1806
edycji
Pomoc Żydom: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Pomoc Żydom na Ziemi Grójeckiej''' – wg danych niemieckich z marca 1940 r. w powiecie grójeckim (1688 km²) mieszkało 143 645 osób, w tym 16 818 Żydów. W wyniku przesiedleń z terenów polskich włączonych do III Rzeszy, od marca do sierpnia 1940 r do Grójeckiego z Łodzi, Aleksandrowa Łódzkiego, Aleksandrowa Kujawskiego, Pabianic, Sierpca, Suwałk, Włocławka, Kalisza przybyło co najmniej 1773 Żydów. W końcu listopada 1940…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
'''Pomoc Żydom na Ziemi Grójeckiej''' – wg danych niemieckich z marca 1940 r. w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] (1688 km²) mieszkało 143 645 osób, w tym 16 818 Żydów. W wyniku przesiedleń z terenów polskich włączonych do III Rzeszy, od marca do sierpnia 1940 r do Grójeckiego z Łodzi, Aleksandrowa Łódzkiego, Aleksandrowa Kujawskiego, Pabianic, Sierpca, Suwałk, Włocławka, Kalisza przybyło co najmniej 1773 Żydów. W końcu listopada 1940 r. stali żydowscy mieszkańcy powiatu oraz przesiedleni na ten teren zostali skupieni w przejściowych, krótkotrwałych gettach w Błędowie, Górze Kalwarii, [[Getto w Grójcu|Grójcu]], Mogielnicy, Tarczynie i w Warce. Ci, którzy przeżyli w nich, w końcu lutego 1941 r. zostali wywiezieni do getta warszawskiego, a stąd do obozu w Treblince. Wojnę przeżyli tylko ci nieliczni, którzy uciekli z gett, ukryli się w opuszczonych domach, w kryjówkach urządzonych przez Polaków, wewnątrz lub na zewnątrz mieszkań, w stogach, zbożach, ziemniakach, w leśnych ziemiankach, zaroślach, rzadziej w oddziałach partyzanckich [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. Wszyscy oni mieli ogromne trudności w zdobywaniu pożywienia m.in. z powodu obawy przed dekonspiracją. Żywili się zwykle marchwią, ziemniakami, brukwią wykopanymi w polach. Przeżyli holocaust dzięki zakazanej, nielegalnej pomocy niektórych Polaków, którzy udzielali jej z pobudek humanitarnych, bezinteresownie, a także niekiedy materialnych (za pieniądze) mimo grożącej śmierci. 15 października 1941 generalny gubernator, Hans Frank (1900–1946) wydał rozporządzenie stanowiące, że ''„Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczone im dzielnice, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę''” oraz ''„podżegacze i pomocnicy''”. | '''Pomoc Żydom na Ziemi Grójeckiej''' – wg danych niemieckich z marca 1940 r. w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] (1688 km²) mieszkało 143 645 osób, w tym 16 818 Żydów. W wyniku przesiedleń z terenów polskich włączonych do III Rzeszy, od marca do sierpnia 1940 r do Grójeckiego z Łodzi, Aleksandrowa Łódzkiego, Aleksandrowa Kujawskiego, Pabianic, Sierpca, Suwałk, Włocławka, Kalisza przybyło co najmniej 1773 Żydów. W końcu listopada 1940 r. stali żydowscy mieszkańcy powiatu oraz przesiedleni na ten teren zostali skupieni w przejściowych, krótkotrwałych gettach w [[Getto w Błędowie|Błędowie]], [[Getto w Górze Kalwarii|Górze Kalwarii]], [[Getto w Grójcu|Grójcu]], [[Getto w Mogielnicy|Mogielnicy]], [[Getto w Tarczynie|Tarczynie]] i w [[Getto w Warce|Warce]]. Ci, którzy przeżyli w nich, w końcu lutego 1941 r. zostali wywiezieni do getta warszawskiego, a stąd do obozu w Treblince. Wojnę przeżyli tylko ci nieliczni, którzy uciekli z gett, ukryli się w opuszczonych domach, w kryjówkach urządzonych przez Polaków, wewnątrz lub na zewnątrz mieszkań, w stogach, zbożach, ziemniakach, w leśnych ziemiankach, zaroślach, rzadziej w oddziałach partyzanckich [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. Wszyscy oni mieli ogromne trudności w zdobywaniu pożywienia m.in. z powodu obawy przed dekonspiracją. Żywili się zwykle marchwią, ziemniakami, brukwią wykopanymi w polach. Przeżyli holocaust dzięki zakazanej, nielegalnej pomocy niektórych Polaków, którzy udzielali jej z pobudek humanitarnych, bezinteresownie, a także niekiedy materialnych (za pieniądze) mimo grożącej śmierci. 