Agudas Isroel

Agudas Isroel (jid.; z hebr. Agudat Israel – Związek Izraela). Oddział w Grójcu – światowa, antysyjonistyczna, ortodoksyjna partia polityczna powstała podczas konferencji, która odbyła się w dniach 27-29 maja 1912 w Katowicach, z inicjatywy grupy rabinów i cadyków. Na ziemiach polskich będących pod zaborami zaczęła działać od 1916 r. pod nazwą Agudat Ha-ortodoksim (hebr. Związek Prawowiernych), w 1918 przyjęła nazwę Szlojmej Israel (Pokój wiernym Izraelitom) w 1919 – Agudas Isroel. Podobnie jak w kraju, w Grójeckiem partia występowała pod ostatnią nazwą. Uznawała ona Żydów za wspólnotę religijną, a nie narodową, popierała każdy rząd polski.

Historia

Ślad istnienia partii w Grójeckiem zachował się w aktach miasta dotyczących wyborów do Rady Miejskiej Grójca i w pismach w sprawie pomocy finansowej dla szkoły. Wynika z nich, że powstała tuż przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę. W wyborach do Magistratu przeprowadzonych 31 sierpnia 1919 r. kandydowali kupcy: Henoch Kaminer i Noech Bitter z ul. Skargi 7, przewodniczący Zarządu Gminy Żydowskiej, podczas okupacji przewodniczący Judenratu (Rady Żydowskiej). W następnych wyborach do Rady Miejskiej (26 czerwca 1927 i w kolejnych, 27 maja 1934) nie wszedł żaden członek Agudas. 29 czerwca 1939 radnym został kupiec, Symcha Binem Lewkowicz (ur. 1895) z ul. Piłsudskiego 1.

W Grójcu partia miała wpływ na Żydowską Szkołę Religijną „Bejs Jakow” (Dom Jakuba) przy ul. Mszczonowskiej 6. W pismach kierowanych do Magistratu (11 lutego, 30 kwietnia 1928) w sprawie wsparcia finansowego widnieją podpisy partyjnych i bezpartyjnych ortodoksów: rymarza Chila-Wulfa Margulesa (ur. 1875) z Warszawskiej 22 (dziś Armii Krajowej), rabina Eliasza Lipszica z Radomskiej 9 (dziś Niepodległości), Mendla Wolfa, w roku 1934 właściciela sklepu sprzedaży żelaza przy ul. Warszawskiej 1, Chaima Brauna, Chila-Motela Fryda z Mogielnickiej 7. W 1922 roku w skład Okręgowego Komitetu Wyborczego Żydowskiego Bezpartyjnego do wyborów do sejmu i senatu z ortodoksów weszli: Pinkus Herszenfus (ur. 1894) ze Skargi 3, Chaim Braun i H. Wajrnach, Eliasz Lipszyc oraz Mendel Wolf w 1934 r. Dalsze dzieje partii w Grójeckiem na razie nie są znane.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Agudas Isroel. Oddział w Grójcu, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 1 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku Mazowieckim: Akta miasta Grójca, sygn. 249, k. 55-58; 485, k. 60;
• Tom. [J. Tomaszewski], Agudas Isroel, [w:] Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon. Red. J. Tomaszewski, A. Żbikowski, Warszawa 2001, s. 3-11;
• Remigiusz Matyjas, Powiat grójecki w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, Kielce – Grójec 2004, s. 115.