Stanisław Janasz

Stanisław Samuel Janasz (ur. 12 kwietnia 1882 w Dańkowie, zm. 27 stycznia 1960) – jeden z polskich pionierów hodowli roślin i nasiennictwa, twórca cennych odmian buraków cukrowych.

Życiorys

Urodził się 12 kwietnia 1882 r. w majątku Dańków, w Grójeckiem (dziś gmina Błędów), jako najstarszy syn Aleksandra (1851–1930) i Heleny z Olszowskich. Po ukończeniu gimnazjum filologicznego w Warszawie studiował rolnictwo w Lipsku, a następnie we Wrocławiu, gdzie na podstawie rozprawy Beschreibung einiger zucker rübenrassen, „Mitteilugen des Landwirtschaftlichen Uniwersitäts Breslau”, 1904, t. II, (Opis niektórych ras buraka cukrowego), uzyskał tytuł doktora (1904). Po odbyciu praktyki zawodowej parokrotnie wyjeżdżał do Niemiec i Francji, aby zapoznać się z pracami w stacjach uprawy buraka cukrowego, ze sposobem urządzania magazynów i ich wyposażeniem, z obrotem nasionami buraka cukrowego.

Po powrocie do kraju razem z ojcem, znanym hodowcą oraz z młodszym bratem, Gustawem (1885–1957), przystąpił do modernizowania stacji hodowlanej w Dańkowie, do reorganizacji, poszerzania zakresu prac hodowlanych i handlowych w firmie Aleksander Janasz i S-ka – Dańków. Hodowla Buraków Cukrowych i Zbóż Ozimych.

Na przestrzeni 40 lat cukrowość odmiany AJ 1 i AJ 2 wzrosła o ponad 3,5%. W międzywojniu wyhodowano dwie nowe plenne odmiany buraków cukrowych (AJ 3 i AJ 4). Ponadto Janasz był współautorem dwóch odmian żyta: dańkowskie selekcyjne i dańkowskie granat.

W 1945 majątek Janasza (413,83 ha) przejęty został przez państwo, które decyzją Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z 21 czerwca 1945, kierowanym przez Stanisława Mikołajczyka, pismem Nr PR (ADM) 40 Departament Produkcji Rolnej wydzierżawiło go dotychczasowemu właścicielowi na okres 12 lat (do 30 czerwca 1958). W roku 1950 gospodarstwo przeszło pod Zarząd Państwowy. Kierował nim krótko w dalszym ciągu Janasz, tym razem jako dyrektor. W tym samym roku (1950) przeszedł na emeryturę.

Janasz przepracował w hodowli buraka z górą pół wieku (56 lat). Wyniki swych badań publikował w prasie fachowej. Równolegle do prac hodowlano-administracyjnych w latach 1930–1939 sprawował wiele funkcji, m.in.: prezesa firmy „Aleksander Janasz i S-ka”, Zarządu Zjednoczenia Ziemiańskiego, Sekcji Centralnej do Spraw Nasiennictwa w Związku Polskich Organizacji Rolniczych, członka zarządu Hodowców Roślin i Delegacji Nasiennej, w latach 1945-1950 prezesa Związku Hodowców i Wytwórców Nasion, członka Państwowej Komisji Oceny Odmian (w zespole roślin korzeniowych, będącym kontynuacją przedwojennej Delegacji Nasiennej).

Za wybitne osiągnięcia zawodowe odznaczony został Medalem X-lecia PRL, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954) oraz otrzymał Nagrodę Państwową.

18 sierpnia 1924 ożenił się z Marią Diekel.

Zmarł 27 stycznia 1960, pochowany został na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (w alei D nr 19).

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Janasz Stanisław Samuel, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 23-24 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy – Oddział Góra Kalwaria: Urząd Powiatowy w Grójcu. Wydział Geodezji;
• Operaty majątków ziemskich przejętych na rzecz reformy rolnej. Operat majątku Dańków;
• Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania (Warszawa 1938, s. 116);
• Eugeniusz Szulc, Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie. Zmarli i ich rodziny, Warszawa 1989, s. 234;
• Zmarł dr Stanisław Janasz – twórca rekordzistów buraka cukrowego, „Życie Warszawy” 1960, nr 26: 30 stycznia, s. 5;
• Dr Stanisław Janasz 12 IV 1882 – 27 I 1960 [Nekrolog], „Gazeta Cukrownicza” 1960, nr 5, s. 146, il.;
• Tadeusz Wolski, Stanisław Janasz (1882–1960), „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej” 1969, Seria B, s. 102-103.