15 października 1941 generalny gubernator, Hans Frank (1900–1946) wydał rozporządzenie stanowiące, że ''„Żydzi, którzy bez upoważnienia opuszczają wyznaczone im dzielnice, podlegają karze śmierci. Tej samej karze podlegają osoby, które takim Żydom świadomie dają kryjówkę''” oraz ''„podżegacze i pomocnicy''”. | ||
10 listopada 1941 r. gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer (1905–1947) w obwieszczeniu powtórzył treść rozporządzenia Hansa Franka. Polska była jedynym krajem Europy, w którym za pomoc Żydom karano śmiercią. Aby pozyskać Polaków do współdziałania w eksterminacji Żydów, Niemcy prowadzili szeroko zakrojoną propagandę antysemicką, wskazując, że roznoszą tyfus plamisty i szerzą komunistyczne idee (żydokomuna). Według wstępnych, niepełnych danych w Grójeckiem poza gettem żandarmeria rozstrzelała co najmniej 33 „wałęsających się Żydów”, w 12 miejscowościach, w tym: | 10 listopada 1941 r. gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer (1905–1947) w obwieszczeniu powtórzył treść rozporządzenia Hansa Franka. Polska była jedynym krajem Europy, w którym za pomoc Żydom karano śmiercią. Aby pozyskać Polaków do współdziałania w eksterminacji Żydów, Niemcy prowadzili szeroko zakrojoną propagandę antysemicką, wskazując, że roznoszą tyfus plamisty i szerzą komunistyczne idee (żydokomuna). Według wstępnych, niepełnych danych w Grójeckiem poza gettem żandarmeria rozstrzelała co najmniej 33 „wałęsających się Żydów”, w 12 miejscowościach, w tym: | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
# [[Justyna Bersonowa|'''Berson Justyna''']] (1872–1948), dziedziczka majątku [[Boglewice]] i folwarku [[Osiny]] (dziś [[gmina Jasieniec]]), z rekomendacji znanego pisarza Jarosława Iwaszkiewicza (1894–1980) i jego żony Anny (1897–1979), udzieliła schronienia i pomocy Gelbartom, ojcu i synowi Wacławowi z Brwinowa. Obaj przeżyli holocaust. | # [[Justyna Bersonowa|'''Berson Justyna''']] (1872–1948), dziedziczka majątku [[Boglewice]] i folwarku [[Osiny]] (dziś [[gmina Jasieniec]]), z rekomendacji znanego pisarza Jarosława Iwaszkiewicza (1894–1980) i jego żony Anny (1897–1979), udzieliła schronienia i pomocy Gelbartom, ojcu i synowi Wacławowi z Brwinowa. Obaj przeżyli holocaust. | ||
# '''Bekasiewicz Bronisława''' z [[Grójec|Grójca]] opiekowała się żydowską dziewczynką o nazwisku Barbara Lewandowska. Po zakończeniu wojny rodzina zabrała ją do Francji. | # '''Bekasiewicz Bronisława''' z [[Grójec|Grójca]] opiekowała się żydowską dziewczynką o nazwisku Barbara Lewandowska. Po zakończeniu wojny rodzina zabrała ją do Francji. | ||
# '''Biedrzycki Jan''' z Chodnowa. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | # '''Biedrzycki Jan''' z [[Chodnów|Chodnowa]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | ||
# '''Dąmbscy hr. Wacław''' (1888-1972) i '''Stanisława''' z Winiar (dziś [[Warka]]). Na przełomie 1942/1943 r. handlarz obwoźny, warczanin Chaim Behr Klajman z trojgiem dzieci (dwoma synami i córką) uciekł z warszawskiego getta, powrócił do Warki i tu ukrywali się w różnych miejscach (m.in. pod mostkiem na strumieniu stanowiącym umowną granicę między Warką a Winiarami). W styczniu 1943 r. pomocy udzielili im