1806
edycji
Mogielnica: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Mogielnica''' – miasto w województwie mazowieckim, w południowej części powiatu grójeckiego. Jest siedzibą gminy Mogielnica. Leży przy drodze z Grójca do Nowego Miasta nad Pilicą, w dolinie rzeki Mogielanki. Pierwotnie Mogielnica była wsią książęcą. W 1249 r. książę Siemowit I w zamian za wioskę Iłów w ziemi gostyńskiej przekazał cystersom…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 3: | Linia 3: | ||
Leży przy drodze z [[Grójec|Grójca]] do [[Nowe Miasto nad Pilicą|Nowego Miasta nad Pilicą]], w dolinie rzeki [[Mogielanka|Mogielanki]]. | Leży przy drodze z [[Grójec|Grójca]] do [[Nowe Miasto nad Pilicą|Nowego Miasta nad Pilicą]], w dolinie rzeki [[Mogielanka|Mogielanki]]. | ||
== Historia == | |||
=== Średniowiecze === | |||
Pierwotnie Mogielnica była wsią książęcą. W 1249 r. książę Siemowit I w zamian za wioskę Iłów w ziemi gostyńskiej przekazał cystersom sulejowskim osadę targową Mogielnica z kaplicą oraz dwie wsie: Dąbrowę i Otaląż. Cystersi zapewne już w XIII w. wznieśli kościół i prowadzili duszpasterstwo w parafii. | Pierwotnie Mogielnica była wsią książęcą. W 1249 r. książę Siemowit I w zamian za wioskę Iłów w ziemi gostyńskiej przekazał cystersom sulejowskim osadę targową Mogielnica z kaplicą oraz dwie wsie: Dąbrowę i Otaląż. Cystersi zapewne już w XIII w. wznieśli kościół i prowadzili duszpasterstwo w parafii. | ||
W 1317 r. wystarali się o prawa miejskie. Jeszcze w 1865 r. w miejscowym magistracie pieczołowicie przechowywano 28 przywilejów książęcych i królewskich, które przyczyniły się do tego, że w XV–XVII w. Mogielnica stanowiła ważny ośrodek rzemieślniczy, kojarzony z wyrobami tkackimi i pośledniejszymi gatunkami sukna. W okresie I Rzeczypospolitej należała do ziemi rawskiej w województwie rawskim. | W 1317 r. wystarali się o prawa miejskie. Jeszcze w 1865 r. w miejscowym magistracie pieczołowicie przechowywano 28 przywilejów książęcych i królewskich, które przyczyniły się do tego, że w XV–XVII w. Mogielnica stanowiła ważny ośrodek rzemieślniczy, kojarzony z wyrobami tkackimi i pośledniejszymi gatunkami sukna. W okresie I Rzeczypospolitej należała do ziemi rawskiej w województwie rawskim. | ||
=== XVI-XVIII wiek === | |||
W połowie XVII w. Mogielnica pogrążyła się w kryzysie. W latach 80. XVIII w. jej właścicielem został Bazyli Walicki, wojewoda rawski. | W połowie XVII w. Mogielnica pogrążyła się w kryzysie. W latach 80. XVIII w. jej właścicielem został Bazyli Walicki, wojewoda rawski. | ||
| Linia 13: | Linia 17: | ||
Relacja ks. Adama Naruszewicza trochę przeczy pokutującemu za sprawą Słownika geograficznego Królestwa Polskiego... poglądowi, jakoby rządy wojewody rawskiego spowodowały upadek miasteczka. Było raczej odwrotnie. W 1788 r. Mogielnica liczyła 70 domów, a w roku 1797 już 101. Na mapie z 1798 r. widzimy rzekę Mogielankę, rynek, cztery ulice: Świdzińską, Rawską, Wolę i Zamojską, dwa kościoły katolickie, plebanię, dom pocztowy, folwark i bożnicę. | Relacja ks. Adama Naruszewicza trochę przeczy pokutującemu za sprawą Słownika geograficznego Królestwa Polskiego... poglądowi, jakoby rządy wojewody rawskiego spowodowały upadek miasteczka. Było raczej odwrotnie. W 1788 r. Mogielnica liczyła 70 domów, a w roku 1797 już 101. Na mapie z 1798 r. widzimy rzekę Mogielankę, rynek, cztery ulice: Świdzińską, Rawską, Wolę i Zamojską, dwa kościoły katolickie, plebanię, dom pocztowy, folwark i bożnicę. | ||
=== Czasy Królestwa Kongresowego === | |||
W okresie Królestwa Kongresowego z fundacji Klementyny z Kozietulskich primo voto Walickiej secundo voto Wichlińskiej zbudowano ratusz. W 1827 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1600. Mogielnica hrabiny Józefy Zamoyskiej (wnuczki Bazylego Walickiego) miała 152 domy drewniane i 2 murowane, 2283 mieszkańców, z czego 984 chrześcijan i 1299 Żydów. | W okresie Królestwa Kongresowego z fundacji Klementyny z Kozietulskich primo voto Walickiej secundo voto Wichlińskiej zbudowano ratusz. W 1827 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1600. Mogielnica hrabiny Józefy Zamoyskiej (wnuczki Bazylego Walickiego) miała 152 domy drewniane i 2 murowane, 2283 mieszkańców, z czego 984 chrześcijan i 1299 Żydów. | ||
