Marian Krawczyk

Marian Krawczyk (ur. 28 stycznia 1897 w Dębnowoli, zm. 5 kwietnia 1979 w Warszawie) – nauczyciel, wizytator oraz metodyk wychowania fizycznego, autor poradników metodycznych, w latach 1939–1944 uczestnik konspiracji niepodległościowej.

Życiorys

Młodość, początek kariery zawodowej

Urodził się 28 stycznia 1897 w Dębnowoli (pod Warką) w rodzinie rządcy majątku ziemskiego, Wincentego i Agaty z Klimkiewiczów. W roku 1900 rodzice przenieśli się do posiadłości Jana Zamojskiego, Studzianki, powiat Kozienice, gdzie pozostali do 1908. Trzyklasową szkolę elementarną ukończył w Łękawicy, powiat kozienicki. Z III klasy warszawskiego, państwowego V Gimnazjum został usunięty za rozmowę w języku polskim. Wówczas wstąpił do prywatnego gimnazjum, w którym otrzymał maturę. Ponieważ nie dawała ona prawa wstępu na uniwersytet, państwową maturę składał we wskazanej szkole, tzn. w Saratowie nad Wołgą, skąd ostrzeżony przez przyjaciół przed powrotem do Warszawy z powodu przynależności do Związku Walki Czynnej, nielegalnie wyjechał do Krakowa, gdzie wstąpił na wydział matematyczno-fizyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W czasie pierwszej wojny światowej walczył o niepodległość Polski w Legionach Józefa Piłsudskiego. Został internowany w Szczypiornie pod Kaliszem, skąd uciekł do Żyrardowa i tu praktykował w aptece Bronisława Jursza. 27 czerwca 1917 r. zdał egzamin na pomocnika aptekarskiego.

W 1919 roku ukończył szkołę podchorążych i jako oficer został komendantem pułkowej szkoły dokształcającej na dwóch poziomach: szkoły powszechnej i gimnazjum. W wojnie polsko-bolszewickiej jako ochotnik walczył w szeregach Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Stanisława Szeptyckiego. W 1923 roku ukończył kurs wychowania fizycznego w Centralnej Wojskowej Szkole Gimnastyki i Sportów w Poznaniu (15 czerwca 1923). Po uzyskaniu zwolnienia z wojska (1923) praktykę odbył w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Białymstoku. W latach 1925–1927 studiował w Państwowym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie i zdał egzamin przed Komisją Egzaminów Państwowych na Nauczycieli Szkół Średnich (27 października 1927), po czym pracował w kolejności, jako okręgowy instruktor wychowania fizycznego w białostockim Kuratorium Oświaty (1927–1929), następnie warszawskim (1929–1936). W 1936 powierzono mu funkcję wizytatora wychowania fizycznego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Na tym stanowisku zatrudniony był do wybuchu wojny w 1939.

II wojna światowa

W latach drugiej wojny światowej mieszkał w Ursusie, pracował w szkole powszechnej nr 60 w Warszawie i tu uczył zakazanych przedmiotów; dodatkowo pracował w aptece Edmunda Szyszko w Ursusie. Był członkiem Armii Krajowej, ps. „Janos” i jako kapitan 10 kompanii III batalionu oraz komendant Garnizonu „Kordian” (Ursus, Raków, Opacz ...) po upadku powstania warszawskiego objął dowództwo III batalionu.

Od 1945 do przejścia na emeryturę

W roku 1945 za przynależność do Armii Krajowej został aresztowany przez NKWD i polskie władze bezpieczeństwa, następnie wywieziony do obozu pracy w ZSRR, skąd wrócił w 1947 roku i przez 2 miesiące pracował w Państwowych Zakładach Wydawnictw Szkolnych. W latach 1948–1950 był dyrektorem Korespondencyjnego Wyższego Kursu Nauczycielskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego (od 1 stycznia do 31 sierpnia 1948), Centralnego Korespondencyjnego Wyższego Kursu Nauczycielskiego przy Zarządzie Głównym ZNP (od 1 września 1948 do 31 sierpnia 1950). Po jego przekazaniu Ministerstwu Oświaty objął stanowisko kierownika Sekcji Wychowania Fizycznego w Wojewódzkim Ośrodku Doskonalenia Kadr Oświatowych (WODKO) w Warszawie. Na stanowisku pracował do likwidacji WODKO (1958), potem przez rok był kierownikiem Wydziału Pedagogicznego w Zarządzie Okręgu Stołecznego ZNP. 12 kwietnia 1957 powołany został na Członka Komisji Programowej przy Departamencie Programów i Podręczników Przedmiotów Ogólnokształcących i Pedagogicznych Ministerstwa Oświaty. Od 1 września 1960 do przejścia na emeryturę (1 czerwca 1968) pracował jako wizytator Kuratorium Okręgu Szkolnego w Warszawie.

W czasie długoletniej pracy w nadzorze pedagogicznym szczególnie troszczył się o doskonalenie zawodowe nauczycieli wychowania fizycznego w szkołach powszechnych. Był inicjatorem i organizatorem licznych kursów dokształcających w tym zakresie oraz projektodawcą powołania Polskiego Związku Wychowawców Fizycznych.

