Stanisław Marciniak

Stanisław Marciniak (ur. 19 września 1911 w Warce, zm. 5 października 1999 w Warszawie) – nauczyciel fizyki, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Warce, doc. dr hab. biofizyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Życiorys

Urodził się 19 września 1911 w Warce, jako syn rolnika Jana i Anny z domu Kosiorek. Szkołę powszechną ukończył w Warce, gimnazjum matematyczno-przyrodnicze w Warszawie (1935), studia z zakresu fizyki na stołecznym uniwersytecie (1935–1939) przerwała wojna, w której wziął udział. Czas okupacji przeżył w Warce. Był członkiem Armii Krajowej (ps. „Orzeł”), organizatorem pomocy materialnej dla pracowników nauki w Warszawie. W Warce we wrześniu 1940 zorganizował tajne nauczanie z zakresu szkoły średniej. Uczestniczyło w nim łącznie ok. 90 chłopców i dziewcząt. W 1945 uruchomił tu Koedukacyjne Gimnazjum Ogólnokształcące i kierował nim do sierpnia 1951. Dzięki kontaktom ze środowiskiem naukowym w Warszawie pozyskał dla niego potrzebnych nauczycieli, którzy zapewnili młodzieży z Warki i najbliższych okolic możliwość zdobycia średniego wykształcenia i późniejszy start na wyższe uczelnie.

W latach 1947–1951, obok pracy w Liceum Ogólnokształcącym w Warce, prowadził zajęcia w Instytucie Fizyki Doświadczalnej UW w charakterze asystenta, a po obronie pracy magisterskiej (1949) objął stanowisko starszego asystenta.

Od 1 października 1951 do 31 sierpnia 1981 r. pracował w Zakładzie Fizyki Doświadczalnej Warszawskiej Akademii Medycznej (obecnie Zakład Biofizyki). Prowadził zajęcia dydaktyczne z biofizyki i statystyki medycznej na Wydziale Lekarskim oraz fizyki na Wydziale Farmacji. W 1958 doktoryzował się w Akademii Medycznej na podstawie pracy Przepuszczalność szkieł ochronnych dla promieni ultrafioletowych w zależności od ich temperatury. Wykazał w niej, że przepuszczalność tych szkieł maleje dla nadfioletu wraz ze wzrostem temperatury, a więc ich wartość ochronna w tych warunkach wzrasta.

W 1961 habilitował się przedstawiając rozprawę Przepuszczalność promieniowania optycznego przez części składowe oka. Filtry okienne („Centralny Instytut Ochrony Pracy” 1960, nr 30). Praca ta powstała jako rezultat wieloletnich badań eksperymentalnych, wymagających pokonania wielu trudności teoretycznych i doświadczalnych, zarówno z fizyki, jak i anatomii oka.

W latach 1951–1960 ze względu na zainteresowanie oraz wybitne osiągnięcia w dziedzinie organizacji i higieny pracy, zatrudniony został też w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy w charakterze kierownika Pracowni Spektrograficznej, w której dokonał wynalazku ochronnego szkła kobaltowego (patent nr 42529). Od 1 czerwca 1960 do 31 sierpnia 1961 r. dodatkowo zatrudnił się w Instytucie Przemysłu Szkła i Ceramiki, w którym zajmował się badaniem niejednorodności szkła optycznego i właściwościami absorpcyjnymi szkieł ochronnych stosowanych w przemyśle. W latach 1967–1969 na mocy zezwolenia Komisji Międzyresortowej pracował też na pół etatu w Centralnym Urzędzie Jakości i Miar w Warszawie w charakterze kierownika Samodzielnego Laboratorium Pomiarów Światła i Barwy zajmującego się kontrolą wzorców światłości, strumienia świetlnego, temperatury barwowej, wyznaczaniem przepuszczalności filtrów ochronnych oraz sprawdzaniem i legalizacją fotometrycznych przyrządów pomiarowych.

W latach 1971–1981 był członkiem Komisji Kwalifikacyjnej przy Ministrze Zdrowia dla Kształcenia Kadr Naukowych za Granicą.

Dorobek naukowy Marciniaka składa się z prac monograficznych, studiów, rozpraw, artykułów, komunikatów naukowych, jednego opracowania patentowego, podręczników oraz skryptów. Głównym przedmiotem jego naukowych dociekań była optyka stosowana oraz zagadnienia z zakresu ochrony pracy i wpływu czynników fizycznych na żywy organizm.

Do ważniejszych jego prac należą:

• Bezpieczeństwo pracy przy promieniowaniu ciał radioaktywnych i promieni rentgenowskich („Bezpieczeństwo i Higiena Pracy”, 1952, nr 5);
• Stosowanie barw w przemyśle („Ochrona Pracy”, 1954, nr 8 i 9);
• Światło lamp fluoryzujących („Ochrona Pracy”, 1955, nr 3 i 4);
• Zagadnienia szkieł ochronnych („Ochrona Pracy”, 1959, nr 2);
• Pomiar współczynnika promieniowania podczerwonego („Ochrona Pracy”, 1960, nr 5);
• Biofizyka (1975, do 1983 – 3 wyd.).

Prace te zostały wykorzystane w praktyce w wielu zakładach przemysłowych, a niektóre z nich były tłumaczone („Bulletin de Documentation Biograph” – Institut National de Sécurité, Paris 1960). Popularnością cieszył się zredagowany przez Marciniaka skrypt Ćwiczenia laboratoryjne z fizyki (1973, do 1983 – 4 wyd.).

W pracy naukowo-dydaktycznej korzystał z doświadczeń różnych naukowych ośrodków krajowych i zagranicznych. Odbył staże naukowe: w 1962 w Ośrodku Atomowym w Saclay pod Paryżem, gdzie poznawał metody zastosowania izotopów promieniotwórczych w medycynie i biologii, w 1965 w Paryżu w Departamencie Radiobiologii oraz w Instytutach – Curie i Gustaw Roussy poznawał sprzęt i metody promieniolecznictwa nowotworów. Na dwutygodniowych stażach naukowych w Paryżu przebywał także w latach 1968, 1970, 1972, 1974. W 1972 (8-14 marca) uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Biofizyki w Moskwie.

Za osiągnięcia naukowo-dydaktyczne odznaczony został: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1965), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1979). W 1984 Rada Narodowa Miasta i Gminy w Warce nadała mu tytuł „Honorowego Obywatela Miasta Warki”, a Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu uhonorowało go odznaką „Za Zasługi dla Województwa Radomskiego” (1984).

W 1940 ożenił się z Marią Straszkiewicz (zm. 1997), z którą ma syna Tadeusza (ur. 1942, lekarz chirurg) i córkę Krystynę (ur. 1946, lekarz dermatolog). W sierpniu 1981 przeszedł na emeryturę.

Zmarł 5 października 1999 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 38-3-14).

W 2002 roku został patronem Publicznego Gimnazjum nr 1 w Warce, funkcjonującego do 2019 roku.

Bibliografia

• Jadwiga Majewska, Marciniak Stanisław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1998, s. 61-63 – na podstawie źródeł:
• Kronika Liceum Ogólnokształcącego w Warce;
• Dokumenty w posiadaniu M. Marciniaka.