Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej

Z Jabcok

Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej – jawna, niezalegalizowana grupa osób wybrana 9 września 1978 spośród rolników z 15 wsi nielegalnie zgromadzonych w dolnej części kościoła parafialnego p.w. Jana Chrzciciela w Zbroszy Dużej (gmina Jasieniec).

Historia

Na utworzenie Komitetu złożyło się wiele przyczyn. Długoletnia walka o zbudowanie kościoła w Zbroszy Dużej, ponoszone w związku z tym szykany i zbiorowy wysiłek przy wznoszeniu świątyni wytworzyły mocne więzi w lokalnej społeczności. Zasadniczą rolę w kształtowaniu czynnej postawy wsi odegrał odważny duszpasterz, proboszcz ks. Czesław Sadłowski. Krytyczny stosunek do władzy kształtowały też pogarszające się na wsi warunki społeczno-ekonomiczne. Wiosną 1977 mieszkańcy wsi skierowali zbiorowy list z 349 podpisami, w którym domagali się uwolnienia aresztowanych (po czerwcu 1976 i maju 1977) działaczy Komitetu Obrony Robotników (KOR). Pamiętający o tym KOR za pośrednictwem swego współpracownika, następnie członka (od października 1978) Wiesława Piotra Kęcika, nawiązał kontakt z mieszkańcami Zbroszy, a następnie podjął ścisłą współpracę z nimi. Inicjatywa powołania drugiego w kraju (po lubelskim) Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej wyszła od działaczy KOR.

W skład Komitetu wybranego 9 września 1978 weszło 22 przedstawicieli z 14 wsi:

Deklaracja założycielska zatytułowana Rezolucja poprzedzona została cytatem z Piotra Skargi: „Nad złe i niesprawiedliwe prawa nic zaraźliwszego być każdemu królestwu nie może; i dla pomsty Bożej, która takim królestwom nie przepuści, i dla szkody ludzkiej, która za tem postępuje”. W dokumencie wyrażono następujące oceny: przy budowie kościoła w Zbroszy wierni doznali wielu krzywd, które nie zostały naprawione; ustawa o emeryturach rolniczych jest niesprawiedliwa i musi być zmieniona; decyzje dotyczące wsi nie mogą być podejmowane bez udziału chłopów; zaopatrzenie w żywność i środki produkcji jest bardzo złe; położenie społeczne rolników z roku na rok pogarsza się. Zobowiązano się do niepłacenia składek emerytalnych i przeciwstawienia się próbom administracyjnego ich ściągania oraz do występowania z wnioskami o lepsze zaopatrzenie wsi.

Równocześnie zobowiązano Komitet do nawiązania kontaktu z wcześniej powołanym (30 lipca 1978) Tymczasowym Komitetem Samoobrony Chłopskiej Ziemi Lubelskiej, do współdziałania z nim oraz do występowania w obronie każdego pokrzywdzonego człowieka na terenie działania Komitetu. Akt Założycielski podpisało 188 osób. Przesłany on został do Prymasa Polski, Sejmu PRL, Rady Państwa, Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Tymczasowego Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Lubelskiej, Seniorów Ruchu Ludowego. Dokument został zdeponowany także u ks. Czesława Sadłowskiego, duchowego przywódcy Komitetu.

Kilka miesięcy później niektóre osoby pod wpływem straszenia, rewizji, perswazji władz, potrzeby korzystania z „przydziałów” materiałów budowlanych, stroniły od działalności Komitetu i w ten sposób nieformalnie zrezygnowały z uczestnictwa w nim. W związku z tym dokooptowano do niego kilka innych osób: Bronisława Września (Olszamy), Józefa Tkaczyka (Daltrozów), Helenę Parańczak (Daltrozów), Marię Machcińską (Karolin), Annę Skrzeczyńską (Daltrozów).

Początkowo zebrania odbywały się co tydzień, potem co dwa tygodnie, wreszcie co miesiąc. Komitet starał się nieformalnie przejąć funkcję samorządu wiejskiego. Wywalczył m.in. zaprzestanie potrącania składek emerytalnych z pieniędzy należnych rolnikom za mleko, postulował otwarcie sklepów w Zbroszy Dużej i Kozich Głowach, wyposażenie Straży Ogniowej w nowoczesny sprzęt gaśniczy, upominał się o budowę dróg (m.in. Zbrosza - Daltrozów), punktów skupu produktów rolnych, protestował przeciw ograniczeniu skupu owoców, łapownictwu przy ich odbiorze, apelował do zakładów pracy i osób prywatnych, aby przyjeżdżali do producentów i kupowali owoce po cenach skupu.

