1806
edycji
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
1 grudnia 1945 r. pod wsią [[Budki Petrykowskie]] doszło do '''skrytobójczego mordu politycznego''' dokonanego przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Zamordowano działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego: '''Zbigniewa Tadeusza Hanke''' (sędziego Sądu Grodzkiego w Grójcu i delegata Rządu na Kraj, przewidywanego przez rząd RP w Londynie na wojewodę warszawskiego), '''Bolesława Łukowskiego''', kierownika Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Rolnik” | 1 grudnia 1945 r. pod wsią [[Budki Petrykowskie]] doszło do '''skrytobójczego mordu politycznego''' dokonanego przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Zamordowano działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego: | ||
* '''Zbigniewa Tadeusza Hanke''' (sędziego Sądu Grodzkiego w [[Grójec|Grójcu]] i delegata Rządu na Kraj, przewidywanego przez rząd RP w Londynie na wojewodę warszawskiego), | |||
* '''Bolesława Łukowskiego''', kierownika Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Rolnik” | |||
* '''Tadeusza Liszkiewicza''', żołnierza [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] i nauczyciela grójeckiego liceum. | |||
Czwarty z aresztowanych, rolnik z Kolonii Krobów, '''Józef Sikorski''', przeżył. Kiedy usłyszał strzał, upadł, a później wygrzebał się z płytkiego grobu. To dzięki niemu prawda o zbrodni wyszła na jaw – zawiadomił władze PSL i złożył zeznanie przed sądem. | |||
== Historia == | == Historia == | ||
Na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej lubelski Komitet Wyzwolenia Narodowego, wsparty przez Armię Czerwoną organizował swoją administrację, która nie spotykała się z poparciem społecznym i politycznym byłych środowisk konspiracji niepodległościowej. Walka z opozycją jawną i niejawną odbywała się przy pomocy terroru, m.in. przez dokonywanie zabójstw, stosowanie tortur fizycznych i moralnych, wymuszanie zeznań, wyjaśnień i bezpodstawnych oskarżeń. Eliminacją z życia politycznego opozycji zajmowały się specjalne grupy złożone z funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Przełożonymi i rozkazodawcami byli: Józef Kole, kierownik Wydziału Ekonomicznego Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i jego żona, Magda Tremblińska (zm. 1994), była działaczka Komunistycznej Partii Polski, sekretarz Komitetu Wojewódzkiego | Na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej lubelski Komitet Wyzwolenia Narodowego, wsparty przez Armię Czerwoną organizował swoją administrację, która nie spotykała się z poparciem społecznym i politycznym byłych środowisk konspiracji niepodległościowej. Walka z opozycją jawną i niejawną odbywała się przy pomocy terroru, m.in. przez dokonywanie zabójstw, stosowanie tortur fizycznych i moralnych, wymuszanie zeznań, wyjaśnień i bezpodstawnych oskarżeń. Eliminacją z życia politycznego opozycji zajmowały się specjalne grupy złożone z funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Przełożonymi i rozkazodawcami byli: Józef Kole, kierownik Wydziału Ekonomicznego Komitetu Centralnego [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR) i jego żona, Magda Tremblińska (zm. 1994), była działaczka Komunistycznej Partii Polski, sekretarz Komitetu Wojewódzkiego. Ona to Jakubowi (Kubie) Krajewskiemu, ps. „Pestka”, sekretarzowi Komitetu Powiatowego PPR w Płocku, przekazała polecenie wyłączenia z działalności politycznej niewygodnych członków m.in. Polskiej Partii Socjalistycznej, aktywnych działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego, tzn. aresztowania ich i zlikwidowania pod jakimkolwiek pozorem. Magda Tremblińska poleciła mu też, aby to zadanie przekazał Władysławowi Rypińskiemu „Ryga”, „Stary” z Łęgu k. Płocka, byłemu partyzantowi [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]], a potem [[Armia Ludowa|Armii Ludowej]], aby ten zorganizował z milicjantów grupę specjalną i skrupulatnie wykonywał rozkazy otrzymane od sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PPR w Warszawie. | ||
