Ruch Oporu Armii Krajowej: Różnice pomiędzy wersjami

'''Ruch Oporu Armii Krajowej''' – zbrojna, konspiracyjna, antykomunistyczna organizacja działająca w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] w latach 1945–1946, a więc w czasie tworzenia (za cichym przyzwoleniem koalicji antyhitlerowskiej) pojałtańskiej struktury władz Tymczasowego Rządu Rzeczpospolitej Polskiej. Organizatorem ruchu oporu byli członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], m.in. wywodzący się z Narodowej Organizacji Narodowej (NOW) oraz z byłych starszych członków [[Szare Szeregi|Szarych Szeregów]], którzy nie uznali organizującej się władzy, nie akceptowali sposobu jej uzyskania i sprawowania przez [[Polska Partia Robotnicza|Polską Partię Robotniczą]] (PPR), buntowali się przeciw więzieniu członków Armii Krajowej, wymuszaniu zeznań, [[Deportacje do ZSRR|deportacji do ZSRR]].

== Historia komendy powiatowej ==

Komendę powiatową ROAK powołano w marcu 1945 na spotkaniu 14 członków, które odbyło się w gospodarstwie rolnym Stanisława Pietrzaka (1917–1998) „Stanisław” we wsi [[Kępina]] pod [[Grójec|Grójcem]]. Wówczas to ppor. Józef Łuczyński „Kruk”, „Biały” poinformował zebranych, że komendę ROAK obejmuje „Józef” [[Stefan Głogowski]] (1910–1948), w latach 1939–1945 członek Narodowej Organizacji Narodowej, potem Armii Krajowej, komendant [[Ośrodek I ZWZ-AK Grójec|Ośrodka I Armii Krajowej]] (Grójec). Podczas okupacji występował pod nazwiskiem Stefan Malinowski, po 15 stycznia 1945 – Stefan Madanowski. Na zebraniu „Józef” w skład komendy powołał Józefa Łuczyńskiego, ppor. Stanisława Wiśniewskiego „Morski” (zginął 2 maja 1946 w wypadku motocyklowym). Funkcję łączniczki powierzono Krystynie Głogowskiej (ur. 1924) „Lena”, żonie komendanta.

Celem ROAK było: gromadzenie broni, terroryzowanie i likwidacja struktur władzy, m.in. przez nękanie przesyłanymi wyrokami śmierci, rozbijanie posterunków Milicji Obywatelskiej (MO) i Służby Bezpieczeństwa (SB), skrytobójcze likwidowanie ich funkcjonariuszy i współpracowników (niektórych za znęcanie się nad więzionymi) oraz zdobywanie pieniędzy na prowadzenie działalności.

Główny magazyn broni organizacji znajdował się w gospodarstwie Stanisława Pietrzaka. Przechowywano w nim tę, którą w czasie ucieczki Niemców, w styczniu 1945 zebrali „Bończa”, „Rwal” i ich koledzy. Później dołączono do niej zdobytą podczas rozbrajania posterunków i funkcjonariuszy MO i Urzędu Bezpieczeństwa (UB).

* maj 1945 - majątek Wola Lewicka, gmina Belsk. „Bończa” z grupą z Grójca zabrał konia i przekazał S. Pietrzakowi.

* 8 czerwca 1945, Grójec, godz. 23 - rozstrzelano Władysława Inowolskiego, syna Wojciecha, ur. 23 września 1898 w Warszawie, byłego członka [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]] (KPP), w międzywojniu wieloletniego więźnia politycznego, członka [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] i [[Armia Ludowa|Armii Ludowej]], członka Polskiej Partii Robotniczej (PPR), kierownika PUBP w Grójcu. Wg [[Henryk Świderski|Henryka Świderskiego]] zabójstwa dokonano za znęcanie się nad więźniami podczas przesłuchań, których nie zaprzestał, mimo ostrzeżenia.  

* 2 lipca 1945 - Grójec - rozbrojenie Wacława Ryckiego, funkcjonariusza Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

* Początek lipca 1945, [[Wilków Pierwszy|Wilków]] - grupa z Grójca dowodzona przez „Józefa” skonfiskowała 200 l spirytusu i rozdzieliła między sobą.

