1806
edycji
(Utworzono nową stronę "'''Komitet Rozbudowy Miasta Grójca''' – komitet działający w celu poprawy sytuacji mieszkaniowej w Grójcu, działał w latach 1925–1939. == Historia == Trudna sytuacja mieszkaniowa w polskich miastach po odzyskaniu niepodległości spowodowała, że władze II RP podejmowały działania mające na celu jej poprawę. Wspierały je w tym zakresie inicjatywy Związku Miast Polskich. Pierwsza Ustawa w przedmiocie rozbudowy miast ukazała się już…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 27: | Linia 27: | ||
Z uwagi na trudną sytuację mieszkaniową rodzin robotniczych samorząd miejski czynił starania o jej poprawę. W 1936 r. Komitet zgłosił wniosek, przyjęty przez Zarząd Miasta, w sprawie pozyskania gruntów państwowych położonych przy granicy miasta, noszących nazwę Worów Poduchowny (gmina Kobylin, dziś Grójec). Zamierzano przeznaczyć je na osiedle robotnicze i ogródki działkowe. Zarząd Miasta wystąpił o oddanie lub sprzedanie miastu tych terenów. | Z uwagi na trudną sytuację mieszkaniową rodzin robotniczych samorząd miejski czynił starania o jej poprawę. W 1936 r. Komitet zgłosił wniosek, przyjęty przez Zarząd Miasta, w sprawie pozyskania gruntów państwowych położonych przy granicy miasta, noszących nazwę Worów Poduchowny (gmina Kobylin, dziś Grójec). Zamierzano przeznaczyć je na osiedle robotnicze i ogródki działkowe. Zarząd Miasta wystąpił o oddanie lub sprzedanie miastu tych terenów. | ||
Władze samorządowe Grójca podjęły działanie mające na celu przygotowanie planu rozbudowania miasta. W 1928 r. inż. Stefan i Wilhelm Chojniccy - mierniczowie przysięgli z Warszawy rozpoczęli pomiary miasta przerwane w 1930 r. i wznowione w 1936. Nowo opracowany szkic planu zabudowania miasta Grójca opiniował Komitet w 1938. Autorami szkicu byli inż. Mirosława Dworzańska i inż. Władysław Wieczorkiewicz z Biura Pomiarów i Zabudowy Miast przy Wydziale Wojewódzkim Warszawskim. Komitet krytycznie ocenił kierunek zabudowy, zaproponowany przez autorów. Przyjęty w szkicu kierunek północno-wschodni od ówczesnego śródmieścia uznał za niesłuszny z kilku względów. Najważniejszym był ten, że nowo planowany rynek, ze zwartą zabudową, znalazłby się obok budynku szpitala. Tereny te, zdaniem Komitetu, powinny być przeznaczone na park szpitalny (ewentualnie jego dalszą rozbudowę), powiększenie parku im. Tadeusza Kościuszki lub wykorzystane dla celów sportowych. Przeciwko przeznaczeniu tych terenów pod przyszłą zabudowę miasta, przemawiał też fakt występowania wody zaskórnej. Za optymalny uznał Komitet plan, który skierowałby przyszłą zabudowę miasta na tereny najzdrowsze, położone na południowy zachód pomiędzy drogą do wsi [[Wilczogóra]], a traktem krakowskim. Ostatecznie, na posiedzeniu Komitetu 8 lipca 1938 r. z udziałem autorów, burmistrza - [[Tadeusz Olszewski|Tadeusza Olszewskiego]], inż. C. Filipowicza i P. Bartoszewicza uchwalono, że planowana zabudowa miasta zostanie przeprowadzona w kierunku zaproponowanym przez autorów szkicu. Badania wykazały, że po skanalizowaniu miasta lustro wody zaskórnej znacznie się obniży, a występująca aktualnie nie przeszkadza celom budowlanym. Za przyjęciem tej koncepcji przemawiał również fakt usytuowania dzielnicy handlowej jak najbliżej stacji PKP. Komitet zgodził się z tą argumentacją pod warunkiem, że planowana zabudowa zwarta otaczająca rynek zostanie odsunięta na wschód tak, aby pomiędzy nią a szpitalem pozostał niezabudowany pas (ogrody) o szerokości nie mniejszej niż 100 m. Przyjęto również propozycje Komitetu dotyczące: poszerzenia parku o przyległe place, rozmieszczenia punktów szkolnych i komunikacji wewnętrznej miasta oraz przeniesienia więzienia w inne, mniej eksponowane miejsce. W 1937 r. Tadeusz Olszewski zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości proponując wykupienie budynku więzienia od Skarbu Państwa i po przebudowaniu wykorzystanie na inne cele. Przedstawiony w szkicu plan zabudowania to obraz miasta w przyszłości. Tymczasem już w