Jeziórka

Jeziórka – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Pniewy.

Historia

Książę mazowiecki Trojden I uszczęśliwił benedyktynów płockich, oddając im w 1339 r. malowniczo położoną wieś Jeziórkę (Jeziora) w zamian za wsie klasztorne Krusze i Osmolin. Zapewne od razu zakonnicy ufundowali świątynię, pierwotnie jednak według tradycji we wsi Grabie (teraz część wsi Teodorówka). Kościół drewniany w Jeziórce wzmiankowany jest już pod rokiem 1427 (pleban Michał). Na początku XVII w. nosił wezwanie św. Wojciecha i posiadał trzy ołtarze. Kolatorem był Jan Zamoyski, opat płocki. Dzięki jego zapobiegliwości wikariat i szkoła prezentowały się solidnie.

Nowy, modrzewiowy, kościół pw. Świętego Krzyża został konsekrowany 21 czerwca 1682 r. W latach 1771–1775 opat Walenty Żółtowski gruntownie go przebudował. Tak ziścił się ostatni spektakularny akt patronatu benedyktynów w Jeziórce. Ok. 1819 r. przekazali parafię władzy archidiecezjalnej, gdyż – ze względu na zbyt niskie dochody – nie byli w stanie dłużej się tam utrzymać. W 1827 r. wieś liczyła zaledwie 7 domów i 81 mieszkańców, niewiele jak na ośrodek administracji kościelnej.

Feralnego 24 sierpnia 1918 r. kościół spalił się od uderzenia pioruna. W jego miejsce stanęła – tymczasowo – dość przewiewna szopa.

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego

Proboszcz Józef Żółtek nawiązał współpracę z architektem Bogumiłem Rogaczewskim i murarzem Wędrowskim. Pomimo obojętności okolicznych dworów ziemiańskich, zebrawszy z drobnych ofiar ok. 71 tys. złotych, wybudował w latach 1928–1931 świątynię pw. Przemienienia Pańskiego, a jego następca, ks. Jan Sitnik, przeprowadził prace wykończeniowe. Arcybiskup Stanisław Gall, sufragan warszawski, konsekrował ją 16 września 1934 r. Kościół jest utrzymany w stylu polskiego baroku, pokryty czerwoną dachówką, z niewielką wieżą, trójnawowy, z trzema ołtarzami.

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Przemienienia Pańskiego (XVIII-wieczna kopia według Rafaela). Dużą czcią cieszy się – umieszczony w ołtarzu bocznym – XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem malowany na desce, w sukience z blachy srebrnej, trybowanej. Według tradycji na początku XVIII w. wizerunek ofiarowała rodzina Wyszyńskich. Miał się on cieszyć wielką czcią, o czym świadczyły nie tylko wota, lecz także – obecnie zaginiona – księga cudów i łask. W 1807 r. znajdował się w głównym ołtarzu. Został rekoronowany w 1987 r. przez arcybiskupa Józefa Glempa, prymasa Polski. Cennymi zabytkami kościoła są: chrzcielnica barokowa z marmuru kieleckiego (1650) oraz tzw. krzesło opata z rzeźbionym oparciem (1749). Drewniana dzwonnica na ceglanej podmurówce, jakby wyrastająca ze wzgórza, pochodzi z XIX w. Plebanię, przypominającą polski dworek, zbudowano ok. 1925 r. W latach 1981–1986 mieszkał tu ks. Paweł Heintsch, a w latach 1986–1990 ks. Jerzy Czarnota – obaj poeci. Ks. Czarnota niedługo przed odejściem z Jeziórki odbył liryczną rozmową z pochodzącym stąd marianinem, ks. Kazimierzem Januarym Wyszyńskim. Od śmierci o. Kazimierza wiele się zmieniło, ale wciąż mieszkają tu jego słowa:

w ciszy zamyślenia

w miejscu urodzenia

pod dachem nieistniejącego domu.

Cmentarz parafialny

Na cmentarzu parafialnym najstarszy nagrobek, klasycystyczny z piaskowca, kryje prochy 35-letniej panny Tekli Księżopolskiej (zm. 1839), córki nadzorcy lasów rządowych we wsi Grabie. 26 sierpnia 1870 r. zmarł Szczęsny Domański (lat 2), syn Zenobiusza i Emilii z Daszewskich. W dniu 7 lutego 1888 r. do wieczności przeniosła się Maria z Kicińskich Daszewska. Aleksander Bronisław Daszewski (1844–1911), były powstaniec styczniowy, więzień Ołomuńca, napisał na grobie małżonki: Najzacniejszej, najlepszej żonie i matce strapieni mąż z sierotkami napis ten kładą, prosząc o westchnienie za jej duszę do Boga. (On sam – już jako senior Rytomoczydeł – pochowany został w Boglewicach). Franciszka Sujecka (lat 89) zginęła 3 października 1944 r. w powstaniu warszawskim. Teofil Szymański (lat 29) zginął 8 grudnia 1945 r. z ręki bandyckiej. Z nagrobnej fotografii uśmiecha się Richard (Dick) David Hutchings (1938–2007), miłośnik storczyków.