Grójec: Różnice pomiędzy wersjami

Grójec (tekst źródłowy)

Wersja z 19:46, 8 paź 2023

Dodane 3761 bajtów , 8 paź 2023

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 Z czasem władzę nad osadą przejął bezpośrednio książę, wspomniany już Konrad I (sprawca sprowadzenia w roku 1226 Krzyżaków), władca rozsądny i zapobiegliwy, który na należącej do niego ziemi osadził wolnych osadników nadając im różnorodne ulgi. Tego typu ustępstwa były przywilejami. Pierwszym przywilejem była lokalizacja tu wsi na prawie niemieckim, co nastąpiło na przełomie XIII i XIV wieku.
-Miejscowość mimo swojego znaczenia w regionie otrzymała prawa miejskie dopiero w 1419 r. z nadania księcia mazowieckiego [[Janusz I Starszy|Janusza I Starszego]]. Była to jedna z ostatnich lokacji na tym terenie, sąsiednia [[Mogielnica]] była już miastem od prawie stu lat.
+=== Nadanie praw miejskich ===
+Miejscowość mimo swojego znaczenia w regionie otrzymała prawa miejskie dopiero w 1419 r. z nadania księcia mazowieckiego [[Janusz I Starszy|Janusza I Starszego]]. Była to jedna z ostatnich lokacji na tym terenie, sąsiednia [[Mogielnica]] była już miastem od prawie stu lat. Świadczy to jednak jako dowód na nadrzędność Grójca - po prostu nie było potrzeby wcześniejszej lokacji, jako że mieszkańcy osady z racji usytuowanego tu ośrodka władzy mieli się dobrze, a dzięki nadaniom bywających tu możnych i tak cieszyli się znacznymi swobodami.
+W owym czasie Grodziec nie posiadał żadnych stałych dochodów w postaci choćby podatków. Jedynym majątkiem były należące do niego grunty. Znacznie poprawiło budżet młodego miasta nadanie księcia Bolesława IV – następcy Janusza I – który to nadał miastu łąkę zwaną Błonie, położoną u stóp grodziska od strony północnej. Inne przywileje nadane miastu drogą lokacji lub jej późniejsze potwierdzenia, były nie tylko źródłem dochodów miasta, ale stanowiły również ważny w rękach władz miejskich instrument kontroli nad prawidłowością rozwoju handlu czy rzemiosła.
+“''My Janusz, z Bożej łaski książę czerski, warszawski, ciechanowski, wyszogrodzki i zakroczymski, nadajemy osadzie Grodziec, położonej w ziemi czerskiej mazowieckiego województwa prawa miejskie chełmińskie i mając na uwadze dalszy jej rozwój, przyznajemy jej prawo posiadania łaźni, wagi, postrzygalni sukna, oraz możliwość uzyskania innych dochodów z pobierania opłaty mostowej na rzece [[Molnica|Molnicy]], wykonywania różnych rzemiosł i handlu i zwalniamy ją od wszelkich ceł na transport różnych towarów po ziemi mazowieckiej. Podpisano: Janusz I Starszy, książę, Anno Domini 1419”''
 === XVI-XVIII wiek ===
-Miasto rozwijało się w XV–XVI w. dzięki przywilejom książąt mazowieckich i królów polskich.
+Z czasem miasto położone centralnie w Ziemi Czerskiej otrzymało statut miasta powiatowego wchodzącego do roku 1526 w skład Księstwa Mazowieckiego. Po wcieleniu Mazowsza do Korony pozostawało aż do czasów zaborów miasto powiatowym w województwie mazowieckim. Królowie polscy, Zygmunt I Stary i jego syn, Zygmunt August potwierdzali nadane niegdyś miastu przywileje i nadali wiele nowych, między innymi: ustanawiając prawo do targów i jarmarków.
-Miasto uzyskało w 1526 r. statut miasta powiatowego.
+W 1564 r. Grójec, będący starostwem niegrodowym, miał ok. 200 domów i 1000 mieszkańców.
-W 1564 r. Grójec, będący starostwem niegrodowym, miał ok. 200 domów i 1000 mieszkańców.
+Na przełomie XVI i XVII w. słynął z produkcji piwa (popularnego w [[Warszawa|Warszawie]]) i strun do lutni oraz z kilku murowanych budynków, zwłaszcza z murowanego [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|kościoła pw. św. Mikołaja Biskupa.]]
+Rzemieślnicy zrzeszeni byli w bractwach cechowych: kuśnierzy, szewców, kowali, piekarzy, krawców, mieczników i młynarzy. Oni to stanowili główny trzon mieszkańców miasta, choć niemała ich część trudniła się też rolnictwem. Rzemiosło rozwijało się dzięki właściwie opracowanym statutom cechowym i przywilejom książęcym, między innymi przywilejem księcia Stanisława, który to w roku 1524 określił warunki kształcenia uczniów w rzemiośle i jakości produkcji.
+Miasto bogaciło się czerpiąc dochody z:
