1806
edycji
Mogielnica: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 22: | Linia 22: | ||
W dniu 19 lipca 1787 r. posiadłość Walickiego odwiedził król Stanisław August Poniatowski. Najjaśniejszy Pan przyjmowany był przed wjazdem do miasta od ''cechów stojących z rozwinionemi chorągwiami, oraz kahału i pospólstwa przy dawaniu ognia z armat i ręcznej strzelby, a gdy się zbliżył do gościnnego domu, witali licznie zgromadzeni obywatele Wdztwa Rawskiego, od których miał poważną i uprzejmą mowę I Pan Leszczyński chorąży rawski. Podziękowawszy Najjaśn. Pan za attencyą i dawszy rękę do pocałowania, obligował obywatelów, aby dla deszczu i słoty nie fatygując się assystencyą konną powozami jechali.'' | W dniu 19 lipca 1787 r. posiadłość Walickiego odwiedził król Stanisław August Poniatowski. Najjaśniejszy Pan przyjmowany był przed wjazdem do miasta od ''cechów stojących z rozwinionemi chorągwiami, oraz kahału i pospólstwa przy dawaniu ognia z armat i ręcznej strzelby, a gdy się zbliżył do gościnnego domu, witali licznie zgromadzeni obywatele Wdztwa Rawskiego, od których miał poważną i uprzejmą mowę I Pan Leszczyński chorąży rawski. Podziękowawszy Najjaśn. Pan za attencyą i dawszy rękę do pocałowania, obligował obywatelów, aby dla deszczu i słoty nie fatygując się assystencyą konną powozami jechali.'' | ||
Na mapie z 1798 r. widzimy rzekę Mogielankę, rynek, cztery ulice: Świdzińską, Rawską, Wolę i Zamojską, dwa kościoły katolickie, plebanię, dom pocztowy, folwark i bożnicę. | Na mapie z 1798 r. widzimy rzekę [[Mogielanka|Mogielankę]], rynek, cztery ulice: Świdzińską, Rawską, Wolę i Zamojską, dwa kościoły katolickie, plebanię, dom pocztowy, folwark i bożnicę. | ||
Po trzecim rozbiorze Polski (1795 rok) Mogielnica znalazła się w tzw. Prusach Południowych, w latach 1806–1815 w Księstwie Warszawskim, a 1815–1918 pod zaborem rosyjskim. | Po trzecim rozbiorze Polski (1795 rok) Mogielnica znalazła się w tzw. Prusach Południowych, w latach 1806–1815 w Księstwie Warszawskim, a 1815–1918 pod zaborem rosyjskim. | ||
=== Czasy Królestwa Kongresowego === | === Czasy Królestwa Kongresowego === | ||
Względna stabilizacja nastąpiła po 1820 roku (prawie 1700 mieszkańców, w tym 670 Żydów, napływających tu od końca XVIII wieku). Komisja Woj. Mazowieckiego dokonuje regulacji miasta, w czasie której zniszczono klasztor cystersów; na jego miejscu wybudowano w latach 1892–1895 obecny kościół parafialny. Klementyna Walicka funduje Mogielnicy klasycystyczny [[Ratusz w Mogielnicy|ratusz]] (1824–1826), wzniesiony w północno-wschodniej pierzei rynku, będącego wciąż ośrodkiem życia lokalnego. | Względna stabilizacja nastąpiła po 1820 roku (prawie 1700 mieszkańców, w tym 670 [[Żydzi w Mogielnicy|Żydów]], napływających tu od końca XVIII wieku). | ||
● ''Więcej w osobnym artykule: [[Żydzi w Mogielnicy]].'' | |||
Komisja Woj. Mazowieckiego dokonuje regulacji miasta, w czasie której zniszczono klasztor cystersów; na jego miejscu wybudowano w latach 1892–1895 obecny kościół parafialny. Klementyna Walicka funduje Mogielnicy klasycystyczny [[Ratusz w Mogielnicy|ratusz]] (1824–1826), wzniesiony w północno-wschodniej pierzei rynku, będącego wciąż ośrodkiem życia lokalnego. | |||