ziemianie, Dąmbscy, za zgodą których ukrywali się w spichrzu zbożowym, stajni, stogu zboża. Mimo ostrzeżeń, iż Niemcy poszukują ukrywających się, nie zachował należytej ostrożności. Trzyosobowy patrol żandarmerii wojskowej zauważył Chaima jak wychodził z dworskiej kuchni i schronił się w stajni. Został wyciągnięty spod żłobu i rozstrzelany na zboczu skarpy, na której stoi pałac Dąmbskich. „''Dalszy pobyt dzieci w Winiarach był niebezpieczny. Tego samego dnia pani Stanisława uszyła im torby z lnianego płótna, zaopatrzyła w żywność i poleciła im iść przed siebie w nadziei spotkania dobrych ludzi i bezpiecznego schronienia''”. Znalazły je u Tomasza i Weroniki Borowieckich we wsi Klamy k. Białobrzegów n. Pilicą. Ponieważ okolica nader często była patrolowana przez Niemców, dzieci musiały ciągle zmieniać kryjówki (w zbożach, ziemniakach). Z trojga rodzeństwa dwoje w niewyjaśnionych okolicznościach zginęło, jedna, Ewa (z męża Liberman) ocalała. Po wojnie trafiła do domu dziecka w Białobrzegach, gdzie odnalazł ją najstarszy, ocalony brat, mieszkający w Londynie, dokąd ją zabrał, skąd emigrowała do Tel-Awiwu. | # '''Dąmbscy hr. Wacław''' (1888-1972) i '''Stanisława''' z Winiar (dziś [[Warka]]). Na przełomie 1942/1943 r. handlarz obwoźny, warczanin Chaim Behr Klajman z trojgiem dzieci (dwoma synami i córką) uciekł z warszawskiego getta, powrócił do Warki i tu ukrywali się w różnych miejscach (m.in. pod mostkiem na strumieniu stanowiącym umowną granicę między Warką a Winiarami). W styczniu 1943 r. pomocy udzielili im ziemianie, Dąmbscy, za zgodą których ukrywali się w spichrzu zbożowym, stajni, stogu zboża. Mimo ostrzeżeń, iż Niemcy poszukują ukrywających się, nie zachował należytej ostrożności. Trzyosobowy patrol żandarmerii wojskowej zauważył Chaima jak wychodził z dworskiej kuchni i schronił się w stajni. Został wyciągnięty spod żłobu i rozstrzelany na zboczu skarpy, na której stoi pałac Dąmbskich. „''Dalszy pobyt dzieci w Winiarach był niebezpieczny. Tego samego dnia pani Stanisława uszyła im torby z lnianego płótna, zaopatrzyła w żywność i poleciła im iść przed siebie w nadziei spotkania dobrych ludzi i bezpiecznego schronienia''”. Znalazły je u Tomasza i Weroniki Borowieckich we wsi Klamy k. Białobrzegów n. Pilicą. Ponieważ okolica nader często była patrolowana przez Niemców, dzieci musiały ciągle zmieniać kryjówki (w zbożach, ziemniakach). Z trojga rodzeństwa dwoje w niewyjaśnionych okolicznościach zginęło, jedna, Ewa (z męża Liberman) ocalała. Po wojnie trafiła do domu dziecka w Białobrzegach, gdzie odnalazł ją najstarszy, ocalony brat, mieszkający w Londynie, dokąd ją zabrał, skąd emigrowała do Tel-Awiwu. | ||
# '''Dobrowolski Władysław''' (1884-1957) z [[Tarczyn|Tarczyna]], były poseł PPS, przechowywał rzeczy Abrama Berenszteina, a potem (10 lutego 1943) na jego prośbę, sukcesywnie sprzedawał i przekazywał mu pieniądze. Los jego nie znamy. Zginął bez wieści. | # '''Dobrowolski Władysław''' (1884-1957) z [[Tarczyn|Tarczyna]], były poseł PPS, przechowywał rzeczy Abrama Berenszteina, a potem (10 lutego 1943) na jego prośbę, sukcesywnie sprzedawał i przekazywał mu pieniądze. Los jego nie znamy. Zginął bez wieści. | ||
# '''Gablerowie'''. W domu rodzinnym Wiesława Gablera z Warki od 1941 r. do końca okupacji przechowywano żydowską dziewczynkę (początkowo z matką) na tzw. „lewych papierach”, jako stryjeczną siostrę. Po wojnie wyjechała do Izraela i przez wiele lat utrzymywała listowny kontakt z dobroczyńcami. | # '''Gablerowie'''. W domu rodzinnym Wiesława Gablera z [[Warka|Warki]] od 1941 r. do końca okupacji