latach trzydziestych XX w. przeprowadzono wiele inwestycji, przyczyniających się do rozwoju i pozytywnego przeobrażenia Grójca. M.in. zlikwidowano elektrownię i doprowadzono do miasta linię wysokiego napięcia z elektrowni Okręgu Warszawskiego w Pruszkowie (1937). Przy ul. Marszałka Piłsudskiego oddano do użytku | Władze samorządowe Grójca podjęły działanie mające na celu przygotowanie planu rozbudowania miasta. W 1928 r. inż. Stefan i Wilhelm Chojniccy - mierniczowie przysięgli z Warszawy rozpoczęli pomiary miasta przerwane w 1930 r. i wznowione w 1936. Nowo opracowany szkic planu zabudowania miasta Grójca opiniował Komitet w 1938. Autorami szkicu byli inż. Mirosława Dworzańska i inż. Władysław Wieczorkiewicz z Biura Pomiarów i Zabudowy Miast przy Wydziale Wojewódzkim Warszawskim. Komitet krytycznie ocenił kierunek zabudowy, zaproponowany przez autorów. Przyjęty w szkicu kierunek północno-wschodni od ówczesnego śródmieścia uznał za niesłuszny z kilku względów. Najważniejszym był ten, że nowo planowany rynek, ze zwartą zabudową, znalazłby się obok budynku szpitala. Tereny te, zdaniem Komitetu, powinny być przeznaczone na park szpitalny (ewentualnie jego dalszą rozbudowę), powiększenie parku im. Tadeusza Kościuszki lub wykorzystane dla celów sportowych. Przeciwko przeznaczeniu tych terenów pod przyszłą zabudowę miasta, przemawiał też fakt występowania wody zaskórnej. Za optymalny uznał Komitet plan, który skierowałby przyszłą zabudowę miasta na tereny najzdrowsze, położone na południowy zachód pomiędzy drogą do wsi [[Wilczogóra]], a traktem krakowskim. Ostatecznie, na posiedzeniu Komitetu 8 lipca 1938 r. z udziałem autorów, burmistrza - [[Tadeusz Olszewski|Tadeusza Olszewskiego]], inż. C. Filipowicza i P. Bartoszewicza uchwalono, że planowana zabudowa miasta zostanie przeprowadzona w kierunku zaproponowanym przez autorów szkicu. Badania wykazały, że po skanalizowaniu miasta lustro wody zaskórnej znacznie się obniży, a występująca aktualnie nie przeszkadza celom budowlanym. Za przyjęciem tej koncepcji przemawiał również fakt usytuowania dzielnicy handlowej jak najbliżej stacji PKP. Komitet zgodził się z tą argumentacją pod warunkiem, że planowana zabudowa zwarta otaczająca rynek zostanie odsunięta na wschód tak, aby pomiędzy nią a szpitalem pozostał niezabudowany pas (ogrody) o szerokości nie mniejszej niż 100 m. Przyjęto również propozycje Komitetu dotyczące: poszerzenia parku o przyległe place, rozmieszczenia punktów szkolnych i komunikacji wewnętrznej miasta oraz przeniesienia więzienia w inne, mniej eksponowane miejsce. W 1937 r. Tadeusz Olszewski zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości proponując wykupienie budynku więzienia od Skarbu Państwa i po przebudowaniu wykorzystanie na inne cele. Przedstawiony w szkicu plan zabudowania to obraz miasta w przyszłości. Tymczasem już w latach trzydziestych XX w. przeprowadzono wiele inwestycji, przyczyniających się do rozwoju i pozytywnego przeobrażenia Grójca. M.in. zlikwidowano elektrownię i doprowadzono do miasta linię wysokiego napięcia z elektrowni Okręgu Warszawskiego w Pruszkowie (1937). Przy ul. Marszałka Piłsudskiego oddano do użytku Publicznym Szkołom Powszechnym Nr 1 i Nr 3 nowo wybudowaną siedzibę. Wspólnym wysiłkiem samorządu i społeczeństwa miasta zebrano fundusze, które w latach 1937-1939 umożliwiły wzniesienie do wysokości drugiego piętra murów budynku dla [[Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi w Grójcu|Gimnazjum i Liceum im. Piotra Skargi]]. W 1938 rozpoczęto budowę nowoczesnej łaźni i budynku dla Ośrodka Zdrowia (ul. Kościelna). Uporządkowano wiele ulic układając nowe nawierzchnie i chodniki. Objęto tymi pracami (w części lub całości) m.in. ulice: Marszałka Piłsudskiego, Warszawską, Radomską, Mogielnicką, Mszczonowską, Lewiczyńską, Poświętne. Pomimo intensywnie prowadzonych prac zmierzających do przebudowy ulic, Zarząd Miasta w latach 1935-1939 nie przekazał Komitetowi (jako Komisji Drogowej) do zaopiniowania projektów tych robót. W tej sytuacji Komitet zgłosił do Zarządu Miasta wnioski powzięte z własnej inicjatywy. Dotyczyły one: zasypania stawu na tzw. stokach, zakończenia przebudowy nawierzchni na ul. Mszczonowskiej i Lewiczyńskiej, zabrukowania dróżki łączącej ulice Radomską z Lewiczyńską - wówczas bez nazwy, [obecnie ul. Drogowców] oraz zabrukowania wjazdów do posesji przy ul. Radomskiej. | ||