W utworzonej grupie znaleźli się ludzie z byłego oddziału Armii Ludowej, którzy w 1945 jako funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej pracowali w okolicach Płocka. Grupa ta uprowadzała i mordowała opozycjonistów m.in. PSL. Zadania do wykonania przekazywał Lucjan Markowski, zastępca kierownika Wydziału Rolnego | W utworzonej grupie znaleźli się ludzie z byłego oddziału Armii Ludowej, którzy w 1945 jako funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej pracowali w okolicach Płocka. Grupa ta uprowadzała i mordowała opozycjonistów m.in. PSL. Zadania do wykonania przekazywał Lucjan Markowski, zastępca kierownika Wydziału Rolnego Komitetu Wojewódzkiego PPR w Warszawie, w czasie okupacji gwardzista, ps. „Czołg”. W sobotę 1 grudnia 1945 samochodem komitetu partii wiózł on do Grójca towarzyszy z partyzantki w Płockiem, m.in.: Edwarda Tyburskiego (1926-1982), ps. „Pepeszka”, Władysława Wójcika, lat 27 i Sokołowskiego. Grupa 8 mężczyzn, funkcjonariuszy Ministerstwa Urzędu Bezpieczeństwa, umundurowanych i po cywilnemu, uzbrojona w rewolwery i karabiny maszynowe, w godzinach przedpołudniowych i wieczornych zabrała z domów na samochód ciężarowy: | ||
# '''Józefa Sikorskiego''' (1891-1970) – bogatego rolnika, działacza PSL. Podczas rewizji zabrano mu z kieszeni kenkartę i 5700 ówczesnych złotych; | # '''Józefa Sikorskiego''' (1891-1970) – bogatego rolnika, działacza PSL. Podczas rewizji zabrano mu z kieszeni kenkartę i 5700 ówczesnych złotych; | ||
| Linia 11: | Linia 17: | ||
# '''Tadeusza Liszkiewicza''' – przed 1939 oficera zawodowego, w czasie okupacji ppr. Armii Krajowej, ps. „Zbigniew”, po 1945 nauczyciela przysposobienia wojskowego w Gimnazjum i Liceum w Grójcu. | # '''Tadeusza Liszkiewicza''' – przed 1939 oficera zawodowego, w czasie okupacji ppr. Armii Krajowej, ps. „Zbigniew”, po 1945 nauczyciela przysposobienia wojskowego w Gimnazjum i Liceum w Grójcu. | ||
Piątym uprowadzonym miał być '''Stefan Nastula''', księgowy młyna „Greno” w Grójcu, którego jednak nie zastano w domu przy stacji kolejki wąskotorowej. | Piątym uprowadzonym miał być '''Stefan Nastula''', księgowy młyna „Greno” w [[Grójec|Grójcu]], którego jednak nie zastano w domu przy stacji kolejki wąskotorowej. | ||
Ok. godz. 20 uprowadzeni mężczyźni przewiezieni zostali samochodem do wsi [[Konie]] (dziś [[gmina Pniewy]]). Samochód stanął przed domem Wystrycha, u którego odbywała się zabawa z udziałem uzbrojonych byłych żołnierzy z Armii Krajowej. Nie wiedzieli oni, że koledzy ich czekają na „przesłuchanie” i rozstrzelanie. Uprowadzonych po cichu wprowadzono do jednej z izb, w drugiej (w mieszkaniu Józefy Niewiadomskiej, sekretarza miejscowej komórki PPR) zasłonięto okno kocem, zapalono świece i pojedynczo wzywano na „przesłuchanie”. Pytano o przynależność do partii w czasie okupacji i po jej zakończeniu. W trakcie „przesłuchania” niektórych uprowadzonych bito (Tadeusza Liszkiewicza), wszystkim odebrano wierzchnie okrycia (kożuchy, jesionki), zegarki, biżuterię (obrączki, pierścionki), pieniądze. Potem przetransportowani zostali na skraj wsi [[Budki Petrykowskie]] i [[Nosy-Poniatki]] (18 km od [[Grójec|Grójca]]). Tu wyprowadzono ich z samochodu, ustawiono w bruździe pola należącego kiedyś do Banaszewicza, dziś do Stefana Gałązki, położonego przy szosie z [[Grójec|Grójca]] do Mszczonowa i polecono rozebrać się. Wówczas uprowadzeni zrozumieli, co ich czeka i zaczęli prosić, aby im darowano życie, tłumaczyli się, że są niewinni. Wg świadectwa Józefa Sikorskiego dca grupy powiedział „(...) ''straciliście naszych trzech ludzi i ze mną byście to samo zrobili, gdybym tam był''”. Zrozumiał on wówczas, „''że chodzi o trzech funkcjonariuszy bezpieczeństwa, którzy kilka dni temu zginęli z rąk nieujawnionej bandy'' (...)”