W 1827 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1600. Mogielnica hrabiny Józefy Zamoyskiej (wnuczki Bazylego Walickiego) miała 152 domy drewniane i 2 murowane, 2283 mieszkańców, z czego 984 chrześcijan i 1299 Żydów. | W 1827 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1600. Mogielnica hrabiny Józefy Zamoyskiej (wnuczki Bazylego Walickiego) miała 152 domy drewniane i 2 murowane, 2283 mieszkańców, z czego 984 chrześcijan i 1299 Żydów. | ||
| Linia 33: | Linia 37: | ||
Ludność utrzymywała się z rzemiosła, rolnictwa i handlu. Popytem, zwłaszcza wśród chłopów, cieszyły się wyroby mogielnickich szewców. Powstawały garbarnie (5), a garncarze wyrabiali proste naczynia kuchenne, znajdując na nie nabywców w okolicznych miastach. Oprócz ratusza miasto posiadało rzeźnię miejską, szopę na narzędzia ogniowe, dwie szkoły elementarne (chrześcijańską i żydowską), łaźnię, dwa kościoły, synagogę, wiatrak, stację pocztową, urząd skarbowy; w większej części było wybrukowane. | Ludność utrzymywała się z rzemiosła, rolnictwa i handlu. Popytem, zwłaszcza wśród chłopów, cieszyły się wyroby mogielnickich szewców. Powstawały garbarnie (5), a garncarze wyrabiali proste naczynia kuchenne, znajdując na nie nabywców w okolicznych miastach. Oprócz ratusza miasto posiadało rzeźnię miejską, szopę na narzędzia ogniowe, dwie szkoły elementarne (chrześcijańską i żydowską), łaźnię, dwa kościoły, synagogę, wiatrak, stację pocztową, urząd skarbowy; w większej części było wybrukowane. | ||
Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku. Mogielnicę zdegradowano do rzędu osad (odbierając jej prawa miejskie) i przypisano do powiatu grójeckiego (w guberni warszawskiej). | Po powstaniu styczniowym, w 1869 roku. Mogielnicę zdegradowano do rzędu osad (odbierając jej prawa miejskie) i przypisano do [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]] (w guberni warszawskiej). | ||
W 1885 r. liczyła 3100 mieszkańców. Na przełomie XIX i XX w. stanowiła ośrodek dóbr obejmujących, oprócz niej, dwa folwarki i trzy wsie. W 1894 r. Władysław Reymont nie miał wątpliwości, że Mogielnica to ''takie sobie miasteczko, jak tysiące innych.'' Docenił styl urbanistyczny: ''dużo domów stojących szczytami do ulic, podsienia, wsparte na klocach rzezanych w kolumny.'' | W 1885 r. liczyła 3100 mieszkańców. Na przełomie XIX i XX w. stanowiła ośrodek dóbr obejmujących, oprócz niej, dwa folwarki i trzy wsie. W 1894 r. Władysław Reymont nie miał wątpliwości, że Mogielnica to ''takie sobie miasteczko, jak tysiące innych.'' Docenił styl urbanistyczny: ''dużo domów stojących szczytami do ulic, podsienia, wsparte na klocach rzezanych w kolumny.'' | ||
| Linia 42: | Linia 46: | ||
=== I wojna światowa === | === I wojna światowa === | ||
Istotnym czynnikiem rozwoju Mogielnicy było doprowadzenie do miejscowości w 1917 r. [[Kolej grójecka|kolejki wąskotorowej]]. Tuż przed zakończeniem I wojny światowej Mogielnica otrzymała połączenie koleją wąskotorową z Warszawą via Grójec, a w 1924 z Nowym Miastem nad Pilicą. | Istotnym czynnikiem rozwoju Mogielnicy było doprowadzenie do miejscowości w 1917 r. [[Kolej grójecka|kolejki wąskotorowej]]. Tuż przed zakończeniem I wojny światowej Mogielnica otrzymała połączenie koleją wąskotorową z [[Warszawa|Warszawą]] via [[Grójec]], a w 1924 z [[Nowe Miasto nad Pilicą|Nowym Miastem nad Pilicą]]. | ||
=== Dwudziestolecie międzywojenne === | === Dwudziestolecie międzywojenne === | ||
Mogielnicy w 1919 r. zostały przywrócone prawa miejskie. | Mogielnicy w 1919 r. zostały przywrócone prawa miejskie. | ||