przechowywano żydowską dziewczynkę (początkowo z matką) na tzw. „lewych papierach”, jako stryjeczną siostrę. Po wojnie wyjechała do Izraela i przez wiele lat utrzymywała listowny kontakt z dobroczyńcami. | ||
# '''[[Eugeniusz Gardziński|Gardzińscy Eugeniusz]] i Klementyna''', członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], nauczyciele we wsi [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowe]] ([[gmina Mogielnica]]) od lipca 1942 r. ukrywali dwoje dzieci siostry Klementyny – Apolonii, której mąż, Zygmunt Jaffe, był Żydem. Po wojnie wyjechały do USA. Od lipca 1942 r. schronienie znalazła 9-letnia Eugenia Erlich, która pozostawała u opiekunów do osiągnięcia pełnoletniości. Od zimy 1943 przechowywali dwuletnią Danutę Górną, którą w 1945 r. zabrał ojciec. Od września 1944 r. do wyzwolenia u Gardzińskich znaleźli schronienie znajomi szwagra Jaffego – Stanisław i Józefa Zalewscy, którzy po wojnie wyjechali do USA. Gardzińscy zostali wyróżnieni Medalem [[Sprawiedliwy wśród Narodów Świata|Sprawiedliwi wśród Narodów Świata]]. | # '''[[Eugeniusz Gardziński|Gardzińscy Eugeniusz]] i Klementyna''', członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], nauczyciele we wsi [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowe]] ([[gmina Mogielnica]]) od lipca 1942 r. ukrywali dwoje dzieci siostry Klementyny – Apolonii, której mąż, Zygmunt Jaffe, był Żydem. Po wojnie wyjechały do USA. Od lipca 1942 r. schronienie znalazła 9-letnia Eugenia Erlich, która pozostawała u opiekunów do osiągnięcia pełnoletniości. Od zimy 1943 przechowywali dwuletnią Danutę Górną, którą w 1945 r. zabrał ojciec. Od września 1944 r. do wyzwolenia u Gardzińskich znaleźli schronienie znajomi szwagra Jaffego – Stanisław i Józefa Zalewscy, którzy po wojnie wyjechali do USA. Gardzińscy zostali wyróżnieni Medalem [[Sprawiedliwy wśród Narodów Świata|Sprawiedliwi wśród Narodów Świata]]. | ||
# '''Hłasko Wiktor''', właściciel majątku [[Kociszew]] ([[gmina Grójec]]). Za jego zgodą w majątku ukrywali się, do wyjazdu do warszawskiego getta, Maria i Kazimierz Szatensteinowie. Od września 1942 r. jako pokojówka zatrudniona była na tzw. aryjskich papierach córka właściciela rozlewni piwa w Białymstoku. Posługiwała się nazwiskiem Janina Rymuza. Po upadku powstania warszawskiego w Kociszewie schroniła się chemiczka z córką oraz artysta plastyk posługujący się nazwiskiem Malinowski, jego kuzyn, „zegarmistrz” oraz trzej żydzi greccy. Ci ostatni, o wyraźnych rysach semickich, mimo uprzedzenia o konieczności ukrywania się, poszli do [[Grójec|Grójca]], gdzie zatrzymali ich żandarmi i zastrzelili. | # '''Hłasko Wiktor''', właściciel majątku [[Kociszew]] ([[gmina Grójec]]). Za jego zgodą w majątku ukrywali się, do wyjazdu do warszawskiego getta, Maria i Kazimierz Szatensteinowie. Od września 1942 r. jako pokojówka zatrudniona była na tzw. aryjskich papierach córka właściciela rozlewni piwa w Białymstoku. Posługiwała się nazwiskiem Janina Rymuza. Po upadku powstania warszawskiego w Kociszewie schroniła się chemiczka z córką oraz artysta plastyk posługujący się nazwiskiem Malinowski, jego kuzyn, „zegarmistrz” oraz trzej żydzi greccy. Ci ostatni, o wyraźnych rysach semickich, mimo uprzedzenia o konieczności ukrywania się, poszli do [[Grójec|Grójca]], gdzie zatrzymali ich żandarmi i zastrzelili. | ||
| Linia 42: | Linia 42: | ||
