Stanisław Kociszewski
Stanisław Cyprian Kociszewski (ur. 11 listopada 1823[1] w Goszczynie, zm. 16 marca 1846 w Warszawie) – aplikant sądowy, spiskowiec, powstaniec 1846 roku.
Życiorys
Urodził się w mieście Goszczyn (dziś wieś), syn Stanisława, burmistrza miasta Sobota k. Łowicza. Gdzie chodził do szkoły elementarnej i średniej, nie udało się dotąd ustalić. Wiadomo, że w 1839 w Warszawie ukończył bliżej nieznaną szkołę (Kursy Prawne?). Od 1841 aplikował u mecenasów: A. Masłowskiego i J. Pawłowskiego, od października 1845 pracował jako aplikant w biurze prokuratora Izby Kryminalnej. Przed 1846 wstąpił do konspiracyjnego kółka skupiającego aplikantów i urzędników sądowych. Na dzień 21 lutego 1846 emigracyjna Centralizacja Towarzystwa Demokratycznego Polskiego zaplanowała jednoczesny wybuch powstania narodowego we wszystkich trzech zaborach. Jego wodzem miał być gen. Ludwik Mierosławski (1814–1878). W lutym władze pruskie aresztowały generała; w związku z tym powstanie zostało odwołane. Wiadomość o tym nie dotarła do wszystkich kółek w Królestwie Polskim. Tuż przed 21 lutego 1846 Kociszewski wraz z kilkoma towarzyszami, m.in. z Władysławem Żarskim i Adolfem Gruszewskim pieszo udał się z Warszawy do Kuflowa, „majątku Bronisława Dąbrowskiego, mianowanego dowódcą powstania na prawym brzegu Wisły”. Tu przez dwa dni (19-21 lutego) „omawiano stan przygotowań i cele powstania”; „21 lutego 1846 przybył do Dąbrowskiego, Pantaleon Potocki (ok. 1818–1846), który otrzymał polecenie opanowania Siedlec”. 21 lutego Kociszewski udał się do Cisa, majątku Potockiego, aby namówić włościan do powstania. Agitując m.in. mówił: „rzecz idzie o dobro ojczyzny i o ich własne korzyści (...), że czas już nadszedł wyzwolenia i nabycia przez nich ziemi na własność”. Posłuch tym argumentom dało tylko kilkunastu włościan, którzy razem z Kociszewskim i innymi wyruszyli do Siedlec. Nocą z 9/21 lutego na 10/22 lutego Kociszewski wziął udział w ataku na odwach i kasyno oficerskie w Siedlcach, podczas którego zabił wartownika. Mieszkańcy nie poparli powstańców, nie przyłączyli się do nich; Kociszewski i inni „buntownicy” zmuszeni zostali do ucieczki z miasta i ukrycia się w okolicznych lasach i wsiach. Kociszewskiego i Władysława Żarskiego w ręce Kozaków wydał wieśniak ze wsi Pieróg, Stanisław Piesek, do którego wstąpili ukrywając się. Obaj spiskowcy umieszczeni zostali w Cytadeli Warszawskiej i po śledztwie Komisja Sądowa decyzją z 17 lutego/1 marca 1846 Kociszewskiego oddała pod Sąd Wojenny, który skazał go na karę śmierci. Iwan Iwanowicz Paskiewicz (1782–1856), feldmarszałek rosyjski, od 1832 namiestnik Królestwa Polskiego, wyrok zatwierdził. Powieszono go na stokach Cytadeli 16 marca 1846; pozostawił dwóch nieletnich braci, którymi zaopiekowały się Entuzjastki, w tym związana z nimi Emilia Rakowska.
Dzień egzekucji mocno utrwalił się w zbiorowej pamięci. „Warszawa zalana została wojskiem moskiewskim. Na placach: Saskim, Krasińskich, Bankowym, Zygmunta III, Marsowym, Trzech Krzyży wytoczono baterie armat i rozbito namioty. Przez obozujących żołnierzy przecisnąć się nie można było. Na każdym rogu wszystkich ulic miasta stały konne patrole z żandarmów, kozaków i huzarów złożone. Policjanci wielkimi masami krążyli pomiędzy ludnością, która w przerażeniu, usposobiona nader ponuro, spieszyła ku Cytadeli. Tutaj na stoku fortecznym sterczała szubienica na wzniesionym szafocie, otoczona czworobokiem żołnierzy, z kilku pułków złożonym” (A. Giller).
Przypisy
- ↑ Maria Jadwiga Minakowska, Wielka genealogia Minakowskiej (Wielcy.pl), wydanie z 18.01.2025 (https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.12047.1). Polski Słownik Biograficzny wskazuje rok urodzenia Kociszewskiego jako "około 1820".
Bibliografia
- Zdzisław Szeląg, Kociszewski Stanisław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1996, s. 39-41 – na podstawie źródeł:
- Polski Słownik Biograficzny, t. 13, s. 228 (J. Berghausen);
- A. Giller, Karol Ruprecht, Lwów 1875, s. 38;
- N. W. Berg, Pamiętniki o polskich powstaniach 1831–1962, Kraków 1980, s. 88, 90, 92, 95-97;
- T. Fiedosowa, Polskie organizacje patriotyczne w Moskwie 1857–1866, Warszawa 1984, s. 225-226;
- W. A. Djakow, A. Gałkowski, W. Śliwowska, W. M. Zajcew, Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832–1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik biograficzny, Wrocław 1990, s. 227. Tu obszerna bibliografia;
- Wiosna Ludów w Królestwie Polskim. Organizacja 1848, Wrocław 1994, s. 163, 169, 338, 391, 445, 452, 456.