Publikacje

Na marginesie pracy zawodowej pisał na temat wychowania fizycznego: Podstawy wychowania fizycznego w szkole powszechnej (1938), Bawić i wychowywać (1948), Czynniki rozwoju fizycznego dziecka (1957), Ćwiczenia cielesne w szkole powszechnej. Realizacja nowego programu (1933, 1934), Ćwiczę i wychowuję (1934, 1937, 1948), Podstawy wychowania fizycznego w szkole powszechnej (1938), Wychowanie fizyczne w domu i w szkole (1939), Podstawy wychowania fizycznego w szkole podstawowej (1947, 1949), Święta wychowania fizycznego w szkole podstawowej (1948, 1950), Wycieczki, ich organizacja i znaczenie (1948), Gry drużynowe w szkole podstawowej (1956, 1964), Wychowawca a wychowanek (1962). Razem z Władysławem Dybowskim wydał Wychowanie fizyczne w gimnazjum męskim (1938). Ponadto napisał ponad 150 artykułów, które opublikował w czasopismach: „Start” (1930–1935), „Wychowanie Fizyczne w Szkole” (1933–1939), „Wychowanie Fizyczne” (1933–1937), „Głos Nauczycielski” (1948–1966), „Kultura Fizyczna” (1952–1958), „Wychowanie Fizyczne i Higiena Szkolna” (1953–1973), „Wychowanie Fizyczne w Szkole” (od 1960), „Problemy Opiekuńczo–Wychowawcze” (1963–1965), „Wychowanie” (1963–1967), „Nowa Szkoła” (1963–1972).

Sporadycznie współpracował z pismami: „Praca Szkolna” (1948), „Szkoła i Dom” (1952), „Szkoła Zawodowa” (1953), „Wychowanie w Przedszkolu” (1956), „Życie Szkoły” (1957), „Przyjaciel Dziecka” (1961), „Ruch Pedagogiczny” (1961).

W międzywojniu, w piśmie „Wychowanie Fizyczne w Szkole”, redagował działy: „Opowiadano mi ...” i „Skrzynka zapytań”. W latach 1956–1959 był sekretarzem czasopisma „Wychowanie Fizyczne w Szkole” a potem członkiem Komitetu Redakcyjnego pisma „Wychowanie Fizyczne i Higiena Szkolna” (do 1971).

Działalność społeczna

Pracę zawodową łączył z działalnością w organizacjach społecznych i zawodowych. Był inicjatorem i jednym z głównych organizatorów Polskiego Związku Wychowawców Fizycznych (1932); Należał do ZNP. Jako podchorąży Związku Strzeleckiego, z okazji imienin Józefa Piłsudskiego, uczestniczył w organizacji wojskowych zawodów marszowych z Warszawy do Sulejówka (19 marca 1926). Przebieg marszu i uroczystości w Sulejówku opisał w broszurze wydanej własnym sumptem pt. Imieniny Komendanta w Sulejówku (Kraków 1937).

Był członkiem Zarządu Zrzeszenia Sportowego „Ogniwo” (1950), członkiem Głównego Komitetu Kultury Fizycznej, przewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich, członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej (1978). Należał do ZAIKS – Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych (1949–1979).

Odznaczenia

Jego pracę zawodową i publicystyczną uhonorowano następującymi odznaczeniami: Złotym Krzyżem Zasługi (1939, 1958), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1961), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1968), Złotą Odznaką ZNP (1960), Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej (1967), Odznaką Tysiąclecia, Złotą Odznaką Miasta st. Warszawy (1963).

Za udział w dwóch wojnach światowych posiadał odznaczenia wojskowe: Krzyż Legionowy (1932), Medal Niepodległości (1937), Medal Zwycięstwa i Wolności (1949), Odznakę Grunwaldzką (1959), Medal za Warszawę (1959), Krzyż Partyzancki (1961), Krzyż Walecznych (1971), Krzyż Zasługi z Mieczami (1971), Krzyż Powstańczy – 1984 (pośmiertnie).

Rodzina

W roku 1920 zawarł związek małżeński z Heleną Nowicką. Ze związku tego urodziło się dwoje dzieci: Halina (Bernas) (1923–?) i Zbigniew (1922–1994).

Zmarł 5 kwietnia 1979 w Warszawie; pochowany na cmentarzu w Ursusie.

Bibliografia

• Maria Borczyńska, Krawczyk Marian, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1997, s. 44-47 – na podstawie źródeł:
• Dokumenty w posiadaniu Haliny Bernas;
• D. Rosenberg, Przegląd wydawnictw: Marian Krawczyk, ćwiczenia cielesne w szkole powszechnej ..., „Wychowanie Fizyczne” 1933, s. 41-43;
• Adam Kalinowski, Marian Krawczyk 1897-1979, „Wychowanie Fizyczne i Higiena Szkolna” 1979, nr 5, s. 135;
• Edmund Szyszko, Mgr Marian Krawczyk, „Farmacja Polska” 1979, nr 7, s. 575-576;
• Henryk Krzyczkowski, W cieniu Warszawy. Pruszków w latach okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1986, s. 131, 134, 189.