Aleksander Jan Janasz

Aleksander Jan Janasz (ur. 13 września 1851 w majątku Płochcin (powiat błoński), zm. 4 lipca 1930 w Dańkowie) – pionier hodowli roślin i nasiennictwa w Polsce.

Życiorys

Urodził się 13 września 1851 w majątku Płochcin, w ówczesnym powiecie błońskim, jako syn Adolfa (1819–1916) i Anny Zofii z Rozenfeldów, córki misjonarza Fryderyka Jana R. (Ariela), który w 1828 roku zmienił wyznanie. Ojciec Aleksandra Jana, Adolf, w 1846 przyjął wyznanie ewangelicko-augsburskie.

Aleksander Janasz szkołę średnią ukończył w Berlinie, studia wyższe na Politechnice w Charlottenburgu (1875). Po odbyciu praktyki rolniczej u ojca, w 1878 od Antoniny Suskiej kupił majątek Dańków, w powiecie grójeckim (dziś gmina Błędów) i trzy lata później założył hodowlę zbóż ozimych, a w 1886 - rozpoczął uszlachetnianie buraków cukrowych. W dziedzinach tych, dzięki eksperymentom, uzyskał rewelacyjne wyniki, które spowodowały, że uznany został za jednego z najwybitniejszych pionierów hodowli roślin i nasiennictwa w Polsce. Stosując dobór masowy i indywidualny roślin matecznych „i chów czystych rodów od wybranych najlepszych osobników” wyhodował nowe odmiany pszenicy: dańkowską selekcyjną (z puławki), dańkowską sztywną (z krzyżowania puławki ze squarehead), które znajdowały zbyt nie tylko na rynku krajowym, ale i zagranicznym. W latach 1913–1916 wyhodował odporne na wyleganie dwie odmiany pszenicy: dańkowska idealna i dańkowska graniatka zachodnia. Nowe odmiany buraków cukrowych posiadały najwyższą w świecie zawartość cukru. Janasz jako pierwszy w kraju stosował obliczenia matematyczne do ustalenia wyników doświadczalnych. Opublikowana przez niego książka Zasada równoległości przy ocenie wyników doświadczeń zbiorowych (Warszawa 1895) jest bodaj pierwszym polskim opracowaniem teoretycznym dotyczącym doświadczalnictwa rolniczego. W 1901 w Warszawie ogłosił pracę Wyniki doświadczeń przeprowadzonych w Dańkowie z różnemi odmianami ziemniaków w latach 1900, 1899 i 1898.

Nasiona buraków eksportowała firma „Dom Handlowy Aleksander Janasz i Synowie”, której był założycielem.

Od momentu powstania Konkursów Warszawskich aż do swej śmierci brał czynny udział w pracach Delegacji Nasiennej, której regulamin opracowany został z jego inicjatywy.

Janasz był założycielem i prezesem Związku Polskich Hodowców i Wytwórców Nasion (1919–1930), członkiem zarządu Sekcji Nasiennej Centralnego Towarzystwa Rolniczego (od 1909), w latach 1919–1930 założycielem i prezesem Związku Zawodowego Polskich Hodowców i Wytwórców Nasion, honorowym prezesem Grójeckiego Towarzystwa Rolniczego i prezesem Kółka Rolniczego w Błędowie. Za zasługi dla kraju został odznaczony orderem Polonia Restituta.

Ożenił się z Heleną z Olszowskich, z którą miał 3 synów:

• Stanisława Samuela (1882–1960),
• Gustawa Adolfa (1885–1957),
• Aleksandra Józefa (1892–1939),

oraz 4 córki: Helenę Marię Dorotę (ur. 9 września 1883), Annę Jadwigę, Aleksandrę Zofię i Marię (żona inż. Władysława Wolskiego).

Aleksander Janasz zmarł 4 lipca 1930 w Dańkowie. Wszyscy Janaszowie pochowani są na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie, w alei D, nr 19.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Janasz Aleksander Jan, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 21-22 – na podstawie źródeł:
• Księga Jubileuszowa Rolnika i Hodowcy, Warszawa 1908, s. 163-165;
• Kazimierz Miczyński, Hodowla roślin w Polsce porozbiorowej, Kraków 1918, t. 2, s. 474-475;
• Kazimierz Miczyński, Szczegółowa uprawa roślin, Lwów 1930, s. 44;
• „Kurier Warszawski” 1920, nr 299;
• Stefan Surzycki, Rozwój wiedzy rolniczej w Polsce, Kraków 1928, s. 215;
• Edward Kostecki, Edmund Zalęski, O śp. Aleksandrze Janaszu jako hodowcy, „Gazeta Rolnicza” R. 70: 1930, nr 33-34, s. 1267-1270 i nadbitka, Warszawa 1930;
• Kazimierz Reychman, Szkice genealogiczne. Seria I, Warszawa 1936, s. 99-102;
• E. Kostecki, Sylwetki i fakty, „Gazeta Cukrowa” 1936, nr 29/31, s. 35-58, 2 fot. i nadbitka;
• E. Kostecki, Typy uczonych w rolnictwie, [w:] Księga Pamiątkowa na 75 lecie „Gazety Rolniczej” 1861-1935, t. 1, Warszawa 1938, s. 277-279;
• Maria Stolzman, Janasz Aleksander, Polski Słownik Biograficzny, t. 10: 1962-1964, s. 493;
• Tadeusz Wolski, Hodowla zbóż ozimych i buraków cukrowych. Aleksander Janasz, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej” 1969, Seria B, z. 17, s. 57-66;
• Tadeusz Wolski, Aleksander Janasz (1851-1930), „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej” 1969, Seria B, z. 17, s. 100-101;
• Antoni Żabko-Potopowicz, Pionierzy postępu w rolnictwie polskim, Warszawa 1977, s. 150-151;
• Eugeniusz Szulc, Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie. Zmarli i ich rodziny, Warszawa 1989, s. 233-234;
• Mateusz Mieses, Z rodu żydowskiego. Zasłużone rodziny polskie krwi niegdyś żydowskiej, Warszawa 1991, s. 111.