# '''Majewska Franciszka''' z [[Tarczyn|Tarczyna]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | # '''Majewska Franciszka''' z [[Tarczyn|Tarczyna]]. Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | ||
# '''Marcińczakowie''' z [[Jakubów|Jakubowa]] ([[gmina Błędów]]). Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | # '''Marcińczakowie''' z [[Jakubów|Jakubowa]] ([[gmina Błędów]]). Nazwisko i los ukrywanego nie są znane. | ||
# '''Mizera Stanisław''' i '''Siciński''' z [[ | # '''Mizera Stanisław''' i '''Siciński''' z [[Franciszków|Franciszkowa]] ([[gmina Jasieniec]]). Szczegółów udzielanej pomocy nie udało się ustalić. | ||
# '''Morawscy Julia''' (1894-1982) i '''[[Tadeusz Morawski|Tadeusz]]''' (1893-1975), właściciele majątku [[Mała Wieś]]. Od jesieni 1940 Tadeusz Morawski był członkiem ZWZ, potem Armii Krajowej, przewodniczącym komisji rewizyjnej Komisji Gospodarczej Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Grójec-„Głuszec”]]. Z pomocy finansowej i żywności Morawskich korzystał Szmul Ostrowiecki, właściciel dużego sklepu żelaznego i składu narzędzi w Mogielnicy. Propozycji ukrycia ośmioosobowej rodziny nie przyjął, nie chcąc narażać rodziny Morawskich. Tuż przed wywiezieniem Żydów z [[Mogielnica|Mogielnicy]] do getta w Warszawie (21-22 lutego 1941) Ostrowiecka przygotowała zatrutą potrawę z ryb, po zjedzeniu których cała rodzina zmarła. Przez pewien czas schronienie u Morawskich znalazł nieznany z nazwiska Mendel z [[Grójec|Grójca]], który w majątku pracował jako robotnik rolny. Na skutek nieostrożności jego semickie rysy rozpoznał Niemiec, powiatowy zarządca rolny Otto Bugisch, który zażądał od Morawskiego usunięcia robotnika. Został on odesłany do majątku Higersbergów w [[Trzylatków Duży|Trzylatkowie]] ([[gmina Błędów]]). Dalszy jego los nie jest znany. Od 1942 r. w majątku Morawskich pod nazwiskiem Kwiatkowska ukrywała się Dorota Kałuszyńska, była senator RP, członek władz PPS. | # '''Morawscy Julia''' (1894-1982) i '''[[Tadeusz Morawski|Tadeusz]]''' (1893-1975), właściciele majątku [[Mała Wieś]]. Od jesieni 1940 Tadeusz Morawski był członkiem ZWZ, potem Armii Krajowej, przewodniczącym komisji rewizyjnej Komisji Gospodarczej Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Grójec-„Głuszec”]]. Z pomocy finansowej i żywności Morawskich korzystał Szmul Ostrowiecki, właściciel dużego sklepu żelaznego i składu narzędzi w Mogielnicy. Propozycji ukrycia ośmioosobowej rodziny nie przyjął, nie chcąc narażać rodziny Morawskich. Tuż przed wywiezieniem Żydów z [[Mogielnica|Mogielnicy]] do getta w Warszawie (21-22 lutego 1941) Ostrowiecka przygotowała zatrutą potrawę z ryb, po zjedzeniu których cała rodzina zmarła. Przez pewien czas schronienie u Morawskich znalazł nieznany z nazwiska Mendel z [[Grójec|Grójca]], który w majątku pracował jako robotnik rolny. Na skutek nieostrożności jego semickie rysy rozpoznał Niemiec, powiatowy zarządca rolny Otto Bugisch, który zażądał od Morawskiego usunięcia robotnika. Został on odesłany do majątku Higersbergów w [[Trzylatków Duży|Trzylatkowie]] ([[gmina Błędów]]). Dalszy jego los nie jest znany. Od 1942 r. w majątku Morawskich pod nazwiskiem Kwiatkowska ukrywała się Dorota Kałuszyńska, była senator RP, członek władz PPS. | ||
# '''Orlik Michał''' z synem Zygmuntem z [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]]. W kilkanaście dni po wysiedleniu z pasa przyfrontowego (1-14 sierpnia 1944) nielegalnie powrócili do swojego domu w Górze Kalwarii i tu ukrywali się do wyzwolenia spod okupacji niemieckiej. W pobliżu ich mieszkania stał dom kolonisty niemieckiego Estra, którego rodzinę, Niemcy, w związku ze zbliżającym się frontem, wywieźli na Zachód. W tym opuszczonym domu ukrył się Mordka Karpman, były rzeźnik i właściciel dwóch sklepów, który