Antysemityzm

Antysemityzm – termin utworzony w drugiej połowie XIX w. dla nazwania postaw uprzedzenia do Żydów należących do ludów mówiących językami semickimi. Pod koniec XIX w. Niemcy terminem „semici” zaczęli określać wyłącznie Żydów, a postawę wrogości do nich antysemityzmem. Wyrażał się on zwykle w agresji słownej, biciu na ulicach, wybijaniu szyb w synagogach, domach, sklepach, podpalaniu obiektów, niszczeniu cmentarzy, w bojkocie handlu i usług, szykanowaniu i ubliżaniu uczniom i nauczycielom, traktowaniu ich jako element obcy, wrogi (język, religia, obyczaje, tradycja). W Grójeckiem postawy antysemickie, podobnie jak i w innych częściach kraju, nasiliły się w końcu XIX w. i w latach 30-tych XX w., w związku z rozwojem ruchów nacjonalistycznych i kryzysem ekonomicznym.

Antysemickie nastroje wzmacniały: ideologia faszyzująca (np. Obóz Narodowo-Radykalny) lub wręcz faszystowska. Na tradycyjne postawy antyżydowskie o charakterze religijnym nakładała się niechęć, mająca swe źródło w interesach gospodarczych i narodzinach nowoczesnego nacjonalizmu. Agresja słowna manifestowana była m.in. w broszurze Chrześcijanie i Żydzi, pióra Marcelego Daszewskiego (1820–1899), dziedzica majątku Daszew i Teodorówka (dziś gmina Pniewy), na łamach lokalnego, wareckiego periodyku „Gawędy Wieczorne” ks. Marcelego Ciemniewskiego (1862–1927) i w jego książce Dzieje miasta Warki (Gostynin 1924). Postulat „Polski odżydzonej” publicznie wyrażał ks. Stanisław Wilkoszewski (1882-1955), proboszcz parafii Przybyszew. Bojkotowi ekonomicznemu towarzyszyły bojówki, które na targach niszczyły stragany należące do Żydów. 30 grudnia 1936 w Warce w obronie kupca M. Rajchmana, zaatakowanego przez bojówkę Stronnictwa Narodowego wystąpili członkowie PPS: Franciszek Kuzena, Władysław Kornatek, Wacław Krawczyk, Jan Marek, Kazimierz Pulkowski. W roku 1937 akcje tego rodzaju w powiecie tak się nasiliły, że starosta zakazał pikietowania sklepów oraz czynnego stosowania bojkotu.

Antysemickie postawy widoczne są dziś m.in. w niszczeniu cmentarzy (Błędów, Warka), w napisach na budynkach miejskich, przystankach autobusowych.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Antysemityzm, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 3 – na podstawie źródeł:
• Dzieje Warki 1321-1971. Studia i materiały. Praca zbiorowa, Warszawa 1971, s. 87;
• Z. Morawski, Gdzie ten dom, gdzie ten świat, Warszawa 1997, s. 126;
• A. Żbikowski, Antysemityzm, [w:] Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon. Redakcja J. Tomaszewski, A. Żbikowski, Warszawa 2001, s. 19-27;
• Grójeckie we wspomnieniach. Seria IV. Fragmenty z pamiętnika Roczniki długiego żywota mego Stanisława Czekanowskiego. Wybór, wstęp i przypisy Zdzisław Szeląg, Grójec 2004, s. 131.