Julian Majkowski

Julian Majkowski (ur. 23 grudnia 1833, zm. 16 października 1917) – lekarz szpitala św. Piotra w Grójcu i powiatu grójeckiego (do 1875), lekarz zdrojowy w Busku, założyciel i pierwszy prezes Towarzystwa Lekarskiego Radomskiego.

Urodził się 23 grudnia 1833 w Woli Miedniewskiej, w ówczesnym powiecie łowickim (obecnie gmina Wiskitki, powiat żyrardowski), w rodzinie drobnoszlacheckiej Macieja (1800–1860) i Franciszki z Popowskich. Z siedmiorga rodzeństwa dwaj bracia zginęli w powstaniu styczniowym. Majkowski ukończył gimnazjum w Piotrkowie w 1851, w latach 1853–1858 studiował medycynę w Dorpacie (dziś Tartu w Estonii), którą ukończył ze stopniem doktora i z odznaczeniem cum exima laude. Odbył dwuletnią praktykę w szpitalu w Pabianicach (1858–1860). W 1860 przeniósł się do szpitala św. Piotra w Grójcu, w którym był jedynym lekarzem.

Szpital posiadał wówczas dwa działy: męski i kobiecy, a w tych po trzy oddziały: chorób wewnętrznych, zewnętrznych i skórno-wenerycznych, a także oddzielny pokój dla osób obłąkanych. Personel składał się z 11 osób: lekarza, nadzorcy, aptekarza, felczera, 2 posługaczy, 2 pielęgniarek, praczki, kucharki i stróża. Szpital nadzorowany był przez Radę Opiekuńczą Zakładów Dobroczynnych Powiatu Grójeckiego. Średnia roczna liczba chorych nie przekraczała 450 osób, średnia dzienna 22 osoby, a śmiertelność 8,7%.

W czasie powstania styczniowego 1863–1864 szpital grójecki, na skutek nieustannych walk w okolicy, zamienił się w szpital polowy, w którym leczono zarówno Rosjan, jak i powstańców. Kierował nim Majkowski. „Po wybuchu powstania otrzymał od Rządu Narodowego nominację, na lekarza okręgu grójeckiego z poleceniem, przygotowania pomieszczeń szpitalnych dla rannych i chorych powstańców, organizowanie dla nich niezbędnej pomocy chirurgicznej i odpowiednich placówek, gdzie by nie zagrożeni przez władze carskie mogli wracać do zdrowia” (L. Marzec). Zadania te pełnił m.in. przy pomocy dojeżdżających z Warszawy wybitnych lekarzy: Władysława Stankiewicza (lekarza naczelnego Szpitala Ewangelickiego w Warszawie i szefa powstańczej służby zdrowia), prof. Polikarpa Girsztofta, Hermana Bolesława Fudakowskiego, Józefa Leśniowskiego, M. Brunnera i J. Pawlucia. Za tę działalność Majkowski został aresztowany i „osadzony w więzieniu pod zarzutem współpracy z Rządem Narodowym i utrzymywanie kontaktów ze swym bratem stryjecznym, Janem Majkowskim, członkiem tego rządu”. Po rozprawie został zwolniony „jako lekarz spełniający swe obowiązki”.

Podczas swej pracy w Grójcu prowadził obserwację pacjentów i rozpatrywał ciekawsze przypadki leczonych chorób, a ważniejsze „oparte na gruntownym rozbiorze zbadanych faktów” opisywał i przesyłał do redakcji czasopism medycznych (od 1860). Zainteresowania swe kierował ku medycynie chorób wewnętrznych, zakaźnych, dermatologii i syfitologii. Zabierał głos w sprawie nierządu publicznego (prostytucji) i zapobiegania chorobom wenerycznym. Ogłaszał Sprawozdania lekarskie ze szpitala św. Piotra w Grójcu (od d. 1 sierpnia 1860 do d. 1 stycznia 1861), („Tygodnik Lekarski” 1861, 1862, 1873, 1874; „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” 1876), w którym opisywał objawy chorób pacjentów, stosowane środki i sposoby leczenia. Opisy te dają obraz stanu zdrowotnego i sanitarnego owych czasów. Analizował przypadki ran szarpanych, które były spowodowane nieoględnym obchodzeniem się z pojawiającymi się maszynami rolniczymi. Po piętnastoletniej pracy w Grójcu, w tym przez półtora roku na stanowisku lekarza powiatowego, „wdzięczni mieszkańcy Ziemi Czerskiej” wręczyli mu uroczyście podarunek. W 1876 Towarzystwo Lekarskie Warszawskie w uznaniu jego osiągnięć zawodowych, naukowych przyjęło go w poczet członków czynnych. Uzasadniając tę decyzję napisano, iż jest on przykładem „Jak lekarz na prowincji, pozostawiony swoim własnym siłom, pomimo mozolnej wózkowej praktyki (...) jest, może i musi być wszechstronnym. Z pracy pana Majkowskiego wieje postęp i zamiłowanie do obranego zawodu, znać w niej tę świeżość i swobodę, jakie tylko prawdziwa nauka i własne doświadczenie wyrobić mogą”. (W. Lubelski, Sprawozdanie z pracy dra Juliana Majkowskiego, przedstawionej jako kwalifikacja naukowa na członka czynnego Towarzystwa (sprawozdanie z 7 listopada 1876), „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” t. 72: 1876, nr 4, s. 609).