20 maja 1979 na wezwanie Komitetu rolnicy ze Zbroszy i okolic zorganizowali spektakularną demonstrację: na szosach krakowskiej i katowickiej zrzucili tony jabłek, przeważnie zgniłych, i w ten sposób na kilka godzin zablokowali drogi. Ponadto Komitet starał się dla potrzebujących np. o wózki inwalidzkie, odzież, skierowania do domów opieki społecznej, protestował przeciw aresztowaniom za przekonania polityczne. Władze lokalne dążące do wyciszenia aktywności Komitetu na ogół spełniały postulaty wsi. Tak działo się do wiosny 1979, później działalność jego powoli słabła; ponownie ożywiła się w czasie strajków na Wybrzeżu (sierpień 1981), kiedy to 18 sierpnia urządzono jednodniowy solidarnościowy strajk polegający na wstrzymaniu dostaw mleka i płodów rolnych do punktów skupu. Ponadto strajkującym robotnikom w Gdańsku dostarczono żywność oraz zebrane pieniądze, a mieszkający w Zbroszy ks. Stanisław Małkowski dotarł do stoczniowców.

Staraniem Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej i dzięki pomocy Komitetu Obrony Robotników przy kościele w Zbroszy Dużej otwarto Uniwersytet Ludowy, bibliotekę pozacenzuralnych wydawnictw, wydawano miesięcznik „Niezależny Ruch Chłopski” (od września 1978 do stycznia 1979), w marcu powielono pierwszy numer gazetki „Placówka” (?).

Do Zbroszy Dużej dojeżdżali działacze opozycji, prelegenci i korespondenci zagraniczni, przedstawiciele prasy niezależnej, którzy korzystając z informacji rolników opisywali nadużycia lokalnej władzy. Przez cały okres działalności Komitetu „władze porządkowe” organizowały obławy na przyjeżdżających do wsi, usuwały drogowskazy i tablice informacyjne. W ten sposób chciano izolować ognisko protestu społecznego od świata zewnętrznego.

We wrześniu i październiku 1978 wieś patrolowana była nawet przez helikopter oraz otoczona została posterunkami Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa, które usunięto, gdy Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej zagroził strajkami rolnymi. Ponownie wieś została oblężona w momencie uruchomienia Uniwersytetu Ludowego. Wówczas to wszystkie drogi i dróżki dojazdowe do Zbroszy patrolowane były przez „służby porządkowe”, aby uniemożliwić wykłady. W okresie działalności Uniwersytetu zatrzymano kilkanaście osób.

W nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1980 podstępem (wezwanie do chorego) wdarło się na plebanię kilkunastu napastników, którzy przeprowadzili rewizję w pomieszczeniach kościelnych, poturbowali ks. Sadłowskiego, zabrali powielacz, 5 ryz papieru i niezależne wydawnictwa. Rano księdza zawieziono do Radomia i po przesłuchaniu, podczas którego grożono mu i proponowano współpracę, i po sfotografowaniu - zwolniono go. W związku z tym wydarzeniem Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej wydał komunikat i wysłał do wojewody radomskiego delegację z żądaniem przeproszenia księdza i zwrotu powielacza oraz papieru. Równocześnie wezwano do bojkotu wyborów oraz postanowiono 11 lutego zorganizować strajk w dostawie mleka. Zadecydowano też, by założyć w kościele nowe zamki i instalację alarmową, która wezwałaby mieszkańców do jego obrony. Wydarzenia te opisał KOR w swoim „Biuletynie” z 3 lutego 1980. W drugiej połowie 1980 działalność Komitetu zaniknęła, przejął ją Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Solidarność Rolników Indywidualnych.

Bibliografia

  • Ewa Szeląg-Kułakowska, Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 53-57 – na podstawie źródeł:
  • „Niezależny Ruch Chłopski” [1978, nr 1], s. 4-5;
  • W. Grochola, Cud w Zbroszy Dużej, [b.m., 1982], s. 19, wyd. pozacenzuralne;
  • J.J. Lipski, Komitet Obrony Robotników KOR, t. 1-2, Warszawa 1983, t. 2, s. 221, 224-226, 228, 276, 346, wydanie pozacenzuralne;
  • D. Cecuda, Leksykon opozycji politycznej 1976-1989, Warszawa 1989, s. 39;
  • M. Fik, Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944-1981, Londyn 1989, s. 425, poz. 49; 441, poz. 125; 446, poz. 148;
  • A.W. Kaczorowski, Droga do Związku (2). Zbrosza Duża, „Tygodnik Solidarność” 1989, nr 4, s. 5;
  • A.W. Kaczorowski, Droga do Związku (5). Niezależna prasa chłopska, „Tygodnik Solidarność” 1989, nr 8, s. 4;
  • T. Żochowski, Związki zawodowe rolników indywidualnych. Fakty, dokumenty, komentarze, Warszawa 1989, s. 302-303.
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Komitet_Samoobrony_Chłopskiej_Ziemi_Grójeckiej&oldid=1361”