Piotr Skarga: Różnice pomiędzy wersjami

Piotr Skarga (tekst źródłowy)

Wersja z 22:39, 20 paź 2023

Dodane 4656 bajtów , 20 paź 2023

m

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 == Życie i działalność ==
-Już w 1544 r. zmarła mu matka, a w kilka lat potem ojciec, co jednak, wobec dobrej sytuacji majątkowej rodziny, nie zastopowało jego kariery. Podstawy wiedzy zdobył w miejscowej szkółce parafialnej, a w 1552 r. idąc śladem innych grójczan, w tym i swego brata - Stanisława, wstąpił na Akademię Krakowską.
-=== Fundacja ===
+=== Edukacja ===
-Widząc złą sytuację żebraków i chcąc uczcić swą rodzinną ziemię, Piotr Skarga przeznaczył 3500 złotych polskich (równowartość ok. 1 260 000 współczesnych złotych) na uposażenie [[Dawny szpital w Grójcu|grójeckiego szpitala]]<ref>Złoty polski jako obrachunkowa jednostka pieniężna była równa 30 groszom. Biorąc pod uwagę obliczenia prof. Żabińskiego grosze bite za czasów Zygmunta III Wazy wg ordynacji z roku 1580 miały wartość ok. 1 trofy. Trofa obecnie (2023 r.) ma wartość ok. 12 złotych.</ref>. Na wypadek, gdyby w wykonaniu tego zamiaru przeszkodziła mu śmierć, kwotę tę pozostawił w depozycie u swojego przyjaciela, protektora jezuitów, podkomorzego wielkiego koronnego, [[Andrzej Bobola|Andrzeja Boboli]] (1540-1616). Bobola wypełnił wolę zmarłego druha. Nabył od Stanisława i Mikołaja Rosochowskich położone w powiecie grójeckim części wsi [[Sadków]] i [[Wola Sadkowska]], a potem - 9 kwietnia 1615 r. - stanąwszy przed Aktami Kancelarii Królewskiej mniejszej, oddał swe dobra prawem "wieczystem i nieodwołalnej darowizny" na rzecz szpitala. Do aktu dołączono ułożony przez Skargę statut.
+Już w 1544 r. zmarła mu matka, a cztery lata później ojciec, co jednak, wobec dobrej sytuacji majątkowej rodziny, nie zastopowało jego kariery. Podstawy wiedzy zdobył w miejscowej szkółce parafialnej, a w 1552 r. idąc śladem innych grójczan, w tym i swego brata - Stanisława, wstąpił na Akademię Krakowską.
+Później w Żywocie Świętego Jana Kantego w bardzo ciepłych słowach wspomina czas swoich krakowskich studiów i profesorów. Po dwóch latach studiów Piotr Skarga uzyskał pierwszy stopień naukowy - bakalaureat. Kształcił się jeszcze rok. Prawdopodobnie sytuacja materialna nie pozwoliła mu na kontynuowanie nauki. Ostatecznie krakowską uczelnię opuścił w 1555 roku.
+=== Wychowawca i duszpasterz ===
+Zaraz też objął kierownictwo szkoły przy kolegiacie św. Jana w Warszawie. Po dwóch latach pracy został wychowawcą Jana Tęczyńskiego, syna wojewody lubelskiego. Trzy lata później wyjechał z nim do Wiednia. Tam prawdopodobnie po raz pierwszy zetknął się z jezuitami.
+W 1564 roku wyświęcony został na kapłana. W 1569 roku wstąpił do nowicjatu jezuitów w Rzymie. Po powrocie do kraju w 1571 roku pełnił obowiązki kaznodziei w kolegiacie w Pułtusku. Od 1573 przebywał w Wilnie. W roku 1579 powołano go na rektora tamtejszej akademii jezuickiej, późniejszego Uniwersytetu Wileńskiego. Do dziś zachowała się tablica upamiętniająca jego postać na jednym z budynków uniwersyteckich w Wilnie.
+W 1584 roku rozpoczął swoją działalność w Krakowie. Cztery lata później powołany został na stanowisko kaznodziei królewskiego Zygmunta III Wazy. Na dworze królewskim pozostał niemal do ostatnich miesięcy życia.
+=== Kazania sejmowe ===
+Piotr Skarga jest autorem staropolskiego bestsellera Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu na każdy dzień przez cały rok, do których przydane są niektóre duchowe obroki i nauki przeciw kacerstwom dzisiejszym, tam, gdzie się żywot, którego doktora starożytnego położył. Autor dedykował je królowej Annie - protektorce jezuitów. Dzieło to po raz pierwszy wydane zostało w 1579 roku. Za życia Skargi publikowano je w sumie osiem razy, a w następnych stuleciach całkowita liczba wydań przekroczyła dwadzieścia.
