

W 1940 r. w Gminie Konary została utworzona przez nauczycieli jedna z najlepiej zorganizowanych placówek ZWZ Ośrodka IV Warka. W lutym 1942 przemianowana na Armię Krajową. Placówka Konary w 1941 r. liczyła ok. 50 osób – młodych rolników.

W 1944 r. powstał przyczółek warecko-magnuszewski, od ujścia Pilicy (Konary) do ujścia Radomki. Mieszkańców Konar wysiedlono przed żniwami (w szkole od wiosny niemieckie wojsko). W czasie działań wojennych wieś została całkowicie zniszczona. Przyczółek warecko-magnuszewski zaczynał się od skrzyżowania koło kościoła. Ofensywa zimowa rozpoczęła się 14 stycznia 1945.

W 1945 r. w Konarach było młodzieżowe KMW „Wici”, orkiestra dęta zorganizowana przy OSP Konary przez organistę i czterogłosowy chór kościelny (mieszany).

Po 1945

Do 1950 r. na obecnym terenie gminy Warka sadownictwo istniało praktycznie tylko w okolicy Konar. Pierwsze Powiatowe Święto Kwitnącej Jabłoni zorganizowano w 1959 r. na łąkach potyckich należących po reformie do mieszkańców Konar. W ramach reformy rolnej otrzymali je za opłatą 10% wartości działki.

W 1957 r. przystąpiono do elektryfikacji Konar. W pierwszej połowie lat 60. zainstalowano telefony na korbkę. Centrala łączyła rozmowy w godz. 8-16, a później działały tylko 4 telefony podłączane do centrali w Warce. Na początku lat 70. wymieniono centralę na automatyczną.

Z funduszu Rozwoju Rolnictwa wsi Konary, Podgórzyce, Ostrówek w 1965 r. mieszkańcy tych wsi założyli Kółko Rolnicze w Konarach. Prawdopodobnie do 1965 r. funkcjonował w Konarach ośrodek zdrowia przeniesiony później do Dębnowoli. W sierpniu 1969 została oddana do użytku nowa remiza OSP (w miejsce starego baraku). W 1971 r. oddano do użytku nowo wybudowaną szkołę (po wieloletnich staraniach od 1955 r.).

Do 1954 roku istniała gmina Konary. W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Konary, po jej zniesieniu w gromadzie Klonowa Wola.