Obwód Grójec Armii Krajowej: Różnice pomiędzy wersjami

Obwód Grójec Armii Krajowej (tekst źródłowy)

Wersja z 23:22, 14 lis 2023

Dodane 3776 bajtów , 14 lis 2023

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 Zaszyfrowane rozkazy i meldunki przenosiła młodzież należąca do Szarych Szeregów. Bieżącą walkę, dywersję oraz wyroki śmierci na Niemcach i kolaborantach wykonywały Sekcje Specjalne AK, czyli tzw. Kedyw.
-W połowie marca 1944 aresztowany został szef kontrwywiadu Obwodu Grójec Głuszec kpt. Maciej Gabała ps. „Marek”. 27 marca 1944 miała miejsce największa akcja zbrojna zorganizowana przez AK na terenie Grójca, mianowicie uwolnienie więźniów z budynku zajmowanego przez gestapo na ulicy Mogielnickiej (obecnie „Caritas”), w tym Macieja Gabały. Żaden z AK-owców nie zginął. Jeden z odbitych więźniów zmarł w kilka dni później na skutek wcześniejszego pobicia przez Niemców podczas śledztwa. Komendantem Obwodu Grójec AK był wówczas kpt. Dionizy Rusek ps. „Halny” i „Grań”. W odwecie za akcję Obwodu Grójec AK Niemcy rozstrzelali w Warszawie 20 zakładników. Planowali również rozstrzelać 50 Polaków na terenie [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]], jednak tym planom sprzeciwił się starosta Werner Zimmermann.
+== Historia ==
+W połowie marca 1944 aresztowany został szef kontrwywiadu Obwodu Grójec Głuszec kpt. [[Maciej Gabała]] ps. „Marek”. 27 marca 1944 miała miejsce największa akcja zbrojna zorganizowana przez AK na terenie Grójca, mianowicie uwolnienie więźniów z budynku zajmowanego przez gestapo na ulicy Mogielnickiej (obecnie „Caritas”), w tym [[Maciej Gabała|Macieja Gabały]]. Żaden z AK-owców nie zginął. Jeden z odbitych więźniów zmarł w kilka dni później na skutek wcześniejszego pobicia przez Niemców podczas śledztwa. Komendantem Obwodu Grójec AK był wówczas kpt. Dionizy Rusek ps. „Halny” i „Grań”. W odwecie za akcję Obwodu Grójec AK Niemcy rozstrzelali w Warszawie 20 zakładników. Planowali również rozstrzelać 50 Polaków na terenie [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]], jednak tym planom sprzeciwił się starosta [[Werner Zimmermann]].
-W połowie stycznia 1945 Grójec został zdobyty przez Armię Czerwoną, a oddziały Armii Krajowej rozwiązane.
+W połowie stycznia 1945 Grójec [[Grójec w czasie II wojny światowej#Wyzwolenie Grójca|został zdobyty]] przez Armię Czerwoną, a oddziały Armii Krajowej rozwiązane – rozkaz podpisał komendant obwodu 17 stycznia 1945 roku.
-=== Upamiętnienia ===
+=== Okres po rozwiązaniu Obwodu AK Grójec ===
+W marcu 1945 roku rozpoczął w Grójcu działalność [[Ruch Oporu Armii Krajowej]], na czele którego stanął kpt. [[Stefan Głogowski]], ps. „Józef”. Partyzanci stworzyli wywiad i umieścili agenturę w UB, zdobywali fundusze na swoją działalność, rozbrajali posterunki MO. Za brutalne traktowanie więźniów, po wcześniejszych ostrzeżeniach, w maju 1945 roku zastrzelono szefa PUBP w Warce – Ryszarda Gołębiowskiego, a dwa miesiące później szefa PUBP w Grójcu – Ładysława Inowolskiego.
+W nocy 21 listopada 1945 roku 100-osobowy oddział ROAK pod wodzą kpt. [[Stefana Głogowskiego]] „Józefa” dokonał nieudanego ataku na siedzibę Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Grójcu, mieszczącą się w dawnym budynku „Caritasu” przy ul. Mogielnickiej. Mimo zmasowanego ognia partyzantom nie udało się zdobyć więzienia.
