1806
edycji
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Cmentarz żydowski''' '''w Grójcu''' rozciąga się między ulicami Wilczogórską a Mogielnicką. Znajduje się w pobliżu „nowego” grójeckiego cmentarza. Ma powierzchnię 1,8 ha. == Historia == === Założenie, funkcjonowanie''.'' === Cmentarz żydowski w Grójcu został założony pod koniec XVIII wieku, krótko po przybyciu pierwszych Żydów do Grójca. ● ''Więcej w osobnym artykule: Żydzi w Grójcu.'' === Czasy Holocaustu ===…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 3: | Linia 3: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
=== Założenie, funkcjonowanie | === Założenie, funkcjonowanie === | ||
Cmentarz żydowski w Grójcu został założony | Cmentarz żydowski w Grójcu został założony w 1794 roku, krótko po przybyciu pierwszych Żydów do Grójca. Zlokalizowano go na południowy zachód od centrum miasta, na wzgórzu. Było to zgodne z zasadami judaizmu, według których cmentarz jest miejscem świętym, a zarazem nieczystym. Powinien więc znajdować się poza miastem, być otoczony murem czy ogrodzeniem. Przy wejściu na cmentarz zwykle znajdowała się studnia, służąca do umycia rąk. | ||
● ''Więcej w osobnym artykule: [[Żydzi w Grójcu]].'' | ● ''Więcej w osobnym artykule: [[Żydzi w Grójcu]].'' | ||
Do czasów współczesnych zachowało się niewiele fotografii przedstawiających cmentarz żydowski w Grójcu. Na ocalałych archiwalnych zdjęciach widać cmentarne wzgórze pełne macew. Te pionowe nagrobki swym wyglądem nawiązywały do bramy – symbolu przejścia z życia ziemskiego do egzystencji w innym świecie. Na niektórych macewach widoczne były wspaniałe płaskorzeźby i malowidła. | |||
=== Czasy Holocaustu === | === Czasy Holocaustu === | ||
● ''Więcej w osobnym artykule: [[Grójec w czasie II wojny światowej]].'' | |||
W 1939 r. społeczność żydowska Grójca liczyła około 5200 osób. W czasie wojny naziści dokonali eksterminacji grójeckich Żydów. Pod koniec lutego 1941 r. mieszkający w Grójcu obywatele wyznania mojżeszowego zostali wywiezieni do getta w Warszawie. Większość z nich zginęła tam lub w obozie zagłady w Treblince. | |||
W czasie wojny cmentarz żydowski został zdewastowany. Niemcy wybrukowali macewami chodniki oraz drogę do pobliskiego Kobylina, gdzie siedzibę miał niemiecki starosta Werner Zimmermann. | |||
=== Po II wojnie światowej === | === Po II wojnie światowej === | ||
Dzieła zniszczenia dokończono po wojnie. Na terenie cmentarza była żwirownia, strzelnica, kryjówka wagarowiczów. W zimie dzieci zjeżdżały tam na sankach. Kirkut traktowany był jako skrót drogi z jednego cmentarza katolickiego na drugi. Nikt specjalnie nie troszczył się wówczas o zachowanie pamięci o żydowskiej społeczności, która przestała istnieć. Trudno pogodzić to z faktem, że w judaizmie obowiązuje zasada nienaruszalności grobów. Nie istnieje też pojęcie likwidacji cmentarza. | |||
Pod koniec lat 70. na grójeckim kirkucie można było zauważyć jeszcze pojedyncze macewy. | |||
=== Stan obecny === | === Stan obecny === | ||
| Linia 19: | Linia 29: | ||
Na cmentarzy znajdują się dwa Miejsca Pamięci Narodowej: | Na cmentarzy znajdują się dwa Miejsca Pamięci Narodowej: | ||
Bratnia mogiła ok. 200 Żydów grójeckich zamordowanych zbiorowej egzekucji w Dębówce koło Góry Kalwarii dokonanej 14 lipca 1943 r. (tu dodać przypis o "Chynowie" a raczej "Chinowie"). Ekshumowane szczątki przewieziono na cmentarz po II wojnie światowej. | |||
Pomnik pamięci zamordowanych Żydów w Grójcu i całym kraju. pomnik w kształcie granitowej macewy został ufundowany w 2002 r. przez mieszkającego w Izraelu grójeckiego Żyda Mosze Meira Kielmanzona. Umieszczono na niej inskrypcję w języku polskim i hebrajskim. | |||
Cmentarz jest jedną z niewielu pamiątek, jakie pozostały na terenie Grójca po ludności żydowskiej. | Napis w języku polskim brzmi: <blockquote>„O ziemio! Nie zakrywaj mej krwi i niech nic nie tłumi mego krzyku. I rzekł: Cóżeś uczynił? Głos krwi twego brata krzyczy do mnie z ziemi. Na pamięć zamordowanych mężów, niewiast i niemowląt gmin żydowskich w Grójcu i całym kraju. O Ty wstaniesz i zmiłujesz się nad Syjonem".</blockquote>Cmentarz jest jedną z niewielu pamiątek, jakie pozostały na terenie Grójca po ludności żydowskiej. | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||