Pomoc Żydom: Różnice pomiędzy wersjami

# '''Biedrzycki Jan''' z [[Chodnów|Chodnowa]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane.  

# '''Dąmbscy hr. Wacław''' (1888-1972) i '''Stanisława''' z Winiar (dziś [[Warka]]). Na przełomie 1942/1943 r. handlarz obwoźny, warczanin Chaim Behr Klajman z trojgiem dzieci (dwoma synami i córką) uciekł z warszawskiego getta, powrócił do Warki i tu ukrywali się w różnych miejscach (m.in. pod mostkiem na strumieniu stanowiącym umowną granicę między Warką a Winiarami). W styczniu 1943 r. pomocy udzielili im ziemianie, Dąmbscy, za zgodą których ukrywali się w spichrzu zbożowym, stajni, stogu zboża. Mimo ostrzeżeń, iż Niemcy poszukują ukrywających się, nie zachował należytej ostrożności. Trzyosobowy patrol żandarmerii wojskowej zauważył Chaima jak wychodził z dworskiej kuchni i schronił się w stajni. Został wyciągnięty spod żłobu i rozstrzelany na zboczu skarpy, na której stoi pałac Dąmbskich. „''Dalszy pobyt dzieci w Winiarach był niebezpieczny. Tego samego dnia pani Stanisława uszyła im torby z lnianego płótna, zaopatrzyła w żywność i poleciła im iść przed siebie w nadziei spotkania dobrych ludzi i bezpiecznego schronienia''”. Znalazły je u Tomasza i Weroniki Borowieckich we wsi Klamy k. Białobrzegów n. Pilicą. Ponieważ okolica nader często była patrolowana przez Niemców, dzieci musiały ciągle zmieniać kryjówki (w zbożach, ziemniakach). Z trojga rodzeństwa dwoje w niewyjaśnionych okolicznościach zginęło, jedna, Ewa (z męża Liberman) ocalała. Po wojnie trafiła do domu dziecka w Białobrzegach, gdzie odnalazł ją najstarszy, ocalony brat, mieszkający w Londynie, dokąd ją zabrał, skąd emigrowała do Tel-Awiwu.  

# '''Gablerowie'''. W domu rodzinnym Wiesława Gablera z [[Warka|Warki]] od 1941 r. do końca okupacji przechowywano żydowską dziewczynkę (początkowo z matką) na tzw. „lewych papierach”, jako stryjeczną siostrę. Po wojnie wyjechała do Izraela i przez wiele lat utrzymywała listowny kontakt z dobroczyńcami.  

# '''[[Eugeniusz Gardziński|Gardzińscy Eugeniusz]] i Klementyna''', członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], nauczyciele we wsi [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowe]] ([[gmina Mogielnica]]) od lipca 1942 r. ukrywali dwoje dzieci siostry Klementyny – Apolonii, której mąż, Zygmunt Jaffe, był Żydem. Po wojnie wyjechały do USA. Od lipca 1942 r. schronienie znalazła 9-letnia Eugenia Erlich, która pozostawała u opiekunów do osiągnięcia pełnoletniości. Od zimy 1943 przechowywali dwuletnią Danutę Górną, którą w 1945 r. zabrał ojciec. Od września 1944 r. do wyzwolenia u Gardzińskich znaleźli schronienie znajomi szwagra Jaffego – Stanisław i Józefa Zalewscy, którzy po wojnie wyjechali do USA. Gardzińscy zostali wyróżnieni Medalem [[Sprawiedliwy wśród Narodów Świata|Sprawiedliwi wśród Narodów Świata]].  

# '''Franciszek Korzelewski''' ze wsi Marianki zaopatrywał w żywność nieznanych z nazwiska ukrywających się Żydów.

# '''Kowalski Stanisław''' z [[Wilków Pierwszy|Wilkowa]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane.  

# '''Lasota''' z [[Wilczoruda-Parcela|Wilczorudy-Parcela]] ([[gmina Pniewy]]), rolnik, członek Armii Krajowej, ps. „Czarny” ukrywał Żydów. Wiosną 1944 r. na skutek denuncjacji przyjechała policja i aresztowała czterech ukrywających się oraz gospodarza, którego wywieziono do Radogoszczy koło Łodzi i tam zamordowano.