Ostatnie zaprotokółowane w księdze, posiedzenie Komitetu odbyło się 12 kwietnia 1939 r. Zaopiniowano wówczas plany budowy domów mieszkalnych i budynków gospodarczych. Rozpatrzono, z wnioskiem pozytywnym, podanie [[Tadeusz Olszewski|Tadeusza Olszewskiego]] o udzielenie pożyczki ze środków pozakontyngentowych. Kredyt miał być przeznaczony na dokończenie domu budowanego przy ul. POW. Nie wiadomo czy do wybuchu II wojny światowej kredyt otrzymał. Budowanego domu najprawdopodobniej nie wykończył i w nim nie zamieszkał. Kiedy we wrześniu 1940 drewniany dom na polecenie Zarządu Miasta otwarto, stwierdzono, że był pusty i nie było w nim drzwi oraz podłóg, a okna były zabite deskami. Tadeusz Olszewski już wówczas w Grójcu nie przebywał. W obawie przed aresztowaniem przeniósł się do Warszawy. Jego dom zajęły niemieckie władze okupacyjne na skład zboża. | Ostatnie zaprotokółowane w księdze, posiedzenie Komitetu odbyło się 12 kwietnia 1939 r. Zaopiniowano wówczas plany budowy domów mieszkalnych i budynków gospodarczych. Rozpatrzono, z wnioskiem pozytywnym, podanie [[Tadeusz Olszewski|Tadeusza Olszewskiego]] o udzielenie pożyczki ze środków pozakontyngentowych. Kredyt miał być przeznaczony na dokończenie domu budowanego przy ul. POW. Nie wiadomo czy do wybuchu II wojny światowej kredyt otrzymał. Budowanego domu najprawdopodobniej nie wykończył i w nim nie zamieszkał. Kiedy we wrześniu 1940 drewniany dom na polecenie Zarządu Miasta otwarto, stwierdzono, że był pusty i nie było w nim drzwi oraz podłóg, a okna były zabite deskami. Tadeusz Olszewski już wówczas w Grójcu nie przebywał. W obawie przed aresztowaniem przeniósł się do Warszawy. Jego dom zajęły niemieckie władze okupacyjne na skład zboża. | ||
Działalność Komitetu Rozbudowy miasta Grójca w okresie II RP przerwała II wojna światowa i okupacja miasta (1939-1945). | Działalność Komitetu Rozbudowy miasta Grójca w okresie II RP przerwała [[Grójec w czasie II wojny światowej|II wojna światowa i okupacja miasta]] (1939-1945). | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* Maria Lewandowska, ''Komitet Rozbudowy Miasta Grójca (1925–1939)'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 46–55 – na podstawie źródeł: | |||
* Ważniejsze akty prawne: ustawa z 26 września 1922 r. w przedmiocie rozbudowy miast (Dz.U.RP nr 89 poz. 811), ustawa z 29 kwietnia 1925 r. o rozbudowie miast (Dz.U.RP nr 51 poz. 346), rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U.RP nr 42 poz. 372), obwieszczenie Ministra Skarbu z 22 stycznia 1936 w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U.RP nr 10 poz. 107), rozporządzenie Ministra Skarbu z 9 kwietnia 1937 r. w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U.RP nr 34 poz. 267), ustawa z 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U.RP nr 35 poz. 294); | |||
* Archiwum Akt Nowych: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (1918-1939) sygn. 202/726, s. 171, 275-277; | |||
* Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy, Oddział w Górze Kalwarii, Akta miasta Grójca, sygn. 37, k. 132-133; 39, k. 81-82, 84-86, 98-99, 116-118; 40, k. 20; 46, k. 112, 114; 70 k. 5-12; 71, k. 104; 73, k. 2; 253, k. 61, 78, 90; 254, k. 104; 298, k. 7; 430, k. 57-58, 205-210, 225-226, 259-261; 499, k. 1-19; 500, k. 1-22; 501, k. 1-17; 502, k. 1-32; 503, k. 1-51; 504, k. 1-74; 505, k. 1-36; 506, k. 1-24; 507, k. 1-7; 508, k. 1-99; 509, k. 1-5; 542, k. 151; | |||
* „Samorząd Miejski” (organ prasowy Związku Miast Polskich) R. 1930, z. 12, Kronika, s. 958; R. 1932, z. 9, Kronika, s. 564-566; R 1936, z. 9, Kronika, s. 1230. | |||