Goszczyn

Goszczyn – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Goszczyn, około 15 km na południe od Grójca.

Siedziba gminy Goszczyn - najmniejszej terytorialnie gminy w powiecie grójeckim - oraz parafii pod wezwaniem św. Michała Archanioła, należącej do dekanatu mogielnickiego, archidiecezji warszawskiej.

Założycielem miejscowości był niejaki Goszcz. Książę Janusz I Starszy nadał jej prawa miejskie, i to dwoma przywilejami: w 1382 i 1425 r. W 1526 r. król Zygmunt Stary obdarował księżnę Annę, siostrę ostatnich książąt mazowieckich, Goszczynem i folwarkiem Bądków. Gdy Anna wyszła za mąż za Stanisława ze Sprowy Odrowąża, Goszczyn wraz z całym Mazowszem przypadł królowej Bonie.

Właśnie ona 14 maja 1539 r. wydała przywilej zezwalający mieszczanom goszczyńskim na wyręb drzewa w lasach stromieckich. Królowa uposażyła kościół filialny pw. Świętego Krzyża, założony 1555 r. przez Wojciecha Boguckiego, dzierżawcę bądkowskiego i stromieckiego, oraz ks. Benedyktyna Dzierżanowskiego. Do Goszczyna podróżowała traktem z Czerska przez Grójec na Nowe Miasto (obecnie droga powiatowa Kępina–Goszczyn–Przybyszew).

W drugiej połowie XVI w. Goszczyn (421 domów i ponad 2 tys. mieszkańców) stanowił ważny ośrodek rzemiosła na południowym Mazowszu, większy od Grójca. Warzono tu piwo, ale przede wszystkim specjalizowano się w sitarstwie. Prawie każdy goszczynianin posiadał nieprostą umiejętność wyplatania sit z włosia końskiego lub z łyka kory lipowej. Poszukiwane przez młynarzy sita goszczynianie wywozili aż na Węgry i tereny dzisiejszej Serbii, północnej Bułgarii i wschodniej Rumunii. Wracali do kraju ze złotem i cennymi informacjami o tamtejszych ludach. Wtedy i potem zazdrośni, złośliwi sąsiedzi określali ich mianem łyków.

Sielankę zakłócił wyzysk starostów. Długie lata wspominano, gorsze od niewoli tureckiej, rządy Marcina Falęckiego (ok. 1530–ok.1606) h. Leszczyc, kasztelana rozpierskiego. Wymagał od goszczynian rozmaitych robocizn, zabierał im browary i kotły. Pozamykał mieszczańskie gumna ze zbożem, aby kupowano zboże od niego, rzecz jasna po zawyżonej cenie. Za próbę otwarcia swojej stodoły można było trafić do więzienia albo zostać ustrzelonym z broni palnej. Małżonka starosty, Dorota z Leżeńskich, rzuciła się na mieszczanina, wyrwała mu brodę i tak pobiła, że prawie wyzionął ducha.

Prawdziwym końcem miejskości Goszczyna okazał się jednak potop szwedzki. W 1660 r. doliczono się zaledwie 42 domów zamieszkałych i 91 pustych, tudzież 7 piwowarów. Zatem starosta Kazimierz Wężyk Rudzki, stolnik rawski, nawet gdyby chciał, nie bardzo miałby kogo wyzyskiwać.

W XVIII w. Goszczyn nazywano drewnianą mieściną. W 1869 r. przyszły utrata praw miejskich, a potem wielkie pożary. Przed I wojną światową miejscowość zamieszkiwało już 1300 chrześcijan i 25 rodzin żydowskich. Goszczyn posiadał: urząd gminy, sąd, sklep spożywczy spółkowy, stację zarodową bydła rogatego, maślarnię spółkową, straż ogniową, dom ludowy, trzy szkoły elementarne. Szczycono się nowym budynkiem szkolnym (niedawno rozebrany). Miejscowość dotąd nie odzyskała praw miejskich, choć ma prostokątny rynek, a w ostatnich latach nastąpiły bardzo pozytywne przemiany w infrastrukturze.

Kościół pw. św. Michała Archanioła

Poprzedni kościół stojący na miejscu obecnego, drewniany, spalił się od pioruna 2 lipca 1873 r.

Obecny kościół, murowany, zbudowano w latach 1878–1887 według projektu Wojciecha Wawrzyńca Bobińskiego. Przekształcano go dwukrotnie: w 1913 r. według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, w latach 1922–1930 według projektu Stefana Szyllera.