dotąd, razem z bratem, Feliksem, po ucieczce z lokalnego getta, ukrywał się w okolicach miasta. W sierpniu 1944 odłączył się od brata i schronił w kryjówce opuszczonego domu Estra. Zbigniew Orlik przychodził do tego domu w poszukiwaniu drewna służącego do nocnego gotowania posiłków i odkrył Mordkę. Odtąd dzielił się z nim zdobytą żywnością, głównie ukopanymi na polu ziemniakami, brukwią i marchwią. Z nastaniem jesieni zrobił kryjówkę we własnym domu. W dniu wkroczenia do miasta żołnierzy radzieckich ukrywający się wyszedł ze schowka, wsiadł na czołg i wyjechał z żołnierzami na Zachód, a stamtąd do Wielkiej Brytanii i USA. | # '''Orlik Michał''' z synem Zygmuntem z [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]]. W kilkanaście dni po wysiedleniu z pasa przyfrontowego (1-14 sierpnia 1944) nielegalnie powrócili do swojego domu w Górze Kalwarii i tu ukrywali się do wyzwolenia spod okupacji niemieckiej. W pobliżu ich mieszkania stał dom kolonisty niemieckiego Estra, którego rodzinę, Niemcy, w związku ze zbliżającym się frontem, wywieźli na Zachód. W tym opuszczonym domu ukrył się Mordka Karpman, były rzeźnik i właściciel dwóch sklepów, który dotąd, razem z bratem, Feliksem, po ucieczce z lokalnego getta, ukrywał się w okolicach miasta. W sierpniu 1944 odłączył się od brata i schronił w kryjówce opuszczonego domu Estra. Zbigniew Orlik przychodził do tego domu w poszukiwaniu drewna służącego do nocnego gotowania posiłków i odkrył Mordkę. Odtąd dzielił się z nim zdobytą żywnością, głównie ukopanymi na polu ziemniakami, brukwią i marchwią. Z nastaniem jesieni zrobił kryjówkę we własnym domu. W dniu wkroczenia do miasta żołnierzy radzieckich ukrywający się wyszedł ze schowka, wsiadł na czołg i wyjechał z żołnierzami na Zachód, a stamtąd do Wielkiej Brytanii i USA. | ||
| Linia 61: | Linia 61: | ||
* '''Szmul Cyrkiel''', ur. w 1885 w Opocznie. Zbiegł z warszawskiego getta i ok. 5 tygodni ukrywał się w [[Mogielnica|Mogielnicy]] jako rzekomo wysiedlony. Utrzymywał się z handlu wędrownego guzikami, igłami, żyletkami i mydłem. Rozpoznany został po sposobie przygotowywania potraw. W związku z tym musiał opuścić mieszkanie, gdyż jego właściciele zażądali dokumentów, aby formalnie go zameldować. | * '''Szmul Cyrkiel''', ur. w 1885 w Opocznie. Zbiegł z warszawskiego getta i ok. 5 tygodni ukrywał się w [[Mogielnica|Mogielnicy]] jako rzekomo wysiedlony. Utrzymywał się z handlu wędrownego guzikami, igłami, żyletkami i mydłem. Rozpoznany został po sposobie przygotowywania potraw. W związku z tym musiał opuścić mieszkanie, gdyż jego właściciele zażądali dokumentów, aby formalnie go zameldować. | ||
* '''Jankiel Karczewer''' z Warki wojnę przeżył w [[Wichradz|Wichradzu]] ([[gmina Warka]]). W tej okolicy schronienie znalazło kilku wareckich Żydów, dziś nieznanych z nazwiska. | * '''Jankiel Karczewer''' z [[Warka|Warki]] wojnę przeżył w [[Wichradz|Wichradzu]] ([[gmina Warka]]). W tej okolicy schronienie znalazło kilku wareckich Żydów, dziś nieznanych z nazwiska. | ||
* '''Estera Lisak''' po powstaniu warszawskim z koleżanką Żydówką zamieszkała w [[Grójec|Grójcu]] i tu doczekała wyzwolenia spod okupacji niemieckiej. | * '''Estera Lisak''' po powstaniu warszawskim z koleżanką Żydówką zamieszkała w [[Grójec|Grójcu]] i tu doczekała wyzwolenia spod okupacji niemieckiej. | ||
* '''Edward Reicher''', ur. w 1900 r. po powstaniu warszawskim ukrywał się w bliżej nieznanej wsi koło [[Grójec|Grójca]]. | * '''Edward Reicher''', ur. w 1900 r. po powstaniu warszawskim ukrywał się w bliżej nieznanej wsi koło [[Grójec|Grójca]]. | ||