Józef Manczarski

Józef Manczarski (ur. 15 marca 1845 w Warce, zm. 19 marca 1926 tamże) – uczestnik powstania styczniowego 1863 r.

Życiorys

Urodził się 15 marca 1845 w Warce, jako syn rzeźnika, Wawrzyńca i Franciszki z Zembrzyckich. Jako osiemnastoletni chłopiec wziął udział w walkach oddziału Władysława Kononowicza w insurekcji 1863 r. Po jego rozbiciu, umknął ścigającym go żołnierzom carskim i ukrył się w Warce. Wkrótce schwytano go, pobito na rynku i uwięziono w Warce, potem w Grójcu, a wreszcie wraz z ojcem w Cytadeli warszawskiej. Władze carskie podejrzały Manczarskiego, że był żandarmem polowym i podczas przetrzymywania w więzieniach, za pomocą bicia, katowania, głodzenia, karmienia słonymi śledziami, ograniczania podawania wody, usiłowano wymóc wydanie współtowarzyszy walki. W trakcie śledztwa nie załamał się, nie wydał nikogo, powtarzał „nic nie wiem, nic nie wiem". W czasie konfrontacji z niejakim Wróblewskim, dzierżawcą czterech włók ziemi we wsi Niemojewice pod Warką, zaprzeczył jego informacjom i plunął mu w twarz.

Władze nie mogąc wymóc przyznania się do udziału w powstaniu, wypuściły go z Cytadeli. Dzięki jego bohaterstwu wielu mieszkańców Warki ocaliło swe życie lub uniknęło wywiezienia na Sybir.

Społeczność Warki (w 1863 - 2998 osób) wysoko ceniła jego postawę. Do końca życia cieszył się jej ogromnym szacunkiem. Polska niepodległa, opiekując się powstańcami 1863 r., przyznała mu rentę i mundur powstańczy.

Zmarł w Warce 19 marca 1926 r., pochowany został na miejscowym cmentarzu. Jego pogrzeb stał się manifestacją patriotyczną mieszkańców Warki. Pozostawił 3 synów: Michała, Kacpra i [?].

W 1963 roku lokalna społeczność na jego grobie wystawiła pomnik. W stulecie powstania 1863 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Warce nadało imię jednej z ulic w dzielnicy Ostrówek.

Spośród 6 wnucząt, dwaj zajęli wysokie stanowiska w kraju: Stanisław (1901–1963), syn Kacpra, był rektorem Akademii Medycznej w Gdańsku, Stefan (1899–1979), profesorem Politechniki Warszawskiej, dyrektorem Zakładu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, sekretarzem naukowym Komitetu Międzynarodowej Współpracy Geofizycznej, autorem wielu prac z zakresu geofizyki, radioastrologii i heliofizyki.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Manczarski Józef, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1997, s. 53-54 – na podstawie źródeł:
• Relacja praprawnuka, Marka Manczarskiego, spisana przez Aleksandrę Ruszkowską;
• Marceli Ciemniewski, Dzieje miasta Warki, Gostynin (1924), s. 135-138;
• Aleksander Gajewski, W hołdzie bohaterom powstania styczniowego 1863 r., [w:] Powstanie styczniowe na Zachodnim Mazowszu. Praca zbiorowa pod red. Anny Słoniowej, Warszawa 1987, s. 79-81.