Międzywojenna Mogielnica, w 1929 r. licząca ok. 6 tys. mieszkańców, znana była przede wszystkim z szewstwa i garbarstwa. Były tu wówczas dwie szkoły podstawowe, przedszkole, trzy biblioteki, czytelnie, świetlica, a następnie [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy|Państwowe Seminarium Nauczycielskie]]; po 1945 reaktywowano je w formie [[Liceum Pedagogiczne w Mogielnicy|Liceum Pedagogicznego]]. Poprzez włączenie do miasta okolicznych wsi uzyskano zwiększenie odsetka ludności chrześcijańskiej. | Międzywojenna Mogielnica, w 1929 r. licząca ok. 6 tys. mieszkańców, znana była przede wszystkim z szewstwa i garbarstwa. Były tu wówczas dwie szkoły podstawowe, przedszkole, trzy biblioteki, czytelnie, świetlica, a następnie [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy|Państwowe Seminarium Nauczycielskie]]; po 1945 reaktywowano je w formie [[Liceum Pedagogiczne w Mogielnicy|Liceum Pedagogicznego]]. Poprzez włączenie do miasta okolicznych wsi uzyskano zwiększenie odsetka ludności chrześcijańskiej. | ||
Domy (161) nadal głównie drewniane; z rzemiosł liczyły się głównie okoliczne garbarnie oraz tradycyjne garncarstwo, natomiast handel i kramarstwo należały do Żydów. Głównym zajęciem mieszczan było rolnictwo. Dotkliwymi stały się warunki życia: przeludnienie (w 1921 – 5309 osób, 1931 – 6423 osób, 1938 – 7000 osób), brak pracy (ok. 14 małych zakładów) oraz zróżnicowanie społeczne i bytowe mozaiki narodowościowej. Nabrzmiałych problemów nie rozwiązał strajk robotników rolnych i młodzieży szkolnej miasteczka (1937). | Domy (161) nadal głównie drewniane; z rzemiosł liczyły się głównie okoliczne garbarnie oraz tradycyjne garncarstwo, natomiast handel i kramarstwo należały do Żydów. Głównym zajęciem mieszczan było rolnictwo. Dotkliwymi stały się warunki życia: przeludnienie (w 1921 – 5309 osób, 1931 – 6423 osób, 1938 – 7000 osób), brak pracy (ok. 14 małych zakładów) oraz zróżnicowanie społeczne i bytowe mozaiki narodowościowej. Nabrzmiałych problemów nie rozwiązał [[Strajk chłopski w 1937 roku|strajk robotników rolnych]] i młodzieży szkolnej miasteczka (1937). | ||
=== II wojna światowa === | === II wojna światowa === | ||
Podczas II wojny światowej na terenie Mogielnicy działał [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica|VII Ośrodek Armii Krajowej]] [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Grójec „Głuszec”]], stworzony i dowodzony przez kapitana inżyniera Mieczysława Piątka (ps. „Lis”, „Rola”), syna ziemi krakowskiej. | Podczas II wojny światowej na terenie Mogielnicy działał [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica|VII Ośrodek Armii Krajowej]] [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Grójec „Głuszec”]], stworzony i dowodzony przez kapitana inżyniera Mieczysława Piątka (ps. „Lis”, „Rola”), syna ziemi krakowskiej. | ||
Podczas okupacji hitlerowskiej, w listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2800 Żydów. W lipcu 1942 zostali wywiezieni do getta w Warszawie, a stamtąd wkrótce do obozu zagłady Treblinka, gdzie zostali zamordowani. | Podczas okupacji hitlerowskiej, w listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2800 [[Żydzi w Mogielnicy|Żydów]]. W lipcu 1942 zostali wywiezieni do getta w Warszawie, a stamtąd wkrótce do obozu zagłady Treblinka, gdzie zostali zamordowani. | ||
W związku z holocaustem zmniejszyła się liczba ludności: w 1946 r. miasto liczyło 4 700 osób. | W związku z holocaustem zmniejszyła się liczba ludności: w 1946 r. miasto liczyło 4 700 osób. | ||