+W pamięci potomnych Piotr Skarga zapisał się jednak, jako autor Kazań sejmowych. Powstały one pod wrażeniem sejmu, który obradował w Warszawie w lutym i marcu 1597 roku.
+W czasie sesji nie podjęto żadnych uchwał – nawet w sprawie podatków koniecznych dla obrony Rzeczpospolitej. Obradom za to towarzyszyły ciągłe awantury. Obserwując całkowitą niemoc sejmu Skarga sięgnął po znaną już formę literacką z pogranicza retoryki i teologii – kazanie sejmowe
+Za ich twórcę uważa się w Polsce ks. Hieronima Powodowskiego. Przygotował on cykl kazań politycznych, ale nie mogąc ich samemu wygłosić, ze względu na stan zdrowia ogłosił je drukiem.
+Szczyt doskonałości w tej dziedzinie osiągnął jednak Piotr Skarga. Jego osiem Kazań sejmowych, dołączonych do drugiego wydania Kazań na niedziele i święta, zawiera krytyczną wizję Rzeczpospolitej i jej niedomagań. Kaznodzieja królewski omawiał w nich kolejno sześć najgroźniejszych chorób nękających Polskę: brak miłości ojczyzny, kłótnie wewnętrzne, tolerowanie herezji, osłabienie władzy monarszej, złe prawa, wreszcie grzechy i złości jawne.
+Gdy publicyści szlacheccy nie chcieli, a mieszczanie obawiali się wyraźnie wskazywać na jawne grzechy życia polskiego, Skarga z ogromną odwagą i bez ogródek mówił o złodziejskich sercach dygnitarzy, którzy egoistyczne korzyści utożsamiali z pożytkiem społecznym lub nawet nad ten wynosili; gromił nierówności klasowe, wyrażające się w ucisku chłopa; głosił wreszcie zasadę, że miłość ojczyzny musi być bezinteresowna i bez szemrania należy w jej imię ponosić ofiary dla dobra wspólnego.
+=== Działalność charytatywna ===
+Piotr Skarga prowadził także działalność charytatywną. W Krakowie i Warszawie powołał do istnienia bractwa miłosierdzia - zajmujące się zbieraniem jałmużny na rzecz ubogich. W 1587 roku powołał do istnienia Bank Pobożny, udzielający tanich pożyczek ubogim.
+W lipcu 1577 roku zrzekł się swych dóbr ruchomych w Grójcu na korzyść tamtejszych biednych względnie szpitala.
+==== Fundacja ====
+Widząc złą sytuację żebraków i chcąc uczcić swą rodzinną ziemię, Piotr Skarga przeznaczył 3500 złotych polskich (równowartość ok. 1 260 000 współczesnych złotych) na uposażenie [[Dawny szpital w Grójcu|grójeckiego szpitala]]<ref>Złoty polski jako obrachunkowa jednostka pieniężna była równa 30 groszom. Biorąc pod uwagę obliczenia prof. Żabińskiego grosze bite za czasów Zygmunta III Wazy wg ordynacji z roku 1580 miały wartość ok. 1 trofy. Trofa obecnie (2023 r.) ma wartość ok. 12 złotych.</ref>. Na wypadek, gdyby w wykonaniu tego zamiaru przeszkodziła mu śmierć, kwotę tę pozostawił w depozycie u swojego przyjaciela, protektora jezuitów, podkomorzego wielkiego koronnego, [[Andrzej Bobola|Andrzeja Boboli]] (1540-1616) z zastrzeżeniem, iż mają one być zużyte na utrzymanie przynajmniej dwudziestu biednych w tymże szpitalu. Bobola wypełnił wolę zmarłego druha. Nabył od Stanisława i Mikołaja Rosochowskich położone w powiecie grójeckim części wsi [[Sadków]] i [[Wola Sadkowska]], a potem - 9 kwietnia 1615 r. - stanąwszy przed Aktami Kancelarii Królewskiej mniejszej, oddał swe dobra "prawem wieczystem i nieodwołalnej darowizny" na rzecz szpitala. Do aktu dołączono ułożony przez Skargę statut. Zgodnie z wolą Piotra Skargi 21 kwietnia 1615 roku powołana została odpowiednia fundacja. Prawdopodobnie przy kościele św. Mikołaja istniał już szpital dla ubogich i kalek. Dwa lata później rozpoczęto budowę nowego budynku szpitalnego.
+Działalność szpitala zaczęła ulegać stopniowemu zanikowi. U schyłku XVII wieku liczba podopiecznych zmalała do kilku osób, aby w następnym stuleciu zejść do zera. Dopiero w XIX wieku na nowo powstał szpital w Grójcu.
 == Przypisy ==