W 1875 przeniósł się do Warszawy i zajął praktyką prywatną. Czynnie też uczestniczył w pracach Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, w jego organie „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” ogłaszał artykuły, recenzje i tłumaczenia dzieł medycznych z języka niemieckiego. Stał się współwłaścicielem i członkiem redakcji tygodnika „Medycyna” (od 1908 – „Medycyna i Kronika Lekarska”). Od 1879 interesował się balneologią i wyjeżdżał corocznie latem do Buska, gdzie przez 29 lat był lekarzem (od 1908 r. starszym ordynatorem) szpitala św. Mikołaja. Dzięki przychylności dzierżawcy Buska Aleksandra Dobrzańskiego zapraszał do sanatorium innych lekarzy i z doktorem Józefem Dymnickim przeprowadził szereg eksperymentalnych kuracji, przez co przyczynił się do rozwoju uzdrowiska buskiego i spopularyzowania leczenia w nim chorób wewnętrznych i wenerycznych (tamtejszymi siarczanami). Aby wzbudzić zainteresowanie Buskiem i kierowanym przez siebie szpitalem ogłaszał w latach 1879–1899 coroczne Sprawozdania lekarskie w „Gazecie Lekarskiej” i „Medycynie” oraz w postaci samoistnych druków. Ponadto napisał i wydał własnym nakładem pierwszą naukową monografię tego uzdrowiska (Busko, wody siarczano-słono-wapienne jod i sól glauberską zawierające, Warszawa 1890, wydanie 2 rozszerzone, tamże 1904). W 1904 urządzono mu w Busku uroczysty jubileusz 25-lecia pracy w uzdrowisku. W 1908 opuszczając je założył (dla zapewnienia dalszego rozwoju uzdrowiska) Towarzystwo Przyjaciół Buska, którego został prezesem. W tymże roku na 50-lecie pracy lekarskiej wydano jubileuszowy numer „Medycyny i Kroniki Lekarskiej” z życiorysem i bibliografią prac Majkowskiego oraz ustanowieniem dorocznej nagrody jego imienia za najlepszą pracę z dziedziny chorób skórno-wenerycznych, wewnętrznych i balneologicznych.

W latach 1901–1905 był także lekarzem wolnopraktykującym chorób wenerycznych i skórnych w Radomiu. Tam w 1902 założył Towarzystwo Lekarskie Radomskie, którego był prezesem, a od 1906 członkiem honorowym. Towarzystwo liczyło 46 członków z całej guberni radomskiej. Każdemu zebraniu towarzyszyły prelekcje, z których większość opublikowały czasopisma medyczne. Wraz z drem Janem Przychodzkim opracował Wnioski w sprawie uzdrowotnienia mniejszych miast i wsi („Zdrowie” 1903), które przyjęły wszystkie towarzystwa lekarskie w Królestwie Polskim; zalecał w nich zaopatrywanie mieszkańców w dobrą wodę, asenizację, zakładanie izolacji domów, szczepienie ospy, podniesienie zdrowotności mieszkań i zabezpieczenie przeciwpożarowe, przeszkolenie akuszerek wiejskich, urządzanie łaźni w każdej miejscowości oraz dostosowanie sposobów leczenia do możliwości finansowej chłopów i rzemieślników.

Współpracował z Wydziałem Balneo-Klimatycznym Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, należał do towarzystw lekarskich: Warszawskiego (od 1909 członek honorowy), Radomskiego, Wileńskiego (od 1911 członek honorowy), Łódzkiego (od 1909 członek honorowy). Ogłosił drukiem 52 prace naukowe z dziedziny medycyny, z których kilka otrzymało wyróżnienia redakcji i czytelników.

Zmarł 16 października 1917 w Kaleniu k. Garwolina (obecnie gmina Sobolew), pochowany został w Warszawie na cmentarzu powązkowskim. Był dwukrotnie żonaty: z Teodorą z Daszewskich (6 dzieci) i z Władysławą z Przeździeckich (4 dzieci). Życie, pracę i postawę Majkowskiego najlepiej oddał nekrolog: „Gdzie chodziło o myśl poczciwą, o miłość dla dobra kraju zrodzoną, stawał on w pierwszych szeregach, służąc wytrawnym i pełnym młodości zdaniem. Kto bliżej z nim obcował, znał jego poglądy, przejęte czcią dla naszej ziemi, wiedzy, języka i jego przyszłości, a poglądy te z całą energią wprowadzał w życie. (...) Cześć pamięci obywatela, który gorąco umiłował swój kraj, pracował dla niego i nauki lekarskiej wytrwale i z poświęceniem przez całe życie” („Medycyna i Kronika Lekarska” 1917, nr 45).

Bibliografia

• Stanisław Zieliński, Majkowski Julian, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt piąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 48-52 – na podstawie źródeł:
• Stanisław Kośmiński, Słownik lekarzów polskich, Warszawa 1888 (reprint, tamże 1977), s. 301 (Tu spis prac Juliana Majkowskiego);
• Stanisław Konopka, Polska bibliografia lekarska XIX wieku (1801-1900), Warszawa 1978, t. 5, s. 541-543;
• Polski Słownik Biograficzny, t. 19, s. 203-204 (Teresa Ostrowska);
• „Medycyna i Kronika Lekarska” 1908, nr 46, s. 1146-1148 [numer jubil. J. M.];
• A. Sokołowski, Julian Majkowski. Wspomnienie pośmiertne, spis prac J. M.; „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” 1917, z. 4, s. 185-188;
• W. Bujakowski, Julian Majkowski. Wspomnienie pośmiertne, „Gazeta Lekarska” 1917, nr 44, s. 484;
• L. Marzec, Dr Julian Majkowski, lekarz powstania styczniowego..., „Wiadomości Uzdrowiskowe” 1967. nr 2, s. 245-249;
• Stanisław Zieliński, Julian Majkowski, „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1967, z. 4, s. 35-36.