. Kiedy sędzia Hanke powiedział „szukajcie winnych między sobą”, jeden z żołnierzy uderzył w twarz Sikorskiego i sędziego, po czym padły strzały. Dwóch zginęło natychmiast, trzeci (Tadeusz Liszkiewicz) odniósł lekkie obrażenia, zgon nastąpił wskutek uduszenia ziemią, którą go zasypano, co ustalił lekarz. Józef Sikorski został lekko ranny, upadł do rowu i leżąc twarzą do ziemi udał zabitego. Następnie „ubecy” wrzucili wszystkich czterech mężczyzn do pogłębionej bruzdy, osypali ziemią. Kiedy odjechali, półnagi (w kalesonach) Józef Sikorski wydostał się z dołu i schronił u mieszkającego w pobliżu biednego rolnika, Szymańskiego, wysiedlonego spod [[Warka|Warki]]. Ten nakarmił go i położył spać. nazajutrz ubrał go, wsadził na wóz konny, przykrył słomą i przewiózł do [[Krobów|Krobowa]]. Córka, Marianna (Piwowarska) powiadomiła o zdarzeniu Fajta, a ten rodziny zamordowanych. | Ok. godz. 20 uprowadzeni mężczyźni przewiezieni zostali samochodem do wsi [[Konie]] (dziś [[gmina Pniewy]]). Samochód stanął przed domem Wystrycha, u którego odbywała się zabawa z udziałem uzbrojonych byłych żołnierzy z Armii Krajowej. Nie wiedzieli oni, że koledzy ich czekają na „przesłuchanie” i rozstrzelanie. Uprowadzonych po cichu wprowadzono do jednej z izb, w drugiej (w mieszkaniu Józefy Niewiadomskiej, sekretarza miejscowej komórki PPR) zasłonięto okno kocem, zapalono świece i pojedynczo wzywano na „przesłuchanie”. Pytano o przynależność do partii w czasie okupacji i po jej zakończeniu. W trakcie „przesłuchania” niektórych uprowadzonych bito (Tadeusza Liszkiewicza), wszystkim odebrano wierzchnie okrycia (kożuchy, jesionki), zegarki, biżuterię (obrączki, pierścionki), pieniądze. Potem przetransportowani zostali na skraj wsi [[Budki Petrykowskie]] i [[Nosy-Poniatki]] (18 km od [[Grójec|Grójca]]). Tu wyprowadzono ich z samochodu, ustawiono w bruździe pola należącego kiedyś do Banaszewicza, dziś do Stefana Gałązki, położonego przy szosie z [[Grójec|Grójca]] do Mszczonowa i polecono rozebrać się. Wówczas uprowadzeni zrozumieli, co ich czeka i zaczęli prosić, aby im darowano życie, tłumaczyli się, że są niewinni. Wg świadectwa Józefa Sikorskiego dca grupy powiedział „(...) ''straciliście naszych trzech ludzi i ze mną byście to samo zrobili, gdybym tam był''”. Zrozumiał on wówczas, „''że chodzi o trzech funkcjonariuszy bezpieczeństwa, którzy kilka dni temu zginęli z rąk nieujawnionej bandy'' (...)”. Kiedy sędzia Hanke powiedział „szukajcie winnych między sobą”, jeden z żołnierzy uderzył w twarz Sikorskiego i sędziego, po czym padły strzały. Dwóch zginęło natychmiast, trzeci (Tadeusz Liszkiewicz) odniósł lekkie obrażenia, zgon nastąpił wskutek uduszenia ziemią, którą go zasypano, co ustalił lekarz. Józef Sikorski został lekko ranny, upadł do rowu i leżąc twarzą do ziemi udał zabitego. Następnie „ubecy” wrzucili wszystkich czterech mężczyzn do pogłębionej bruzdy, osypali ziemią. Kiedy odjechali, półnagi (w kalesonach) Józef Sikorski wydostał się z dołu i schronił u mieszkającego w pobliżu biednego rolnika, Szymańskiego, wysiedlonego spod [[Warka|Warki]]. Ten nakarmił go i położył spać. nazajutrz ubrał go, wsadził na wóz konny, przykrył słomą i przewiózł do [[Krobów|Krobowa]]. Córka, Marianna (Piwowarska) powiadomiła o zdarzeniu Fajta, a ten rodziny zamordowanych. | ||
| Linia 25: | Linia 31: | ||
* 8 czerwca – Władysława Inowolskiego (ur. 23 listopada 1898), kierownika Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego; | * 8 czerwca – Władysława Inowolskiego (ur. 23 listopada 1898), kierownika Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego; | ||