| Linia 19: | Linia 24: | ||
Po powstaniu styczniowym Mogielnicę zdegradowano do rzędu osad i przypisano do powiatu grójeckiego (w guberni warszawskiej). | Po powstaniu styczniowym Mogielnicę zdegradowano do rzędu osad i przypisano do powiatu grójeckiego (w guberni warszawskiej). | ||
W 1885 r. liczyła 3100 mieszkańców. Na przełomie XIX i XX w. stanowiła ośrodek dóbr obejmujących, oprócz niej, dwa folwarki i trzy wsie. W 1894 r. Władysław Reymont nie miał wątpliwości, że Mogielnica to ''takie sobie miasteczko, jak tysiące innych.'' Docenił styl urbanistyczny: ''dużo domów stojących szczytami do ulic, podsienia, wsparte na klocach rzezanych w kolumny.'' W 1910 r. liczba mieszkańców przekroczyła 6 tysięcy | W 1885 r. liczyła 3100 mieszkańców. Na przełomie XIX i XX w. stanowiła ośrodek dóbr obejmujących, oprócz niej, dwa folwarki i trzy wsie. W 1894 r. Władysław Reymont nie miał wątpliwości, że Mogielnica to ''takie sobie miasteczko, jak tysiące innych.'' Docenił styl urbanistyczny: ''dużo domów stojących szczytami do ulic, podsienia, wsparte na klocach rzezanych w kolumny.'' W 1910 r. liczba mieszkańców przekroczyła 6 tysięcy. | ||
=== I wojna światowa === | |||
Istotnym czynnikiem rozwoju było doprowadzenie w 1917 r. kolejki wąskotorowej. Niemcy, okupujący podczas I wojny światowej teren powiatu grójeckiego, przywrócili Mogielnicy prawa miejskie. Co ciekawe, 24 listopada 1918 r. zebrani na wiecu mogielniczanie jednogłośnie opowiedzieli się przeciwko statusowi miasta. Skarceni przez starostę grójeckiego Andrzeja Żółcika musieli uznać fakt, że urzędującego w ratuszu wójta zastąpił burmistrz w osobie Władysława Orzechowskiego. | |||
=== Dwudziestolecie międzywojenne === | |||
Międzywojenna Mogielnica, w 1929 r. licząca ok. 6 tys. mieszkańców, znana była przede wszystkim z szewstwa i garbarstwa. Szczyciła się Sądem Pokoju, Ochotniczą Straż Pożarną i przede wszystkim Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim – kuźnią kadr pedagogicznych dla powiatu grójeckiego. Poprzez włączenie do miasta okolicznych wsi uzyskano zwiększenie odsetka ludności chrześcijańskiej. | Międzywojenna Mogielnica, w 1929 r. licząca ok. 6 tys. mieszkańców, znana była przede wszystkim z szewstwa i garbarstwa. Szczyciła się Sądem Pokoju, Ochotniczą Straż Pożarną i przede wszystkim Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim – kuźnią kadr pedagogicznych dla powiatu grójeckiego. Poprzez włączenie do miasta okolicznych wsi uzyskano zwiększenie odsetka ludności chrześcijańskiej. | ||
=== II wojna światowa === | |||
Podczas II wojny światowej na terenie Mogielnicy działał VII Ośrodek Armii Krajowej Obwodu Grójec „Głuszec”, stworzony i dowodzony przez kapitana inżyniera Mieczysława Piątka (ps. „Lis”, „Rola”), syna ziemi krakowskiej. | Podczas II wojny światowej na terenie Mogielnicy działał VII Ośrodek Armii Krajowej Obwodu Grójec „Głuszec”, stworzony i dowodzony przez kapitana inżyniera Mieczysława Piątka (ps. „Lis”, „Rola”), syna ziemi krakowskiej. | ||
W związku z holocaustem zmniejszyła się liczba ludności: w 1946 r. miasto liczyło 4700 osób. Powojenna Mogielnica stanowiła | W związku z holocaustem zmniejszyła się liczba ludności: w 1946 r. miasto liczyło 4700 osób. | ||
=== Po 1945 roku === | |||
Powojenna Mogielnica stanowiła ośrodek usługowo-handlowy, w mieście działało kilka niewielkich zakładów przemysłowych branży spożywczej i skórzanej oraz cegielnia. Tradycje przedwojennego seminarium nauczycielskiego kontynuowało Państwowe Liceum Pedagogiczne. Na początku lat 70. atrakcją miasteczka stał się ogród rzeźbiarski małżeństwa Franciszka Strynkiewicza (1893–1996) i Barbary Bieniulis-Strynkiewicz (1922–1996). | |||
Obecnie miasto ma ok. 2,5 tys. mieszkańców. | Obecnie miasto ma ok. 2,5 tys. mieszkańców. | ||