* Początek lipca 1945, [[Lipie]] - ta sama grupa rozbroiła posterunek Milicji Obywatelskiej w Lipiu i zabrała 1 karabin oraz skrzynkę amunicji.

* Noc z 21/22 listopada 1945, godz. 22, [[Grójec]] - kilkudziesięciu członków ROAK zaatakowało Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Grójcu, w którym wśród ok. 40 zatrzymanych, znajdowało się 5 członków ROAK z okolic [[Goszczyn|Goszczyna]]. Prowadzono tam brutalne przesłuchania zatrzymanych, głównie członków [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. Akcja odbicia aresztowanych nie powiodła się, prawdopodobnie na skutek zdrady. W obronie PUBP zginęli wartownicy: Jan Krawiecki, syn Jakuba, ur. 1 czerwca 1927 w [[Pieczyska|Pieczyskach]] koło [[Drwalew|Drwalewa]], członek Związku Walki Młodych (ZWM); Józef Stańczyk, syn Józefa, ur. 20 sierpnia 1911 w Ożarowie, pow. Pruszków, członek PPR. Odchodząc z miejsca napadu zastrzelono przypadkowo spotkanego osiemnastoletniego robotnika, Stanisława Kaweckiego (ur. 1927), działacza ZWM. W czasie ataku na PUBP ranny został uczeń miejscowego Liceum i Gimnazjum, Leon Komorowski (ur. 1927) „Żbik”, któremu w pobliskim budynku pomocy udzielił dr [[Stanisław Kowalczewski]] (1905–1968), w latach okupacji członek Armii Krajowej, ps. „Kos”, „Skarbiec”. Następnego dnia obaj zostali aresztowani przez Urząd Bezpieczeństwa; „Żbika” przewieziono do szpitala w Warszawie na Pradze, przy ul. Kowelskiej. 25 stycznia 1946 Władysław Kacprzak „Artur”, Jan Kwapisz „Krępy”, Zbigniew Maliszewski, Ryszard Pietras, Stefan Głogowski i dwaj mężczyźni z Marek w szpitalu obezwładnili strażników, uwolnili „Żbika”, przewieźli do Marek, potem do mieszkania „Józefa” na Boernerowie, następnie do księdza Bolesława Stefańskiego (1910-1964) „Czarny”, „Boluś”, organizatora i przywódcy tajnej grupy Pogotowie Akcji Specjalnej (PAS) Stronnictwa Narodowego na Okręg Warszawski, którego „Józef” znał z czasów, gdy ten podczas okupacji był prefektem w Grójcu.

Po wyleczeniu „Żbik” i „Rwal” w pierwszych dniach kwietnia 1946 r. wyjechali do Szczecina, gdzie [[Maciej Gabała]], były szef kontrwywiadu Armii Krajowej w Grójeckiem oraz Bronisław Starczewski, w czasie okupacji kierownik szkoły powszechnej nr 2 w Grójcu oraz członek powiatowego kierownictwa [[Tajna Organizacja Nauczycielska|Tajnej Organizacji Nauczycielskiej]], ułatwili im znalezienie pracy praktykantów w szczecińskich PGR-ach.

Przytoczony tu rejestr akcji sześciu członków ROAK nie jest pełny - ile wykonali ich Inni członkowie na razie musi pozostać w sferze postulatów badawczych. Przeprowadzony 1 grudnia 1945 skrytobójczy [[mord w Budkach Petrykowskich]] przeprowadzony przez specjalną grupę UB z Warszawy dość długi czas przerwał działalność antykomunistyczną.

* 12 kwietnia 1946 - Wiesława Cabanowskiego (ur. 8 VIII 1924) „Ciemny” ze wsi [[Konie]];

* 22 listopada 1946 - lekarza Stanisława Kowalczewskiego;

5 grudnia 1947 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, w proce sześciu bardziej aktywnych członków ROAK wydał wyrok skazujący Stefana Głogowskiego na karę śmierci, pozbawienie praw publicznych i obywatelskich, praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia, a współoskarżonych na karę od 2 do 15 lat.

30 marca 1992 Sąd Wojewódzki w Warszawie wyroki Wojskowego Sądu Rejonowego uznał za nieważne, „bowiem zarzucone im czyny związane były z działalnością rzecz niepodległego Państwa Polskiego”.