* Teofila Szymańskiego (ur. 8 czerwca 1916), referenta Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego; | * Teofila Szymańskiego (ur. 8 czerwca 1916), referenta Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego; | ||
* 14 października – Antoniego Jaskólskiego (ur. 1923), byłego żołnierza Gwardii Ludowej, komendanta posterunku Milicji Obywatelskiej w [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowem]], [[gmina Mogielnica]]; | * 14 października – Antoniego Jaskólskiego (ur. 1923), byłego żołnierza [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]], komendanta posterunku Milicji Obywatelskiej w [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowem]], [[gmina Mogielnica]]; | ||
* 20 listopada – 2 funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w Grójcu; | * 20 listopada – 2 funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w Grójcu; | ||
* 21 listopada dokonano nieudanego napadu na Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa, który znajdował się w budynku Zgromadzenia Córek Maryi, byłej siedzibie gestapo. Zginęło wówczas dwóch wartowników: Józef Stańczyk i Jan Krawiecki. | * 21 listopada dokonano nieudanego napadu na Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa, który znajdował się w budynku Zgromadzenia Córek Maryi, byłej siedzibie gestapo. Zginęło wówczas dwóch wartowników: Józef Stańczyk i Jan Krawiecki. | ||
| Linia 39: | Linia 45: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* Zofia Romanowska, ''Skrytobójczy mord w Budkach Petrykowskich'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt ósmy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 97-102 – na podstawie źródeł: | |||
* Postanowienie Prokuratury Rejonowej w Grójcu z 30 września 1996 o umorzeniu śledztwa w sprawie zabicia przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w dniu 1 grudnia 1945 w Grójcu Zbigniewa Hankego, Tadeusza Liszkiewicza i Bolesława Łukowskiego; | |||
* ''Protokół z przesłuchania świadka'' [Józefa Sikorskiego] ''przez sędziego śledczego Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 13 XII 1945'' w: „Krytyka. Kwartalnik Polityczny” 1980, nr 6, s. 106-109; | |||
* Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie: Orzeczenie Sądu w sprawie sześciu oskarżonych o nielegalną działalność w Ruchu Oporu Armii Krajowej z 5 grudnia 1947, sygn. Sr/1424/47; | |||
* Unieważnienie wyroku, sygn. VIII 421/92. Postanowienie z 30 marca 1992; | |||
* Stefan Korboński, ''W imieniu Kremla'', Paryż 1956, ustęp „Żywcem pogrzebany”, s. 76-78. Tu kilka nieścisłości i błędów; | |||
* Tadeusz Żenczyński, ''Dramatyczny rok 1945'', Warszawa 1981, s. 192; | |||
* Mirosław Prandota, ''Powrót z zaświatów'', „Odrodzenie” 1989, nr 12: 25 marca, s. 6; | |||
* Mirosław Prandota, ''Raport zza grobów'', w: ''Białe plamy'', Warszawa 1989, s. 92-124. [Seria] Reporterska Aukcja Zdarzeń [Nr] 3. W reportażu sporo błędów; | |||
* Pięć dokumentów, „Tygodnik Kulturalny 1989, nr 35: 27/28 sierpnia, s. 11; | |||
* Jerzy Kania, ''„Wam się Witos podobał?” Świadek zza grobu'', „Zielony Sztandar” 1989, nr 47, s. 3-4; | |||
* Jerzy Morawski, ''Dla partii życia nie szczędzę. Jak komando UB dokonało zbrodni na działaczach PSL z Grójca'', „Życie Warszawy” 1996, nr z 19 stycznia, s. 6; | |||
* Jerzy Morawski, ''Krwawe oblicze Wiesława'', „Życie” 1997, nr z 6-7 grudnia, s. 10-11; | |||
* [[Henryk Świderski]], ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”'', Warszawa 1993, ustęp „Dramatyczne sytuacje i wybory”, s. 237-244; | |||
* Leszek Żebrowski, ''Bandy pozorowane 1944-1947. Partyjne oddziały partyzanckie'', „Gazeta Polska” 1996, nr 45: 7 listopada, s. 15; | |||
* ''Żołnierze Armii Ludowej polegli i zamordowani przez podziemie zbrojne po wyzwoleniu kraju'', Warszawa 1997, s. 34, 41, 45, 48, 118, 122, 128. | |||
[[Kategoria:Wydarzenia]] | [[Kategoria:Wydarzenia]] | ||