+stycznia 1946 roku udało się odbić ze szpitala Przemienienia Pańskiego na Pradze Leona Komorowskiego „Żbika”, rannego podczas ataku na grójecki PUBP. Kilku żołnierzy ROAK, m.in. Ryszard Pietras „Cygan”, Zbigniew Maliszewski „Rwal”, Wiesław Cabanowski „Ciemny”, w biały dzień, bez jednego wystrzału, odbiło swojego kolegę strzeżonego przez uzbrojonych funkcjonariuszy UB.
+Dowodzący atakiem na więzienie kpt. [[Stefan Głogowski]] „Józef” był komendantem I Ośrodka AK w Grójcu i oficerem odpowiedzialnym za odbieranie zrzutów. 27 marca 1944 roku uczestniczył w odbiciu więźniów z siedziby Gestapo w Grójcu. Z obawy przed uwięzieniem przeniósł się do stolicy, gdzie ukrywał się na Boernerowie pod nazwiskiem Stefan Madanowski. Utrzymywał stałe kontakty ze swoim oddziałem. Został aresztowany 23 maja 1946 roku w okolicach Politechniki Warszawskiej, przeszedł ciężkie śledztwo. 5 grudnia 1947 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na karę śmierci, pozbawienie praw publicznych, obywatelskich i honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia. Wyrok wykonano w więzieniu mokotowskim 6 lutego 1948 roku o godz. 21.00. Ciała nie wydano rodzinie, nie wiadomo, gdzie spoczywa. 30 marca 1992 roku Sąd Wojewódzki w Warszawie uniewinnił dowódcę grójeckiej partyzantki i uznał wyrok komunistycznego sądu za nieważny.
+== Struktura ==
+=== Komenda Obwodu ===
+* Komendant:
+** por./kpt. Wacław Granat „Ryś” – od przełomu 1939 i 1940 roku do września 1941 roku;
+** kpt. Stefan Jodłowski „Grabowski”, „Klon” – od września 1941 do czerwca 1943 roku;
+** por./kpt. Dionizy Rusek (używający w czasie wojny nazwiska Józef Wolski) „Halny”, „Grań” – od lipca 1943 do stycznia 1945 roku.
+* Zastępca:
+** kpt./mjr Marian Zawarczyński „Mir”, „Ziemowit” – od marca 1940 do marca 1941 roku;
+** por. Wacław Granat „Ryś” – od września do listopada 1941 roku;.
+** kpt. Maksymilian Albin Głowiński „Maciek”, „Godziemba” – od stycznia 1943 do 17 stycznia 1945 roku.
+* I adiutant:
+** pchor./ppor. Bogusław Kolwas „Stopka” – do połowy 1941 roku;
+** pchor./ppor. Tadeusz Albin „Bezmian” – od 1941 do 17 stycznia 1945 roku.
+* II adiutant:
+** pchor./ppor. Stanisław Wójcik „Lach” (nazwisko okupacyjne Stanisław Jodłowski) – od drugiej połowy do końca 1941 roku.
+=== Organizacja Obwodu ===
+* Ośrodek I ZWZ-AK Grójec,
+* Ośrodek II ZWZ-AK Tarczyn,
+* Ośrodek III ZWZ-AK Góra Kalwaria,
+* Ośrodek IV ZWZ-AK Warka,
+* Ośrodek V ZWZ-AK Nowa Wieś,
+* Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn,
+* Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica,
+* Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie.
+== Upamiętnienia ==
 [[Zespół Szkół im. Armii Krajowej Obwodu Głuszec-Grójec w Grójcu|Zespół Szkół w Grójcu]] nosi imię Armii Krajowej Obwodu Głuszec-Grójec. Uroczystość nadania szkole imienia Armii Krajowej Obwodu „Głuszec”–Grójec i przekazania sztandaru odbyła się 23 marca 1991 r.<ref>Początkowo patronem szkoły był Marian Jaworski, następnie dokonano zmiany imienia.</ref>