+* opłat mostowych z trzech mostów wystawionych przez mieszczan na rzece [[Molnica|Molnicy]]
+* opłat wnoszonych przez rzemieślników oraz dzierżawców kramów i jatek
+* opłaty brukowej, tj. za użytkowanie brukowanych ulic, co świadczyło o zamożności mieszkańców miasta i znacznie rozwiniętej urbanizacji
+Miejscowi proboszczowi prowadzili w grodzie elementarną szkółkę parafialną i choć jej ówczesny poziom wiele pozostawiał do życzenia, to jednak wielu jej absolwentów zostało studentami Akademii Krakowskiej. W latach 1510-1570, z niewielkiego wówczas Grójca uczęszczało na wykłady krakowskiej Alma Mater aż 19 studentów, podczas gdy z pobliskiego [[Tarczyn|Tarczyna]] jedynie 9, a ze stołecznego wówczas [[Czerska]] – 11. Wśród owych żaków znalazł się także syn grójeckiego mieszczanina, młynarza i wielkiego pieniacza, [[Piotr Skarga]] (Powęski), późniejszy jezuita i znakomity kaznodzieja króla Zygmunta III Wazy, autor „Kazań sejmowych”.
-Na przełomie XVI i XVII w. słynął z produkcji piwa (popularnego w [[Warszawa|Warszawie]]) i strun do lutni oraz z kilku murowanych budynków, zwłaszcza z murowanego [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|kościoła pw. św. Mikołaja Biskupa.]]
+W mieście sprawowano sądy zwane rokami (1440), a następnie radzieckie, ziemskie i grodzkie.
-Miasto było zniszczone w 1656 r. podczas potopu szwedzkiego. W Grójcu zostało wówczas tylko 16 domów, a z 40 ogrodów uprawiano zaledwie 15. "''Ratusz, łaźnia, postrzygalnia i waga – to wszystko przez nieprzyjaciela zniszczało.''" Brakowało młyna, zniknęli piwowarzy. ''"Jeden tylko mieszczanin ma kocieł swój, w którym czasem piwo warzy."''
+Miasto było zniszczone w 1656 r. podczas potopu szwedzkiego, co skutecznie zahamowało jego rozwój. W Grójcu zostało wówczas tylko 16 domów, a z 40 ogrodów uprawiano zaledwie 15. "''Ratusz, łaźnia, postrzygalnia i waga – to wszystko przez nieprzyjaciela zniszczało.''" Brakowało młyna, zniknęli piwowarzy. ''"Jeden tylko mieszczanin ma kocieł swój, w którym czasem piwo warzy."'' Dała się zauważyć dość poważna migracja grójeckich mieszczan do niedalekiej Warszawy, która w 1596 została siedzibą władców Polski.
 Odbudowa ze zniszczeń postępowała powoli; drzewiany Grójec zresztą często się palił. W 1. ćw. XVIII w. jeden ze starostów, aby ożywić gospodarkę miasteczka, wystarał się o przywilej na przeniesienie targu z soboty na niedzielę. Niedzielny targ przyczynił się do obniżenia frekwencji na nabożeństwach w [[Lewiczyn|Lewiczynie]], co wywołało ostrą reakcję ks. [[Jan Stanisław Kostka Wujkowski|Jana Stanisława Kostki Wujkowskiego]], dziekana grójeckiego.
-W 1765 r. miasto miało tylko 34 domy i kilka lepianek. Wiek XVIII zakończyło z 78 domami i ok. 450 mieszkańcami.
+W 1765 r. miasto miało tylko 35 domów, kilka lepianek, jedną karczmę i wystawiony jeszcze w 1520, bardzo zniszczony, gotycki kościół. Wiek XVIII zakończyło z 78 domami i ok. 450 mieszkańcami.
 === 1795-1914 ===
-● ''Więcej w osobnym artykule: [[Grójec pod zaborami]].''
+W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej, w 1795 r. Grójec znalazł się w zaborze pruskim jako ośrodek powiatu czerskiego w prowincji Prusy Południowe. Wtedy to zaginęła większość dokumentów miejskich i cechowych. U progu nowych rządów w mieście stało 78 domów (1797). W 1807 r. wszedł w skład Księstwa Warszawskiego (departament warszawski), a osiem lat później — Królestwa Polskiego (województwo mazowieckie, a potem gubernia warszawska).
-W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej, w 1795 r. Grójec znalazł się w zaborze pruskim jako ośrodek powiatu czerskiego w prowincji Prusy Południowe. U progu nowych rządów w mieście stało 78 domów (1797). W 1807 r. wszedł w skład Księstwa Warszawskiego (departament warszawski), a osiem lat później — Królestwa Polskiego (województwo mazowieckie, a potem gubernia warszawska).
 Wskaźniki demograficzne miasta na początku XIX wieku zdecydowanie się poprawiły: Grójec liczył 1037 mieszkańców w 1808 r. i 1685 w 1827 r. Było to spowodowane przyrostem liczby [[Żydzi w Grójcu|ludności żydowskiej]] i stacjonowaniem oddziałów wojskowych. Przeprowadzenie bitych traktów przyczyniło się do ożywienia handlu zbożem.