# '''Majewska Franciszka''' z [[Tarczyn|Tarczyna]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane.  

# '''Orlik Michał''' z synem Zygmuntem z [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]]. W kilkanaście dni po wysiedleniu z pasa przyfrontowego (1-14 sierpnia 1944) nielegalnie powrócili do swojego domu w Górze Kalwarii i tu ukrywali się do wyzwolenia spod okupacji niemieckiej. W pobliżu ich mieszkania stał dom kolonisty niemieckiego Estra, którego rodzinę, Niemcy, w związku ze zbliżającym się frontem, wywieźli na Zachód. W tym opuszczonym domu ukrył się Mordka Karpman, były rzeźnik i właściciel dwóch sklepów, który dotąd, razem z bratem, Feliksem, po ucieczce z lokalnego getta, ukrywał się w okolicach miasta. W sierpniu 1944 odłączył się od brata i schronił w kryjówce opuszczonego domu Estra. Zbigniew Orlik przychodził do tego domu w poszukiwaniu drewna służącego do nocnego gotowania posiłków i odkrył Mordkę. Odtąd dzielił się z nim zdobytą żywnością, głównie ukopanymi na polu ziemniakami, brukwią i marchwią. Z nastaniem jesieni zrobił kryjówkę we własnym domu. W dniu wkroczenia do miasta żołnierzy radzieckich ukrywający się wyszedł ze schowka, wsiadł na czołg i wyjechał z żołnierzami na Zachód, a stamtąd do Wielkiej Brytanii i USA.

# '''Piwowarczyk''' z [[Pabierowice|Pabierowic]] ([[gmina Grójec]]). Od sierpnia 1942 do końca wojny ukrywał dziewięcioletniego Stanisława Pawła Jonasa.

# '''Połeć''' ze Świętochowa (gmina Tarczyn). Od końca lutego do 13 lipca 1943 za pieniądze przechowywała Jochwed Kantorowicz, Żydówkę z [[Tarczyn|Tarczyna]], która zbiegła z warszawskiego getta.

# '''Potworowski Edward''' z [[Mała Wieś|Małej Wsi]] ([[Gmina Belsk Duży|gmina Belsk]]), członek [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], ps. „Epin”, pracownik administracyjny lasów małowiejskich zaopatrywał w żywność kilka rodzin ukrywających się w [[Rezerwat przyrody Modrzewina|lesie Modrzewina]].

# '''Rylski Jan''' z Bielan. Nazwisko i los ukrywanego nie jest znany.

# '''Siejko Władysław''', rolnik z [[Kopana|Kopanej]] (gmina Tarczyn) przechowywał rzeczy Abrama Borenszteina (m.in. powóz), które z jego polecenia sprzedawał (luty 1943), a pieniądze przekazywał ukrywającemu się Abramowi.

# '''Nieznany z nazwiska sołtys''' wsi Wylezin (gmina Tarczyn). Przechowywał trzy worki bielizny Abrama Borenszteina oraz rzeczy Jochwed Kantorowicz i jej siostry z [[Tarczyn|Tarczyna]], którzy 8 lutego 1943 uciekli z warszawskiego getta. W czasie ukrywania się ich w okolicach [[Tarczyn|Tarczyna]] sprzedawał ich rzeczy, a pieniądze przekazywał ukrywającym się.

# '''Śliwińscy Zofia''' i '''Bolesław''' z Prażmowa. W ich organistówce, za zgodą proboszcza, ks. Ludwika Kowieskiego, mieszkało ukrywające się małżeństwo malarki Zofii i lekarza medycyny Stanisława Rutkowskich. 19 stycznia 1945 r. opuścili Prażmów i pieszo udali się do Warszawy, gdzie dr Rutkowski ponownie objął piastowane przed wojną stanowisko ordynatora w szpitalu św. Ducha.

# '''Wierzbicki''' z [[Grójec|Grójca]], żona jego, Cymechówna, ukrywała się w [[Grójec|Grójcu]] i tu przeżyła wojnę, po czym wyjechała do Izraela.

# '''Zwolińska Jadwiga''', żona kierownika szkoły w [[Michałowice|Michałowicach]], udzieliła schronienia trzyosobowej, nieznanej dziś z nazwiska rodzinie żydowskiej z [[Warszawa|Warszawy]].  

== Bibliografia ==