1806
edycji
Osadnictwo żydowskie: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Osadnictwo żydowskie''' na terenie Ziemi Grójeckiej rozpoczęło się w drugiej połowie XVIII wieku i trwało do II wojny światowej (Holocaust). == Historia osadnictwa == Żydzi na terenie Mazowsza zamieszkali w okresie przedrozbiorowym. Ponieważ znaczna liczba miast miała przywilej ''de non tolerandis Judaeis'', Żydzi osiedlali się głównie we wsiach. W 1768 roku ustawa sejmowa zniosła zakaz osiedlania się ludności żydowskiej, utrzymując jedynie…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
'''Osadnictwo żydowskie''' na terenie Ziemi Grójeckiej rozpoczęło się w drugiej połowie XVIII wieku i trwało do II wojny światowej (Holocaust). | '''Osadnictwo żydowskie''' na terenie Ziemi Grójeckiej rozpoczęło się w drugiej połowie XVIII wieku i trwało do II wojny światowej ([[Holocaust]]). | ||
== Historia osadnictwa == | == Historia osadnictwa == | ||
Żydzi na terenie Mazowsza zamieszkali w okresie przedrozbiorowym. Ponieważ znaczna liczba miast miała przywilej ''de non tolerandis Judaeis'', Żydzi osiedlali się głównie we wsiach. W 1768 roku ustawa sejmowa zniosła zakaz osiedlania się ludności żydowskiej, utrzymując jedynie moc przywileju nadanego [[Warszawa|Warszawie]]. Osadnictwu w latach 1795–1809 sprzyjała polityka władz pruskich mająca na celu przesiedlenie Żydów do miast. Stąd też, w okresie Księstwa Warszawskiego, w 1808 w [[Goszczyn|Goszczynie]] mieszkało 67 Żydów (54,2% mieszkańców), 347 Żydów w [[Grójec|Grójcu]] (54,2%), 208 Żydów w [[Mogielnica|Mogielnicy]] (33,9%), w [[Tarczyn|Tarczynie]] 126 Żydów (28,8%) i w [[Warka|Warce]] 324 (42,7%). Zaś w 1921 r. stan liczbowy ludności żydowskiej wynosił w [[Goszczyn|Goszczynie]] 185 Żydów (15,0% mieszkańców), [[Grójec|Grójcu]] 4922 (58,8%), [[Mogielnica|Mogielnicy]] 2722 (51,2%), [[Tarczyn|Tarczynie]] 1427 (56,5%), [[Warka|Warce]] 2176 (50,5%), oraz w [[Błędów|Błędowie]] 815 Żydów (43,4%). W 1921 r. odsetek ludności żydowskiej miejskiej w ówczesnym [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] był jednym z wyższych w województwie warszawskim. Poza tym część tej społeczności mieszkała na terenie wsi. We wrześniu i październiku 1942 Niemcy hitlerowskie, realizując plan zagłady Żydów, przymusowo osiedliły ich w kilku gettach, będących obozami przejściowymi przed ich wysiedleniem do obozów zagłady i pracy. Część z nich zmarła w miejscach ich osiedlenia wskutek złych warunków życia, a także zginęła w masowych egzekucjach. Znikoma liczba przeżyła okres wojny. Po II wojnie światowej nie nastąpiło odrodzenie zorganizowanych form życia żydowskiego. Część Żydów zamieszkałych poza granicami Polski utworzyła związki wychodźców w poszczególnych miejscowościach (np. [[Komitet Grójeckich Żydów we Wrocławiu]] | Żydzi na terenie Mazowsza zamieszkali w okresie przedrozbiorowym. Ponieważ znaczna liczba miast miała przywilej ''de non tolerandis Judaeis'', Żydzi osiedlali się głównie we wsiach. W 1768 roku ustawa sejmowa zniosła zakaz osiedlania się ludności żydowskiej, utrzymując jedynie moc przywileju nadanego [[Warszawa|Warszawie]]. Osadnictwu w latach 1795–1809 sprzyjała polityka władz pruskich mająca na celu przesiedlenie Żydów do miast. Stąd też, w okresie Księstwa Warszawskiego, w 1808 w [[Goszczyn|Goszczynie]] mieszkało 67 Żydów (54,2% mieszkańców), 347 Żydów w [[Grójec|Grójcu]] (54,2%), 208 Żydów w [[Mogielnica|Mogielnicy]] (33,9%), w [[Tarczyn|Tarczynie]] 126 Żydów (28,8%) i w [[Warka|Warce]] 324 (42,7%). Zaś w 1921 r. stan liczbowy ludności żydowskiej wynosił w [[Goszczyn|Goszczynie]] 185 Żydów (15,0% mieszkańców), [[Grójec|Grójcu]] 4922 (58,8%), [[Mogielnica|Mogielnicy]] 2722 (51,2%), [[Tarczyn|Tarczynie]] 1427 (56,5%), [[Warka|Warce]] 2176 (50,5%), oraz w [[Błędów|Błędowie]] 815 Żydów (43,4%). W 1921 r. odsetek ludności żydowskiej miejskiej w ówczesnym [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] był jednym z wyższych w województwie warszawskim. Poza tym część tej społeczności mieszkała na terenie wsi. We wrześniu i październiku 1942 Niemcy hitlerowskie, realizując plan [[Holocaust|zagłady Żydów]], przymusowo osiedliły ich w kilku gettach, będących obozami przejściowymi przed ich wysiedleniem do obozów zagłady i pracy. Część z nich zmarła w miejscach ich osiedlenia wskutek złych warunków życia, a także zginęła w masowych egzekucjach. Znikoma liczba przeżyła okres wojny. Po II wojnie światowej nie nastąpiło odrodzenie zorganizowanych form życia żydowskiego. Część Żydów zamieszkałych poza granicami Polski utworzyła związki wychodźców w poszczególnych miejscowościach (ziomkostwa). Na krótko po wojnie istniały również ziomkostwa na terenie kraju, np. [[Komitet Grójeckich Żydów we Wrocławiu]]. | ||
== Gospodarka, kultura, polityka == | == Gospodarka, kultura, polityka == | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* Adam Penkalla, ''Osadnictwo żydowskie'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 64-67 – na podstawie źródeł: | * Adam Penkalla, ''Osadnictwo żydowskie'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 64-67 oraz [w:] ''Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 62-64 – na podstawie źródeł: | ||
* B. Wasiutyński, ''Ludność żydowska w Polsce w wiekach XIX i XX. Studium statystyczne'', Warszawa 1930; | * B. Wasiutyński, ''Ludność żydowska w Polsce w wiekach XIX i XX. Studium statystyczne'', Warszawa 1930; | ||
* I. B. Alterman (wyd.), [[Megilat Gritze|''Megilat Gritze'']], Tel-Aviv 1955; | * I. B. Alterman (wyd.), [[Megilat Gritze|''Megilat Gritze'']], Tel-Aviv 1955; | ||