Franciszek Cichecki

Franciszek Cichecki (ur. 1883, zm. 3 czerwca 1943) – nauczyciel języka polskiego i historii, z Grójcem związany czasowym zamieszkaniem, pracą oraz pełnieniem tu funkcji dyrektora Koedukacyjnego Gimnazjum Sejmikowego.

Życiorys

Dzieje jego życia nie są w pełni znane, nie udało się, jak dotąd, ustalić dokładnej daty i miejsca urodzin, imion i zawodu rodziców; przebiegu nauki i studiów, początkowych miejsc pracy. Wiemy tylko, że w 1920 r. był dyrektorem Państwowego Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Mińsku Litewskim. Prawdopodobnie w związku z działaniami wojennymi, podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku, opuścił tę placówkę i razem z trzema innymi nauczycielami mińskiego gimnazjum przybył do Grójca i tu objął funkcję nauczyciela języka polskiego i historii oraz dyrektora rozwojowego gimnazjum powstałego w roku szkolnym 1919/1920 z przekształcenia Męskiej 4-klasowej Szkoły Powiatowej. W następnym roku szkolnym, już za dyrektury Franciszka Cicheckiego wprowadzono koedukację wchłaniając Żeńską 4-klasową Szkołę Powiatową w Grójcu prowadzoną przez grójeckie Koło Polskiej Macierzy Szkolnej; szkoła wówczas przyjęła nazwę Gimnazjum Koedukacyjne Wydziału Powiatowego Sejmiku w Grójcu. Razem z Cicheckim z Mińska Litewskiego do Grójca przybyli: Witold Westfal (ur. 1890), nauczyciel przedmiotów matematyczno-przyrodniczych; inż. Franciszek Lehr (ur. 1874), nauczyciel muzyki, śpiewu i języka niemieckiego oraz polonista i historyk, Janina Witwińska (ur. 1890). Wszyscy oni mieli wyższe wykształcenie i wieloletnią praktykę pedagogiczną (od 9 do 21 lat).

Kierowanie gimnazjum w Grójcu nie było łatwe, m.in. z powodu braku funduszów, wykwalifikowanego personelu i kłopotów z trudną młodzieżą, wzrosłą w czasie I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej, braku dostatecznej ilości sprzętu, pomocy naukowych, książek w bibliotece szkolnej (640 tomów). Jako dyrektor wiele wysiłku włożył, aby podnieść poziom procesu dydaktyczno-wychowawczego, co osiągnął przez uaktywnienie pracy samorządu szkolnego, Związku Harcerstwa Polskiego, zorganizowanie teatrzyku szkolnego, orkiestry, Kółka Literacko-Artystycznego „Eos”, wydawanie gazetki szkolnej „Jutrzenka”.

Wkrótce po przyjeździe do Grójca pracę pedagogiczną łączył ze społeczną i polityczną, m.in. już w roku 1920 jako gorliwy endek, prezes Zarządu Powiatowego Związku Ludowo-Demokratycznego, będącego kontynuacją Stronnictwa Narodowej Demokracji, bezskutecznie kandydował do Sejmu z listy Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej. W roku szkolnym 1924/1925 przez kilka tygodni był członkiem zarządu grójeckiego koła Polskiej Macierzy Szkolnej, jednak na skutek różnicy poglądów ze skarbnikiem, Leonardem Rzepeckim (1881–1930), współzałożycielem i pierwszym Powiatowym Komendantem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, zrezygnował z funkcji wraz ze swym adwersarzem. W roku 1926 Franciszek Cichecki zasłynął zwolnieniem z pracy, z powodów politycznych, historyka dr Franciszka Mężyka, członka Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”, co spotkało się z ostrym protestem Tomasza Nocznickiego, na łamach tygodnika „Chłopski Sztandar”. Po wojskowym zamachu stanu, przeprowadzonym 12-14 maja 1926 r. (379 zabitych, 920 rannych), między dyrektorem, Radą Pedagogiczną a Sejmikiem Powiatowym zaczął narastać zatarg z powodu dążenia do podporządkowania nauczania i wychowania potrzebom nowego reżimu państwowego. Doszło do tego, że Rada Pedagogiczna, złożona głównie z narodowców, zagroziła zbiorową rezygnacją z pracy. Ostatecznie w wyniku dochodzenia i kontroli finansowej, dyrektora i kilku nauczycieli zwolniono z pracy z końcem roku szkolnego 1928/1929. Franciszek Cichecki znalazł się w Mławie, a następnie we Włodawie, gdzie od 28 sierpnia 1936 r. objął stanowisko dyrektora. Dzięki jego zabiegom oraz lokalnemu Towarzystwu Szkoły Średniej wzniesiono duży gmach szkolny dla gimnazjum, a następnie Liceum Ogólnokształcącego. Jak zwykle pracę pedagogiczną łączył ze społeczną, która koncentrowała się m.in. w zorganizowanym przez niego Klubie Urzędniczym. Skupił on w nim miejscową inteligencję, dla której organizował wykłady, dyskusje z zakresu historii i literatury. Po zajęciu miasta przez Niemców, szkoły zostały zamknięte, Cichecki został bez pracy. Aby utrzymać rodzinę zatrudnił się w Spółdzielni „Społem”, a następnie włączył się do organizowania tajnego nauczania. Zmarł nagle 3 czerwca 1943 r., pochowany został na miejscowym cmentarzu we Włodawie.

Dla utrwalenia jego pamięci, decyzją pierwszego po roku 1945 zjazdu absolwentów Liceum Ogólnokształcącego w Grójcu (1975), klasopracownię języka polskiego w tej szkole nazwano jego imieniem oraz ufundowano i nad drzwiami wejściowymi do klasy umieszczono pamiątkową, marmurową tablicę z napisem: „Sala // im. // Dyrektora i pedagoga // Franciszka Cicheckiego // w latach 1920–1929”.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Cichecki Franciszek, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt jedenasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 12-14 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Związku Nauczycielstwa Polskiego: Leon Nawrocki, „Rozwój oświaty w Grójeckiem w latach 1918-1945 oraz rola nauczycieli w przeobrażeniach społeczno-kulturalnych regionu”, Warszawa 1979, s. 129-131. Maszynopis pracy doktorskiej;
• Julian Mankiewicz, „Franciszek Cichecki (Wspomnienie)” w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminariów nauczycielskich oraz zakładów naukowych i władz szkolnych. Zestawienie pod red. Zygmunta Zagorowskiego, Lwów – Warszawa 1924, s. 158;
• Tomasz Nocznicki, „Daj bude jak buwało!”, „Chłopski Sztandar” R. 5: 1926, nr 27, s. 1-2.